Миан Мухаммед Наваз Шариф: Саяси өмір жолы мен қайта оралуы

Наваз Шариф – Пәкістанның бұрынғы премьер-министрі, үш рет басқарған, ең ұзақ қызмет еткен саяхатшы. Биографиясы, отбасы және саяси мансабы туралы ақпарат.

40 мин оқу

100%

Дереккөз: Nawaz Sharif — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Мұхаммед Наваз Шариф (ұрду, панджаби: ; 1949 жылдың 25 желтоқсанында туған) – үш рет Пакистан Премьер-министрі болған пакистандық бизнесмен және саясаткер. Ол Пакистанның ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі, үш мерзімде 9 жылдан астам қызмет атқарған. Әр мерзімі оның қызметтен алынуымен аяқталды. Лахордағы орта тапқа жататын Шариф отбасында туған Наваз – «Иттефак» және «Шариф» топтарының негізін қалаушы Мұхаммед Шарифтің ұлы. Ол 2022 жылдан 2023 жылға дейін және 2024 жылдан қазіргі уақытқа дейін Пакистан Премьер-министрі болған Шейхбаз Шарифтің ағасы. Пакистан Сайлау комиссиясы мәліметінше, Наваз Пакистанның ең бай адамдарының бірі. Оның байлығының көп бөлігі болат құрылысымен айналысатын бизнесінен түскен. 1980 жылдардың ортасында саясатқа қадам басқанға дейін Наваз Пунджаб университетінде бизнес және құқық мамандықтарын оқыған. 1981 жылы президент Зия оны Пәнджаб провинциясының қаржы министрі етіп тағайындады. Консерваторлардың бейресми коалициясының қолдауымен 1985 жылы Наваз Пәнджабтың бас министрі болып сайланды және 1988 жылы әскери үкім күші жойылғаннан кейін қайта сайланды. 1990 жылы Наваз консервативті Ислам Демократиялық Одақты басқарып, Пакистанның 12-ші премьер-министрі болды. 1993 жылы президент Ғұлам Ишақ хан Ұлттық жиналысты таратып жіберген соң, Наваз 1993 жылдан 1996 жылға дейін Беназир Бхутто үкіметіне қарсы оппозицияның жетекшісі болды. 1997 жылы Пакистан Мұсылман Лигасы (Н) (ПМЛ(Н)) сайлауда жеңіске жеткеннен кейін ол қайтадан премьер-министрлік қызметіне кірісті, бірақ 1999 жылы әскери төңкеріс салдарынан қызметтен алынды. Ол ұшақ қадағалау ісі бойынша сотталды, осы істе Баристер Ижаз Хусайн Баталви, аға адвокат Хауажа Сұлтан, Шер Афган Асди және адвокат Ахтар Али Куреши көмектесті. Түрмеге қамалып, кейін он жылдан астам уақыт елден қуылғаннан кейін, ол 2011 жылы саясатқа оралып, 2013 жылы партиясын үшінші рет жеңіске жеткізді. 2017 жылы Панама құжаттары ісі бойынша ашықталған мәліметтерге байланысты Пакистан Жоғарғы соты Навазды қызметінен шеттетуге мәжбүр болды. 2018 жылы Пакистан Жоғарғы соты Навазды мемлекеттік лауазымдарды атқаруға жарамсыз деп таныды және ол есеп беру сотымен он жылға бас бостандығынан айырылды. 2019 жылдан бері Наваз Лондонға медициналық ем алу үшін кепілдікпен барды. Сонымен қатар, ол Пакистан сотымен іздеуге берілді, бірақ Исламабад жоғары соты (IHC) оған Авенфилд және Әл-Азиза істері бойынша 24 қазанға дейін қорғаныс кепілдігін берді. 2023 жылы төрт жылдық жер аударылғаннан кейін ол Пакистанға оралды. Сот процесінде Исламабад жоғары сотының (IHC) бас судьясы Әмір Фарук және судья Миангул Хасан Аурангезебтен тұратын алқа Авенфилд және Әл-Азизия болат зауыттары істері бойынша Наваз Шарифтің үкімін жою туралы шағымдарын қарады. Бұл сот процесінің нәтижесінде 2023 жылдың 29 қарашасында IHC Наваз Шарифті Авенфилд пәтерлеріне қатысты айыптардан ақтап тастады.

Former Pakistani Prime Minister (born 1949)

Mian Muhammad Nawaz Sharif (Urdu, Punjabi: ; born 25 December 1949) is a Pakistani businessman and politician who served as the Prime Minister of Pakistan for three non consecutive terms. He is the longest serving prime minister of Pakistan, having served a total of more than 9 years across three tenures. Each term has ended in his ousting. Born into the upper middle class Sharif family in Lahore, Nawaz is the son of Muhammad Sharif, the founder of Ittefaq and Sharif groups. He is the elder brother of Shehbaz Sharif, who also served as prime minister of Pakistan from 2022 to 2023 and from 2024 to present. According to the Election Commission of Pakistan, Nawaz is one of the wealthiest men in Pakistan, with an estimated net worth of at least Most of his wealth originates from his businesses in steel construction. Before entering politics in the mid 1980s, Nawaz studied business at Government College and law at the University of Punjab. In 1981, Nawaz was appointed by President Zia as the minister of finance for the province of Punjab. Backed by a loose coalition of conservatives, Nawaz was elected as the Chief Minister of Punjab in 1985 and re elected after the end of martial law in 1988. In 1990, Nawaz led the conservative Islamic Democratic Alliance and became the 12th prime minister of Pakistan. After being ousted in 1993, when President Ghulam Ishaq Khan dissolved the National Assembly, Nawaz served as the leader of the opposition to the government of Benazir Bhutto from 1993 to 1996. He returned to the premiership after the Pakistan Muslim League (N) (PML N) was elected in 1997, and served until his removal in 1999 by military takeover and was tried in a plane hijacking case which was argued by Barrister Ijaz Husain Batalvi, assisted by Khawaja Sultan senior Advocate, Sher Afghan Asdi and Akhtar Aly Kureshy Advocate. After being imprisoned and later exiled for more than a decade, he returned to politics in 2011 and led his party to victory for the third time in 2013. In 2017, Nawaz was removed from office by the Supreme Court of Pakistan regarding revelations from the Panama Papers case. In 2018, the Pakistani Supreme Court disqualified Nawaz from holding public office, and he was also sentenced to ten years in prison by an accountability court. Since 2019, Nawaz was in London for medical treatment on bail. He was also declared an absconder by a Pakistani court, however, the Islamabad High Court (IHC) granted him protective bail till October 24 in the Avenfield and Al Aziza cases. In 2023, after four years of exile, he returned to Pakistan. In a legal proceeding, a division bench, consisting of Islamabad High Court (IHC) Chief Justice Aamir Farooq and Justice Miangul Hasan Aurangzeb, adjudicated Nawaz Sharif's appeals challenging his sentences in the Avenfield and Al Azizia Steel Mills cases. The outcome of these proceedings resulted in the acquittal of PML N leader Nawaz Sharif on 29 November 2023 from charges related to the Avenfield Apartments references by the IHC.

Ерте өмір және білім

Наваз 1949 жылғы 25 желтоқсанда Пәкістанның Пәнджаб провинциясындағы Лахор қаласында дүниеге келген. Шарифтер – пәнджаби тілінде сөйлейтін кашмирліктер. 1947 жылы Пәкістан құрылғаннан кейін Наваздың ата-анасы Амритсардан Лахорға көшіп келген. Оның отбасы «Иттефак» тобына – көп миллиондық болат конгломератына және «Шариф» тобына – ауыл шаруашылығы, көлік және қант фабрикаларындағы үлестерімен иелік етеді. Оның екі кіші інісі бар: Шехбаз Шариф және марқұм Аббас Шариф, екеуі де саясаткер. Наваз Сент-Энтони орта мектебінде оқыған. Ол Лахор қалалық үкіметтік колледжінде (GCU) өнер және бизнес мамандығы бойынша бітірген, содан кейін Лахордағы Пәкістан университетінің құқық факультетінен заңгер дипломын алған. Наваз жас кезінде крикет ойнаған, ашылушы соққышы ретінде танымал болған. Питер Оборн оның клуб деңгейінде жеткен табыстарына және 1973-1974 жылдардағы Пәкістан теміржолының жоғары бағаланған командасының құрамында болғандығына байланысты «бірінші сыныптағы көрсеткіштерімен мақтанғанын» айтқан. Кейін, саяхаткер ретінде танымал болғанда, ол Лахор Гимхана командасының Англияға қарсы жаттығу ойындарында ойнады, сондай-ақ 1987 жылғы әлем чемпионатына дейін Батыс Индияға қарсы ұлттық құраманың уақытша капитаны болды. Батыс Индиямен болған матчта ол тұрақты капитан болған Имран Ханды таң қалдырды, себебі Наваз ең қауіпті жылдам добыс шабуылына қарсы минимал қорғаныспен иннингті ашты. Наваз Шарифтің әйелі Күлсумның екі қарындасы мен бір інісі бар. Анасының жағынан ол күресші Ұлы Гаманың (Гулам Мохаммад Бакш Батт) немересі болған. Ол 1970 жылғы сәуірде Наваз Шарифке үйленді. Олардың төрт баласы бар: Мәриям, Асма, Хасан және Хусейн.

Алғашқы саяси мансап

Наваздың отбасылық болат бизнесі бұрынғы премьер-министр Зұлфиқар Әли Бхуттоның ұлттандыру саясаты кезінде тартып алынғанда, ол қаржылық шығынға ұшырады. Осы оқиғаның нәтижесінде Наваз саясатқа қадам басты. 1981 жылы Наваз Пәкістанның Пәнджаб кеңесші кеңесіне қосылды. Американдық тарихшы Стивен П. Коэн 2004 жылы жарық көрген «Пәкістан идеясы» атты кітабында, Навазбен жеке кездесулері мен оның естеліктеріне сүйене отырып, былай деп жазады: «Наваз Шариф өзінің болат империясын жоғалтқаннан кейін Бхуттоны ешқашан кешірген жоқ, тіпті [Бхуттоның] қайғылы соңынан кейін де, Наваз Бхуттоның жанын және Пәкістан Халық партиясын кешіруден бас тартты». Наваз Зияның адал ізбасары Фида тобын премьер-министр Джунджоның басшылығындағы Пәкістан Мұсылман Лигасының (Ж) қарсы күресіне жетекшілік етті, мұнда Наваздың одақтасы Гүлдің маңызды рөлі болды. 1989 жылдың басында ППП үкіметі Пәнджаб Ассамблеясындағы сенімсіздік дауысы арқылы Навазды қызметтен шеттетуге тырысты. 1990 жылдың 1 қарашасында Наваз Шариф Беназир Бхуттодан кейін Пәкістанның 12-ші премьер-министрі болды. Ол сонымен қатар IJI-нің төрағасы атанды.

Қақтығыстар

660, 661 және 665 қаулыларды қабылдағаннан кейін Наваз Кувейтке Ирактың басып кіруіне қатысты Біріккен Ұлттар Ұйымының позициясын қолдады. Наваз үкіметі Иракты мұсылман мемлекетін басып алғаны үшін сынады, бұл Пакистанның Иракпен қарым-қатынасын кернеді. МҚМ және ППП Наваздың Пәкістанның Пәнджаб және Кашмир аймақтарын дамытуға баса назар беріп, Синд аймақтарын назардан тыс қалдыруына қарсы болды. Жекешелендіру бағдарламасы Зұлфиқар Әли Бхуттоның ұлттандыру саясатын кері қайтарды. 1993 жылға қарай, 115-ке жуық ұлттандырылған кәсіпорын жеке меншікке ашылды, алайда Хайбер және Белуджистан провинцияларында аз күш жұмсалды, ал Синд провинциясында индустриализациядан ешқандай пайда болмады. Ол ядролық энергия бағдарламасын кеңейтті және атомдық бағдарламаны жалғастырды. 1993 жылғы парламент сайлауы алдында 18 сәуірде Хан өзінің конституциялық өкілеттіктерін (58 2б) пайдаланып Ұлттық Ассамблеяны таратып, армияның қолдауымен Мир Балах Шерді уақытша премьер-министр етіп тағайындады. Наваз бұл әрекетке наразылық білдіріп, Пәкістанның Жоғарғы Сотына шағым түсірді. 26 мамырда Жоғарғы Сот 10:1 дауыспен президенттің бұйрығы конституцияға қайшы екенін, президент конституциялық дағдарыс болған жағдайда ғана Ассамблеяны таратуға құқылы екенін және үкіметтің тиімсіздігі немесе сыбайлас жемқорлығы бұл мәселеге қатысы жоқ екенін шешті. Билік мәселелері жалғасты. 1993 жылдың шілдесінде қарулы күштердің қысымымен Наваз президент Ханды биліктен кетіру туралы келісімге сәйкес отставкаға кетті. Бірлескен штаб басшысының төрағасы генерал Шамим Аллам және Армия штабының бастығы генерал Абдул Вахид Какар Ханды президенттік қызметтен кетуге мәжбүр етті, соның салдарынан саяси дағдарыс аяқталды. Пәкістан қарулы күштерінің қатаң бақылауымен уақытша үкімет құрылды және үш айдан кейін жаңа парламент сайлауы өтті. Наваз тұрақты консервативті үкімет құрып, жағдайды жақсартатыны күтілді. Наваз Хаким Саидтың қазасынан кейін тарап кеткен МҚМ-нің Алтаф Хусейнмен одақ құрған еді. 14-ші түзетуді қабылдағаннан кейін Наваз елдегі ең ықпалды сайланған премьер-министр атанды, бұл ел Үндістанның ядролық сынақтарына жауап ретінде алғашқы ядролық қару сынақтарын өткізгеннен кейін болды. Батыс елдері сыртқы көмекті тоқтатқанда, Наваз елдің валюталық резервтерін тоқтатып, экономикалық жағдай нашарлады. Ел екі шекарадағы қақтығыстарға тартылып, Наваздың әскери элитамен ұзақ жылдар бойы қалыптасқан қарым-қатынасы нашарлады, нәтижесінде 1999 жылдың ортасына қарай оның саясатын қолдаушылар азайды.

Following the imposition and passing of Resolution 660, 661, and 665, Nawaz sided with the United Nations on the Iraqi invasion of Kuwait. Nawaz's government criticised Iraq for invading the fellow Muslim country, which strained Pakistan's relationships with Iraq. The MQM and the PPP opposed Nawaz due to his focus on beautifying Punjab and Kashmir while neglecting Sindh,

The privatisation programme reversed the nationalisation by Zulfikar Ali Bhutto By 1993, around 115 nationalised industries were opened to private ownership, with lesser efforts in Khyber and Balochistan provinces, and no benefits from industrialization in Sindh Province. He expanded the nuclear energy program, and continued an atomic programme On 18 April, ahead of the 1993 Parliamentary election, Khan used his reserve powers (58 2b) to dissolve the National Assembly, and with the support of the army appointed Mir Balakh Sher as interim prime minister. Nawaz refused to accept this act and raised a challenge at the Supreme Court of Pakistan. On 26 May, the Supreme Court ruled 10–1 that the presidential order was unconstitutional, that the president could dissolve the assembly only if a constitutional breakdown had occurred and that the government's incompetence or corruption was irrelevant.) Issues of authority continued. In July 1993, under pressure from the armed forces, Nawaz resigned under an agreement that also removed President Khan from power. Chairman of the Joint Chiefs of Staff Committee General Shamim Allam and the Chief of Army Staff General Abdul Vahied Kakar forced Khan to resign from the presidency and ended the political standoff. Under the close scrutiny of the Pakistan Armed Forces, an interim and transitional government was formed and new parliamentary election was held after three months. It was hoped that Nawaz would deliver on promises to provide a stable conservative government and improve overall conditions. Nawaz had formed an alliance with Altaf Hussain of the MQM which fell apart following the assassination of Hakim Said. With the passing of the 14th amendment, Nawaz emerged as the most powerful elected prime minister in the country. after conducting the country's first nuclear weapons tests in response to tests by India. When Western countries suspended foreign aid, Nawaz froze the country's foreign currency reserves and economic conditions worsened. The country became embroiled in conflicts on two borders and Nawaz's long standing relationships with the military establishment fell apart, so that by mid 1999 few approved of his policies.

Атомдық саясат

1997 жылғы сайлау кезінде Наваз экономиканы дамыту үшін ядролық энергияны пайдалана отырып, ядролық екіұштылық саясатын жалғастыруға уәде берді. Алайда, 7 қыркүйекте АҚШ-қа мемлекеттік сапары алдында Наваз STN News телеарнасына берген сұхбатында 1978 жылдан бері елде атом бомбасы бар екенін мойындады. Наваз былай деді:

"Атомдық мүмкіндік мәселесі – белгілі факт. Сондықтан осы мәселе бойынша пікірталас тоқтауы керек. 1972 жылдан бері Пәкістан үлкен прогресс жасады және біз осы даму кезеңін шамалы артта қалдырдық. Пәкістан Үндістан CTBT-ға қол қойғанша, оның "қарулы тұтқынына" айналмайды."

1998 жылғы ядролық дағдарыс

1998 жылдың мамыр айында Үндістанның ядролық сынақтарынан кейін Наваз елдің тиісті жауап қайтаратынын мәлімдеді. 14 мамырда оппозиция жетекшісі Беназир Бхутто және MQM ядролық сынақтар өткізуге шақырды, одан кейін халықтың да талаптары көбейді. Тек қазына министрі Сартадж Азиз экономикалық дағдарыс, төмен шетел валютасы қоры және экономикалық санкциялар себепті сынақтарға қарсы шықты. Егер сынақтар өткізілмесе, Пәкістанның ядролық үдемелігінің сенімділігі күмәнді болар еді. 21 мамырда Наваз Белуджистанда ядролық қару сынақтарын жүргізуге рұқсат берді. Наваз Пәкістан Әуе күштерін дабылдатып, ядролық бомбаларды қолдануға дайындады. Саяси ғалым Шафик Х. Хашмидің сөзіне қарағанда, АҚШ және басқа елдер Навазға Пәкістанның қауіпсіз екеніне көз жеткізді; Израильдің шабуылы болған жоқ. Ол бұл сынақтардың 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысынан бері елді мазалаған күмән мен қорқынышқа нүкте қойғанын айтты. Үндістанда парламенттегі оппозиция лидерлері үкіметті ядролық қарулану жарысын бастағаны үшін айыптады.

Экономикалық саясат

Наваз Пәкістанның алғашқы ірі автомагистралін, М2 автомагистралін (3ММ) салды, ол Оңтүстік Азияның «Автобаны» деп аталды. 1997 жылдың ақпан айында Наваз Қытай Президенті Цзян Цзэминьмен және Премьер-министрі Ли Пэнмен экономикалық ынтымақтастық мәселелерін талқылау үшін кездесті. 1999 жылдың 19 ақпанында Үндістан Премьер-министрі Атал Бихари Ваджпаи Пакистанға тарихи мемлекеттік сапар жасады, Үндістан астанасы Дели мен Пакистанның ірі мәдени қаласы Лахорды байланыстыратын жаңа Дели-Лахор автобусымен сапарлады.

Конституциялық өзгерістер

1998 жылдың тамыз айының соңында Наваз ислам принциптеріне негізделген заң жүйесін құру туралы заң ұсынды. Бұл ұсыныс марқұм президент Зия-ұл-Хактың қайтыс болғанына 10 жыл толуынан кейін жасалды. Кабинеті кейбір даулы тұстарын алып тастағаннан кейін, 1998 жылдың 10 қазанында Ұлттық жиналыс заң жобасын 151 дауысқа 16 қарсы дауыспен бекітіп қабылдады. Парламентте көпшілік дауысқа ие болған Наваз жартылай президенттік жүйені қайтару арқылы парламенттік жүйеге көшті және қылмыскерлерге сотқа шағымдану құқығын шектеді. Алишәге оның үйінде жазбаша кешірім сұралды, ал кейіннен оның партиясы парламентте өздерінің қателіктері үшін ресми түрде кешірім сұрап ақ парақ жариялады.

Терроризмге қарсы саясат

Наваз 1997 жылғы 17 тамызда даулы Антитеррористік заңды қабылдады, ол Антитеррористік соттарды құрды. Бұл Наваз әкімдігінің ең беделсіз сәті саналды. Әскери заңгерлер мен азаматтық құқық сарапшылары мұны конституцияға қайшы және әскери сот кодексін бұзу деп есептеді. Наваз генерал Первез Мүшәррафты Караматтың орнына тағайындады, ол Наваздың жеке әрекет еткенін айтты. Тамыз айында Үндістан Атлантика оқиғасында Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің барлау ұшағын атып түсіріп, 16 теңізші офицерін қаза қылды. Бұл 1971 жылғы Үнді-Пәкістан теңіз соғысынан бері теңіз күштері үшін ең көп шығын болды. Әскерилер Навазды "адам ұрлау, адам өлтіруге талпыну, ұшақ қақпау, терроризм және жемқорлық" баптары бойынша сотқа берді. Жеделдетілген сот процесінде әскери сот Навазды кінәлі деп танып, өмір бойына бас бостандығынан айырды. Оның жетекші қорғаушысы Икбал Раад наурыздың ортасында Карачиде атып өлтірілді. Әскери сот процесінің көрсетілген сот болғаны жиі айтылды. Наваз сондай-ақ 1 миллион АҚШ доллары тұратын тікұшақ сатып алуда салықтан қашуға қатысты сотталды. Лахор жоғары соты оның әділдігін дәлелдесе, оны ақтауға келісті, бірақ Наваз ешқандай маңызды дәлел ұсына алмады. Оған салықтан қашу фактісі үшін 400 000 АҚШ доллары айыппұл салынды және 14 жылға бас бостандығынан айырылды. Наваз бен король Фахдтың кезінде Пәкістан мен Сауд Арабиясы өте жақын бизнес және мәдени қарым-қатынастарды дамытты, бұл кейде ерекше қарым-қатынас ретінде қарастырылады. Мүшәрраф өзінің естеліктерінде Фахдтың араласуы болмағанда Шарифті өлім жазасына кесетін еді деп жазды. Наваз Сауд Арабиясының Джидда қаласына сапар шекті, онда ол Сауд Арабиясы үкіметі басқаратын және бақылайтын резиденцияға орналастырылды. 8 қыркүйекте ливандық саясаткер Саад Харири және Сауд Арабиясы барлау қызметінің басшысы принц Мукрин бин Абдул Азиз армияның жауынгерлік бас штабында (ЖЖШ) Наваздың оралуының қарым-қатынасқа қалай әсер ететінін талқылап, бесұстама баспасөз конференциясын өткізді. Мукрин Навазтың 10 жыл қайтып келмеу туралы келісімді сақтауын үміттенедінін білдірді, бірақ "бұл шағын мәселелер қарым-қатынасқа әсер етпейді" деді. Екі күннен кейін Наваз Лондоннан оралды. Оның саяси мансабы аяқталғандай көрінді. Наваз бес күннен кейін Пәкістанға оралды. Мыңдаған жақтастары оны және оның інісін иықтарына көтеріп, шулап, шапалақтады. Әуежайдан 11 сағаттық шеруден кейін ол мешітке жетіп, Мүшәррафқа қарсы сын айтып, дұға оқыды. Оның Пәкістанға оралуы сайлауға тіркелу үшін бір күнге ғана мүмкіндік берді, бұл саяси жағдайдың күрт өзгеруіне жағдай жасады. Ол тәуелсіз судьяларды қалпына келтіру және Мүшәррафтың кетуі үшін үгіт жүргізді. Бхуттоның қазасы сайлауды 2008 жылғы 18 ақпанға кейінге жылдыруға себеп болды. Наваз Бхуттоның қазасын айыптап, оны "Пәкістан тарихындағы ең қайғылы күн" деп атады. Сайлауға жақындаған сайын елде экстремистердің шабуылдары күшейді. 25 қаңтарда Мүшәрраф Наваз бауырларымен келісу үшін британдық делдалдыққа тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Сайлауда Бхуттоның қазасынан үлкен қолдау алған PPP және PML N жеңіске жетті. 342 орындық Ұлттық Ассамблеяда PPP 86 орын, PML N 66 орын, ал Мүшәррафты қолдаған PML Q 40 орын алды.

Nawaz passed the controversial Anti Terrorist Act on 17 August 1997, which established Anti Terrorism Courts. and was seen as the least popular moment of Nawaz's administration. Military lawyers and civilian law experts saw this as unconstitutional and a violation of military justice code. Nawaz promoted General Pervez Musharraf to replace Karamat, who Nawaz said acted alone. In August, India shot down a Pakistan Navy reconnaissance aircraft in the Atlantique Incident, killing 16 naval officers, the greatest number of combat casualties for the navy since the Indo Pakistani Naval War of 1971. The military placed Nawaz on trial for "kidnapping, attempted murder, hijacking and terrorism and corruption". In a speedy trial, the military court convicted Nawaz and gave him a life sentence. His leading defence lawyer, Iqbal Raad, was gunned down in Karachi in mid March. The military court proceedings were widely accused of being a show trial. Nawaz was also tried for tax evasion on the purchase of a helicopter worth US$1 million. The Lahore High Court agreed to acquit him if he could prove his innocence, but Nawaz was unable to cite any substantial evidence. He was ordered to pay a fine of US$400,000 on grounds of tax evasion, and he was sentenced to 14 years of imprisonment. Pakistan and Saudi Arabia, under Nawaz and King Fahd, had enjoyed extremely close business and cultural relations that is sometimes attributed as a special relationship. Musharraf wrote in his memoirs that, without the intervention of Fahd, Sharif would have been executed. Nawaz travelled to Jeddah, Saudi Arabia, where he was taken to a residence managed and controlled by the Saudi government, On 8 September, Lebanese politician Saad Hariri and Saudi intelligence chief Prince Muqrin bin Abdul Aziz held an unprecedented joint press conference at Army Combatant Generals Headquarters (GHQ) to discuss how Nawaz's return would affect relations. Muqrin expressed hope that Nawaz would continue with the agreement to not return for 10 years, but said "these little things do not affect relations". Two days later, Nawaz returned from exile in London His political career appeared to be over. Nawaz returned to Pakistan five days later. Thousands of supporters whistled and cheered as they hoisted Nawaz and his brother on their shoulders. After an 11 hour procession from the airport, he reached a mosque where he offered prayers as well as criticism against Musharraf. His return to Pakistan allowed only one day to register for elections, setting the stage for an overnight shift of the political scene. He campaigned for the restoration of the independent judges removed by emergency government decree and Musharraf's departure. Bhutto's assassination led to the postponement of the elections to 18 February 2008. Nawaz condemned Bhutto's assassination and called it the "gloomiest day in Pakistan's history". As the elections approached, the country faced a rise in attacks by militants. On 25 January, Musharraf attempted British mediation to reconcile with the Nawaz brothers but failed. The elections were dominated by the PPP, boosted by the death of Bhutto, and PML N. In the 342 seat National Assembly, PPP received 86 seats; the PML N, 66; and the PML Q, which backed Musharraf, 40.

Оппозицияда (2008-2013)

Наваздың партиясы жаңа жетекшісі Асиф Али Зардари басқаратын PPP-мен коалиция құрды, бірақ одақтастық араздасқандықтан шиеленісті болды.

Қосалқы сайлау

2008 жылдың маусым айындағы қосымша сайлауларда Наваз партиясы Ұлттық жиналыста 91 мандатты және Пәнджәп облыстық жиналысында 180 мандатты жеңіп алды. Наваздың сайлауға қатысу құқығына қатысты сұрақтар туындағандықтан Лахор мандаты бойынша сайлау кейінге шегерілді.

Мүшәррафтың импичментінен өтуі

Коалициялық үкімет 2008 жылдың 7 тамызында Мұшаррафты қызметтен алуға келісті. Зардари мен Наваз оның орнынан бас тартуын сұрап, ресми өтініш жолдады. Оған қарсы айыптама қағазы дайындалып, парламентке ұсынылуға тиіс болды. Онда Мұшаррафтың 1999 жылы және 2007 жылғы қарашадағы екінші рет билікті басып алуы, президент сайлауында қайта сайлану үшін төтенше жағдай жариялағандығы жазылған. Ұлттық Ассамблея төрт күннен кейін қызметтен алу мәселесін талқылау үшін шақырылды. 18 тамызда Мұшарраф күшейген саяси қысымға байланысты Пәкістан президенті лауазымынан кетті. 19 тамызда Мұшарраф бір сағаттық сөйлеуінде өзінің 9 жылдық билігін қорғады. Наваз Мұшаррафтың елдегі дағдарысқа жауапты екенін мәлімдеді. "Мұшарраф елде әскери жағдай салып, демократиялық үкіметті құлатып, ел экономикасын 20 жылға кері тартты".

Адвокаттар қозғалысы

2007 жылы наурыз айында М. Мушарраф билікте қалуға жасаған сәтсіз әрекетінің барысында төтенше жағдай режимінде 60 судьяны және Бас судья Ифтихар Чоудриді қызметтен босатып жіберді. Халықтық партия жетекшілігімен құрылған үкімет әрең тірі қалды. PMLN-нің көрнекті қайраткері: «PMLN мүшелерінің 95 пайызы заңгерлер қозғалысына қатысуға қарсы болды, бірақ [Жоғарғы соттың] шешімінен кейін PMLN-нің таңдауы болмады» деді.

Үшінші мерзімде тыйым салуды алып тастау

18-ші түзету 2010 жылдың 8 сәуірінде Парламентте қабылданды, премьер-министрлердің қызмет мерзімін екі реттен асырмауға рұқсат беретін шектеуді жойды. Осының арқасында Наваз қайтадан премьер-министр болуға мүмкіндік алды, ол 2013 жылы осы мүмкіндікті пайдаланды.

Хан-Шәриф арасындағы бәсекелестік

2011 және 2013 жылдар аралығында Наваз бен Имран Хан арасында ащы жанжал басталады. Екі лидердің арасындағы бәсекелестік 2011 жылдың соңында Хан Лахордағы Минар-е-Пакистанде үлкен көпшілік алдында сөйлеген кезде күшейді. Екеуі де бір-бірін көптеген саяси себептермен айыптай бастады. 2013 жылдың 26 сәуірінен бастап, 2013 жылғы сайлауға дайындық кезеңінде, ПМЛ-Н және Пәкістан Тәуелсіздік қозғалысы (ПТИ) бір-бірін қызу сынға алды. Хан Навазға жеке шабуыл жасады деп айыпталып, Пәкістан Сайлау комиссиясы оған ескерту жіберді, бірақ Хан мұны жоққа шығарды.

Саясат

Тек сіздің дауысыңыз арқылы ғана гүлденуге қадам жасауға, елдің шекараларын нығайтуға, терроризмді тоқтатуға, білім беруді жақсартуға, жер реформаларын жүзеге асыруға және Синд пен Пәкістанды даму жолына қоюға болады. Наваз үзіліссіз электр беру мәселесін шешуге, тас жолдар салуға және Пешавар–Карачи жоғары жылдамдықты темір жолын салуға уәде берді. Сонымен қатар ол Татта ауданының оңтүстік жағалауындағы Кети Бандар қаласында үшінші порт салуға уәде берді. Сайлауға дейін Наваз Үндістанның премьер-министрі Манмохан Сингхпен ұзақ телефон арқылы сөйлескенін растап, дипломатиялық қарым-қатынасты жақсартуға ниеттенгенін көрсетті.

Нәтижелер

Пәкістанның сайлау комиссиясы ПМЛН парламентте 124 орын жеңіп алғанын жариялады. Көпшілікті құру үшін 13 қосымша орын қажет болғандықтан, Шариф коалиция құру мақсатында сайланған тәуелсіз кандидаттармен келіссөздер жүргізді. Сегіз күннен кейін 18 тәуелсіз кандидат партияға қосылды, бұл ПМЛН-ге басқа саяси партияның келісіміне қарамастан үкімет құруға мүмкіндік берді. Наваз 28 мамырда, Шагай I ядролық сынағының он бесінші жылдығында премьер-министр ретінде ант беруге ниеттенгенін мәлімдеді. 2014 жылдың 27 маусымында Хан 2013 жылғы сайлауда бұрмалаушылықтар болды деп айыптап, 14 тамызда үкіметке қарсы шеру ұйымдастыратынын хабарлады. 2014 жылдың 6 тамызында Хан парламенттерді таратуды және сайлау комиссиясы мен премьер-министрдің отставкасын талап етті, сондай-ақ шерудың "ел тарихындағы ең ірі саяси наразылық" болатынын мәлімдеді. ПТИ 14 тамызда Лахордан шеруін бастап, 16 тамызда Исламабадқа жетті. Хан Навазды ұлттық байлықты тонаумен айыптап, халықты салық төлеуден және коммуналдық қызметтер үшін төлемдер жасаудан бас тартуға шақырды, осылайша үкіметті отставкаға жіберуге мәжбүрлеуді көздеді. Сайлаудағы күмәнділіктерге наразылық ретінде ПТИ заң шығарушылары Ұлттық Ассамблеядан, сондай-ақ Пенджаб және Синд провинцияларының ассамблеяларынан отставкаларын жариялады. ПМЛН Ханмен және оның партиясының қолдаушыларымен саяси дағдарыстың шешілуі үшін келісімге келуге тырысты. 2014 жылдың 22 тамызында Хан және оның 33 ПТИ заң шығарушы әріптесі Ұлттық Ассамблеядан отставка берді. Ол саясаттан тыс адамдардан уақытша үкімет құруды және кезекті сайлау өткізуді талап етті.

Премьер-министрдің үшінші өкілеттігі (2013 2017)

2013 жылдың 7 маусымында Наваз премьер-министр қызметіне беспрецедентті үшінші рет ант берді. Ол көптеген қиындықтарға тап болды, оның ішінде АҚШ-тың дронмен жасалатын шабуылдарын және Талибан шабуылдарын тоқтатумен қатар, құлдырап бара жатқан экономиканы жаңғырту қажеттігі де болды. Экономикалық тұрақтылықты қалпына келтіру үшін жаңа үкіметке Халықаралық валюта қорынан (ХВҚ) көмек қажет болады деген болжамдар кеңінен таралды.

Экономикалық саясат

Қаржы жылыЖІӨ өсіміИнфляция 2013–14 4.14% 8.5%2014–15 4.24% 4.8%2015–16 4.5% 5.1% Ел экономикасы энергия тапшылығы, гиперинфляция, экономикалық өсімнің баяулауы, жоғары қарыз және үлкен бюджет тапшылығы сияқты көптеген қиындықтарға тап болды. 2013 жылы билікке келгеннен кейін Наваз төлем балансы дағдарысынан қашу үшін Халықаралық валюта қорынан (ХВҚ) 6.6 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алды. Мұнай бағасының төмендеуі, ақшалай аударымдардың артуы және тұтынушылардың шығындарының өсуі 2014–2015 қаржы жылында өсімді 4.3 пайызға дейін, яғни жеті жылдық ең жоғары көрсеткішке жеткізді. Азия даму банкі экономиканың біртіндеп өсуін мұнай және басқа да тауарлар бағасының төмендігімен, дамыған елдерде өсімнің күтілетін артуымен және электр қуатының тапшылығының азайтылуымен байланыстырды. Алайда, Пәкістанның мемлекеттік қарызы күрт өсті, жалпы қарыз бен міндеттемелер 2016 жылдың тамызына қарай триллион долларға (немесе 73 миллиард АҚШ долларына) жетті. Наваз үкіметі 2015 жылы бес жылдық 500 миллион долларлық еурооблигацияларды 8.25% пайызбен шығарды, ал 2016 жылдың қыркүйегінде Сукук (ислам облигациялары) арқылы 1 миллиард доллар тартты, мұндағы пайыздық мөлшерлеме 5.5% болды. Шариф үкіметі сауданы либерализациялауды кеңейту үшін еркін сауда келісімдерін (ЕСК) жасасты, оның ішінде Түркиямен, Оңтүстік Кореямен, Иранмен және Таиландпен, сондай-ақ Малайзиямен жасалған ЕСК-ны кеңейтті. Пәкістандық заң шығару және ашықтық институтының (PILDAT) мәліметінше, Наваз билікке келген алғашқы жылы басқару сапасы 44 пайыздық көрсеткішпен «сәл жақсарды». Ең жақсы көрсеткіштер апатқа дайындық, қабілеттілік бойынша тағайындау және сыртқы саясат салаларында байқалды, ал ең төменгі бағалар кедейлікті жеңілдету және ашықтық бойынша берілді. 2013 жылдың 4 шілдесінде ХВҚ мен Пәкістан Пәкістан экономикасын қолдау және оның валюталық резервтерін нығайту үшін 5.3 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі құтқару пакеті туралы алдын ала келісімге келді, бұл сайлау алдындағы уәдеге қайшы болды – қарыз алмау. 4 қыркүйекте ХВҚ үш жылдық мерзімге тағы да 6.7 миллиард долларлық қарыз пакетін бекітті. ХВҚ Пәкістаннан экономикалық реформаларды жүргізуді талап етті, соның ішінде 31 мемлекеттік компанияны жекешелендіруді. 2014 жылдың мамырындағы бизнес сенімділігі 2014 жылдың ортасына қарай 15 миллиард АҚШ долларын құрайтын шетелдік резервтердің өсуіне байланысты үш жылдық ең жоғары деңгейге жетті. 2014 жылдың мамырында ХВҚ инфляция 13%-ға дейін төмендегенін (2008 жылы 25% болған), шетелдік резервтердің жақсарғанын және ағымдағы шоттағы тапшылықтың ЖІӨ-нің 3%-ына дейін төмендегенін мәлімдеді. Standard & Poor's және Moody's корпорациясы Пәкістанның ұзақ мерзімді рейтингін «тұрақты перспектива» деп өзгертті. Дүниежүзілік банк 2014 жылдың 9 сәуірінде Пәкістан экономикасының өндіріс және қызмет көрсету секторларының өсуімен, энергияның жақсы болуымен және инвесторлардың сенімділігінің қалпына келуімен байланысты 4%-ға жуық ЖІӨ өсімін күтіп, бұрылыс кезеңде екенін мәлімдеді. 2015 қаржы жылында электр қуатының тапшылығына байланысты өнеркәсіптік өсім баяулады. 3 мамырда «Экономист» газеті Шариф үкіметіне экономиканың жаңа тұрақтылығына үлес қосқаны үшін ішінара мақтау айтты, өйткені үкімет ХВҚ-мен жасасқан келісімдерін орындады. Standard & Poor компаниясы Пәкістанның несиелік рейтингін «тұрақты» дегеннен «жағымды» дегенге өзгертті, үкіметтің қаржылық тұрақтандыруға, сыртқы қаржыландыру жағдайларын жақсартуға және капитал ағынының күшеюіне жасаған күш-жігерін атап өтті. 2016 жылдың 10 ақпанында Пәкістанға сапары барысында Дүниежүзілік банк тобының президенті Джим Йонг Ким Наваз үкіметінің экономикалық саясатын жоғары бағалады. Оның сөзіне қарағанда, Пәкістан экономикасының жағдайы жақсарды. 19 наурызда Наваз елге жаңа автокөлік өндіріс кәсіпорындарын тарту мақсатында салықтық жеңілдіктерді бекітті. 2016 жылдың қарашасында үкімет Реноның 2018 жылға дейін Пәкістанда автокөлік құрастыруды бастауы күтілуде екенін мәлімдеді. 2016 жылдың 8 сәуірінде халықаралық даму топтарының лоббилеуінен кейін үкімет кедейлікті өлшеу әдістемесін өзгертті. Кедейлік шегі айына бір ересек адам үшін ауыстырылды, бұл кедейлік деңгейін 9,3%-дан 29,5%-ға дейін арттырды. PILDAT жүргізген сауалнама басқару сапасы жақсарғанын, бірақ оның ашықтығы әлі де нашар екенін көрсетті. АҚШ-тың экспорт-импорт банкінің басшысы Фред Хохберг 14 сәуірде Пәкістанға барып, «Пәкістанға қатысуын кеңейтуге көптеген мүмкіндіктер бар екенін» айтты. 9 мамырда Дүниежүзілік банктің Пәкістанның дамуы туралы баяндамасында ағымдағы есептің жағдайының жақсы екені, бірақ Пәкістанның экспорттық бәсекеге қабілеттілігі протекционизм саясаты, нашар инфрақұрылым және сауда үшін жоғары транзакциялық шығындар салдарынан төмендегені айтылды. Осының салдарынан Пәкістанның ЖІӨ-ге шаққандағы экспорт үлесі соңғы екі онжылдық ішінде азайып келеді. 2016 жылдың 15 желтоқсанында Пәкістан Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) Салық мәселелері бойынша өзара әкімшілік көмекке қатысты конвенциясына қол қойды, бұл салықтан қашуды шектеуге бағытталған. 2016 жылы жарық көрген «Елдердің өркендеуі мен құлдырауы» атты кітабында Ручир Шарма Пәкістан экономикасы «ұшып кету» сатысында екенін және 2020 жылға дейінгі перспектива «өте жақсы» екенін мәлімдеді. 2016 жылдың 24 қазанында Шариф үкіметі үш жылдық 6.4 миллиард долларлық бағдарламаны аяқтағаннан кейін ХВҚ бас директоры Кристин Лагард Пәкістанға сапар шекті, оның барысында Пәкістан «экономикалық дағдарыстан шығып кеткенін» мәлімдеді. Ол салық төлеушілер қатарын кеңейту және барлығының әділ үлесін төлеуін қамтамасыз ету үшін күш-жігерді жалғастыру қажет екенін қосты. 2017 жылғы «Іскерлік ортаны жеңілдету» индексі Пәкістанды іскерлік ережелерді жақсарту бойынша ең үлкен жетістіктерді көрсеткен он елдің бірі деп таныды. 1 қарашада жүздеген қытай жүк көліктері тауарлармен тілдік порты арқылы өтіп, Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізінің алғашқы партиясын құрады. Үкімет PIA-ны қайта құрылымдау жоспарларын жариялады, оның мақсаты – жаңа және тиімді ұшақтарды лизингке алып, бәсекеге қабілеттілігін арттыру болды. PIA екі компанияға бөлінді: холдингтік компания кейбір миллиард долларлық қарызды және артық қызметкерлерді сақтайды, ал «жаңа» PIA пайдалы қону құқықтары мен жаңа ұшақтарды иеленеді. Үкімет жаңа PIA-ның 26% үлесін стратегиялық серікке сатуды жоспарлады. 2016 жылдың ақпанында Пәкістан халықаралық әуежайлар корпорациясы (PIAC) жекешелендіруге дайындық үшін Пәкістан халықаралық әуежайлар компаниясымен (PIACL) акционерлік қоғамға айналдырылады, бірақ бұл сегіз күндік кәсіби одақ ереуіліне әкеп соқты. 2016 жылдың 23 желтоқсанында қытай консорциумы PSX-тың 40% үлесі үшін 85.5 миллион АҚШ доллары көлеміндегі ұсыныспен жеңіске жетті.

Fiscal YearGDP growthInflation rate2013–14 4.14% 8.5%2014–15 4.24% 4.8%2015–16 4.5% 5.1%

The country's economy faced many challenges including energy shortages, hyperinflation, mild economic growth, high debt and a large budget deficit. Shortly after taking power in 2013, Nawaz received a US$6.6 billion loan from the International Monetary Fund (IMF) to avoid a balance of payments crisis. Lower oil prices, higher remittances and increased consumer spending pushed growth toward a seven year high of 4.3 percent in FY (fiscal year)2014–15. Asian Development Bank attributed gradual growth in economy to the continued low prices for oil and other commodities, the expected pick up in growth in the advanced economies, and some alleviation of power shortages. However, the sovereign debt of Pakistan increased dramatically, with total debts and liabilities swelled to trillion (or US$73 billion) by August 2016. Nawaz's administration issued a five year $500 million Eurobond in 2015 at 8.25% interest and in September 2016, it also raised $1 billion by floating Sukuk (Islamic bonds) at 5.5%. The Sharif administration negotiated free trade agreements (FTAs) to expand trade liberalisation, notably with Turkey, South Korea, Iran, and Thailand, and an expansion of the FTA with Malaysia. According to the Pakistan Institute of Legislative Development and Transparency (PILDAT), the quality of governance had 'marginally improved' during Nawaz's first year in power within an overall score of 44%. It scored highest in disaster preparedness, merit based recruitment, and foreign policy management, while it received the lowest scores on poverty alleviation and transparency. On 4 July 2013, the IMF and Pakistan reached a provisional agreement on a US$5.3 billion bailout package to bolster Pakistan's flagging economy and its perilously low foreign exchange reserves, which was contrary to an election promise not to take any more loans. On 4 September, IMF approved another $6.7 billion loan package over a three year period. IMF demanded Pakistan conduct economic reforms, including privatising 31 state owned companies. Business confidence in Pakistan reached a three year high in May 2014 backed by increasing foreign reserves which crossed US$15 billion by mid 2014. In May 2014, IMF stated that inflation had dropped to 13% (compared to 25% in 2008), foreign reserves were in a better position and that the current account deficit had come down to 3% of GDP. Standard & Poor's and Moody's Corporation changed Pakistan's long term rating to 'stable outlook'. The World Bank stated on 9 April 2014 that Pakistan's economy was at a turning point, with projected GDP growth approaching 4%, driven by manufacturing and service sectors, better energy availability, and early revival of investor confidence. In FY2015, industrial growth slowed due to power shortages, On 3 May, The Economist gave Sharif's administration partial credit for the economy's new stability, having upheld its agreements with the IMF. Standard & Poor revised Pakistan's credit rating from 'stable' to 'positive', noting the government's efforts towards fiscal consolidation, improvement in external financing conditions, and stronger capital inflows. During a trip to Pakistan on 10 February 2016, World Bank Group's president Jim Yong Kim applauded the economic policies of Nawaz's government. He claimed that Pakistan's economic outlook had become more stable. On 19 March, Nawaz approved tax incentives in an attempt to attract new automotive manufacturing plants to the country. In November 2016, the government announced that Renault was expected to start assembling cars in Pakistan by 2018. On 8 April 2016, following lobbying by international development groups, the government changed its methodology for measuring poverty. The poverty line was moved from to per adult per month, which increased the poverty ratio from 9.3% to 29.5%. A PILDAT survey claimed that the quality of governance had improved, though it was still weak for transparency. Fred Hochberg, head of the Export–Import Bank of the United States visited Pakistan on 14 April and said that he "sees a lot of opportunities to expand its exposure to Pakistan." On 9 May, the World Bank's Pakistan Development Report stated that the current account was in a healthy position, but that Pakistan's export competitiveness has diminished due to protectionist policies, poor infrastructure, and high transaction costs for trade. Consequently, Pakistan's exports to GDP ratio had been declining for the last two decades. On 15 December 2016, Pakistan became a signatory of the Organisation for Economic Co operation and Development's (OECD) Convention on Mutual Administrative Assistance in Tax Matters, aimed at curbing tax evasion. In his 2016 book, The Rise and Fall of Nations, Ruchir Sharma stated that Pakistan's economy was at a 'take off' stage and the future outlook to 2020 was 'very good'. On 24 October 2016, months after the Sharif government concluded a US$6.4 billion three year programmes, IMF managing director Christine Lagarde visited Pakistan, during which she maintained Pakistan was "out of the economic crisis". She added that continued efforts were needed to bring more people under taxation and to ensure that all paid their fair share. The 2017 Ease of doing business index recognised Pakistan as one of the ten countries making the biggest improvements to business regulations. Hundreds of Chinese trucks loaded with goods rolled into the Sost dry port in Gilgit Baltistan on 1 November as the first shipment of the China–Pakistan Economic Corridor. The government announced plans to restructure PIA, which sought to become more competitive by leasing newer and more efficient aircraft. PIA was split into two companies: a holding group would retain some billion in debt and excess personnel, and a "new" PIA would hold the lucrative landing rights and new aircraft. The government planned to sell a 26% stake in the new PIA to a strategic partner. In February 2016, Pakistan International Airlines Corporation (PIAC) is to be converted into a public limited company as Pakistan International Airlines Company Limited (PIACL) to make way for privatisation, however, this trigged an eight day union strike. On 23 December 2016, a Chinese consortium won the bid for a 40% stake in the PSX with an offer of US$85.5 million.

Байланыс және даму

Қызметке келгеннен кейін Наваз экономиканы жандандыруға бағытталған ірі жобаларды салу арқылы Мемлекеттік секторды дамыту бағдарламасын (PSDP) іске қосты. Бұл жобаларға Диамер-Баша су тоғаны, Дасу су тоғаны, Фейсалабад-Ханвал М4 тас жолы, Равалпинди-Исламабад метробус жүйесі және Лахор-Карачи тас жолы кірді. Наваз сонымен қатар көптеген басқа жобалардың техникалық-экономикалық негіздемелерін бекітті. 2014-2015 қаржы жылында Наваз үкіметі PSDP-ге қосымша миллиард доллардан астам қаржы бөлуді жариялады. Үкімет Қытай-Пакистан экономикалық дәлізін, оның ішінде Лахор-Карачи тас жолын салуға миллиард доллар бөлді. 2014 жылдың 24 сәуірінде Mobilink, Telenor, Ufone және Zong мобильді операторлары 3G және 4G мобильді спектр лицензиялары үшін өткен аукциондарда жеңіс алып, 1,112 миллиард АҚШ долларын жинады. Наваз лицензиялардан жылдық табыс миллиард долларды құратынын, ал бұл технология қызмет көрсету саласында миллиондаған жаңа жұмыс орындарын құратынын мәлімдеді. Сондай-ақ, Наваз Премьер-министрдің жастар бағдарламасын іске қосты, ол бойынша пайызы жоқ несиелер, білік беру және ноутбуктер беруге миллиард долларлық қаражат бөлінді.

Пакистанның 2025 жылғы көрінісі

2014 жылдың тамызында Шариф үкіметі 2025 жылға қарай экспортты 150 миллиард АҚШ долларына дейін ұлғайтуға бағытталған амбициялық бағдарламаны ұсынды. Daily Times газетінің мәліметінше, "2025 көрінісі" жеті негізгі қағидаға негізделген: адамды басты орынға қою; адам және әлеуметтік капиталды дамыту; тұрақты, ұлттық және инклюзивті өсімге қол жеткізу; басқару, институционалды реформалар және мемлекеттік секторды жаңғырту; энергия, су және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету; жеке сектордың жетекшілігімен өсім және кәсіпкерлік; құндыл қосу және көліктік инфрақұрылымды жаңғырту арқылы бәсекеге қабілетті білім экономикасын дамыту және аймақтық байланысты күшейту. Шарифтің қазіргі саяси қиындықтары мен елдегі демократиялық процестің тұрақсыздығын ескере отырып, бұл кемшіліктері бар "2025 көрінісіне" меншік құқығының болуы да маңызды мәселе. Сұрақ туындайды: егер орталық үкімет ауысса, болашақ саяси жүйелер осы жоспарды іске асыру үшін жұмыс істей бере ме? Пакистандағы әрбір кезекті үкімет тарих бойында өзінің алдыңғы үкіметінің саясатынан бас тартып келген. Егер бұл тенденция сақталса, онда "2025 көрінісі" іс жүзіне аспайды.

Ядролық энергетика саясаты

2013 жылдың қарашасында Наваз 2200 МВт электр қуатын өндіруге арналған 9,59 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі Карачидегі ядролық электр стансалар кешенінің құрылысын бастады. Құрылыс салтанатында Наваз өзінің билік мерзімінде Пакистан алты ядролық электр стансасын салуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, 2050 жылға дейін Пакистан барлығы 32 ядролық электр стансасын салуды жоспарлап отырғанын, олар 40 000 МВт-тан астам қуат өндіретінін айтты. 2014 жылдың ақпан айында Наваз МАГАТЭ-ге болашақтағы барлық бейбіт ядролық электр стансалары мен зерттеу реакторларын ерікті түрде МАГАТЭ-нің бақылауына қоятынын растады. Наваз 2014 жылғы Ядролық қауіпсіздік саммитіне қатысып, Пакистанның ядролық қауіпсіздік мәселесіне ең жоғары мән беріп отырғанын атап көрсетті.

FATA реформасы

2017 жылдың 3 наурызында Наваз кабинеті Федералдық әкімшілік тайпалық аймақтарды (FATA) Хайбер-Пахтуновамен біріктіру үшін қабылданатын қадамдар жиынтығын және 10 жылдық миллиардтық даму реформасы пакетін бекітті. Реформа жобасы бойынша Жоғарғы Сот пен Пешавар жоғары сотының юрисдикциясы FATA аймағына дейін кеңейтіледі.

Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс саясаты

2013 жылдың 9 қыркүйегінде Наваз азаматтық-әскери серіктестік туралы ұсыныс жасады және дереу Ұлттық қауіпсіздік кеңесін қайта құрды, оның құрамында Сартадж Азиз Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі (ҰҚК) болып тағайындалды. Наваз саяси органда әскери өкілдікпен Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі министрлер кабинетінің комитетін (C2NS) да қайта құрды. Саяси ғалым және азаматтық-әскери қатынастар жөніндегі сарапшы Ақил Шахтың пікірінше, Наваз 1998 жылы бұрынғы бас штабтың төрағасы Джехангир Караматтың талап еткенін ақыры орындады. 15 қыркүйекте, Наваз Талибанмен келіссөздер жүргізу туралы ұсыныс жасағаннан кейін алты күн өткен соң, Ауғанстан шекарасына жақын Үстіңгі Дир ауданында жол жиегіндегі бомбадан генерал-майор Санаулла Хан, подполковник және тағы бір сарбаз қаза тапты. Талибан өкілі Шахидулла Шахид осы бомбалауға жауапкершілікті өз мойнына алды. Сол күні төрт жеке шабуылда тағы жеті сарбаз қаза тапты. Бас штабтың төрағасы генерал Халид Шамим Уинн және армия штабының бастығы генерал Ашфак Парвез Каяни, бұрын Навазды бағыну стратегиясын қабылдамауға ескерткен болатын, үкіметке әскерилер Талибанға бейбіт келісімге шарттар қоюға рұқсат бермейтінін жария түрде ескертті. Генерал Каяни: «Террористердің талаптарын қабылдауға мәжбүрлеуіне біз жол бермейміз деп ешкім күмәнданбауы керек», - деді. text=Пәкістан өзінің ішкі және сыртқы шекараларында бейбітшілік пен тыныштық орнап, қажетті әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттарына жетуді қалайды. Ұлттық мақсаттарымызды іске асыруға біз алақанды жайып отыра алмаймыз. Сонымен қатар, Пәкістан ешқашан өз егемендігі мен тәуелсіздігінен бас тартпайды. Наваз Шариф Пәкістан Әскери-теңіз колледжінде сөйлеген сөзінде. 16 желтоқсанда «Тәжірихи Талиб» террористік ұйымының жеті мүшесі Пешавар қаласындағы мемлекеттік мектепке шабуыл жасап, Пәкістанның тарихындағы ең көп балалар қаза болған террористік оқиғада 130-дан астам баланы өлтірді. Осы шабуылға жауап ретінде Наваз барлық саяси партиялармен кеңесіп, 20 тармақты Ұлттық іс-қимыл жоспарын жасады, онда сотталған террористердің жазасын орындауды жалғастыру, екі жылға арнайы әскери соттар құру және медреселерді реттеу шаралары көзделді. Ұлттық іс-қимыл жоспары негізінде үкімет 2014 жылдың 24 желтоқсанынан 2015 жылдың 25 наурызына дейін ел бойынша 28 826 операция жүргізіп, 32 347 адамды ұстады. Осы кезеңде Пәкістан 18 855 ауғанстандық босқынды елден шығарып жіберді, ал Федералдық тергеу агенттігі (ФТА) Хавала арқылы ақша аудару бойынша 64 қылмыстық іс тіркеді, 83 адамды ұстап, миллион доллар сомасында ақшаны қайтарып алды. Терроризмге қарсы жедел желіге 351 қоңырау келіп түсті, ал Ұлттық дерекқор және тіркеу басқармасы 59,47 миллион SIM-картаны (абоненттік модульдерді) тексерді. 2016 жылдың 28 наурызында Лахордағы саябақта «Джамаат-ул-Ахрар» ұйымының жасаған жанкешті шабуылынан 70 адам қаза тапты. Сарапшылар Наваздың Пәнджабтағы тұрақтылықты сақтауға деген ниеті оны сол аймақтағы топтардың қызметін елемеуге итергенін айтады. Шабуылдан кейін Пәкістан 5 мыңнан астам күдіктіні ұстап, 216 адамды қамауға алды.

On 9 September 2013, Nawaz proposed a civil military partnership, and immediately reestablished the National Security Council with Sartaj Aziz as his National Security Advisor (NSA). Nawaz also reconstituted the Cabinet Committee on National Security (C2NS), with military representation in the political body. According to political scientist and civic military relations expert Aqil Shah, Nawaz finally did exactly what former chairman joint chiefs Jehangir Karamat had called for in 1998. On 15 September, just six days after Nawaz's proposal for talks with the Taliban, a roadside bomb killed Major General Sanaullah Khan, a lieutenant colonel and another soldier in the Upper Dir district near the Afghanistan border. Taliban spokesman Shahidullah Shahid claimed responsibility for the bombing. On the same day, seven more soldiers were killed in four separate attacks. In a press release, Chairman joint chiefs General Khalid Shameem Wynne and chief of army staff General Ashfaq Parvez Kayani, who had earlier warned Nawaz not to adopt a surrender strategy, publicly warned the government that the military would not allow the Taliban to set conditions for peace. General Kayani stated: "No one should have any misgivings that we would let terrorists coerce us into accepting their terms." text=Pakistan desires peace and tranquility both within and outside its borders so that the much needed socio economic development goals are achieved. We cannot afford to be distracted in fulfilling our national objectives. At the same [time] Pakistan will never compromise on its sovereignty and independence.|author=Nawaz Sharif, addressing the Pakistan Naval War College

Seven members of the Tehrik i Taliban Pakistan conducted a terrorist attack on a public school in the city of Peshawar on 16 December, killing over 130 children in Pakistan's deadliest terrorist attack. In response to the attack, Nawaz – with consultation from all political parties – devised a 20 point National Action Plan which included continued execution of convicted terrorists, establishment of special military courts for two years and regulation of madrasas. Based on the National Action Plan, the government made 32,347 arrests in 28,826 operations conducted across the country from 24 December 2014 to 25 March 2015. During the same period, Pakistan deported 18,855 Afghan refugees while the Federal Investigation Agency (FIA) registered 64 cases for money transfer through Hawala, arrested 83 people and recovered million. In total, 351 actionable calls were received on the anti terror helpline and National Database and Registration Authority verified 59.47 million SIMs (subscriber identity modules). On 28 March 2016, a suicide attack by the Jamaat ul Ahrar at a park in Lahore killed 70 people on the evening of Easter Sunday. Analysts believed that Nawaz's desire to maintain stability in Punjab led him to turn a blind eye towards groups operating there. Following the attack, Pakistan detained more than 5,000 suspects and made 216 arrests.

Каратчи операциясы

Шариф үкіметі 2013 жылдың 5 қыркүйегінде Карачиде қылмыс пен терроризмді жою мақсатында рейнджерлер бастаған операцияны бастады. Бірінші кезең 2015 жылдың 10 тамызына дейін жалғасты, осы кезеңде рейнджерлер 5795 рейд жүргізіп, 10353 күдіктіні ұстады және 7312 қаруды тәркіледі. Рейдтердің ішінде 11 наурыздағы Муттахида Кауми қозғалысының (МКМ) "Найн Зеро" штаб-пәтеріне және Синдх құрылыс бақылау органының (СБКА) кеңселеріне жасалған рейдтер ерекше көзге түсті. Бірінші кезеңде жалпы саны 826 террорист, 334 мақсатты кісі өлтіруші және 296 қорқытушы ұсталды. Рейнджерлер өздерінің өкілеттіктерін адам ұрлаушыларға да кеңейтіп, 82 адамды ұстап, 49 құрбанды босатуға қол жеткізді. Есептемеге сәйкес, қалада мақсатты өлтірулер 80%-дан астамға төмендеді. 2016 жылдың 23 тамызында шенеуніктер 2013 жылдың 4 қыркүйегінен бері Муттахида Кауми қозғалысының (МҚМ) қарулы тобымен байланысы бар 654 мақсатты кісі өлтірушіні ұстағанын мәлімдеді.

"Карачи қылмыссыз қала болады және мақсатқа жету үшін операция жалғастырылады. Сол жерде болып жатқан оқиғаларға қарамастан, біз алға қадам басып келеміз. Қалада бопсалау және адам ұрлау көрсеткіштері төмендеп келеді." – деді Наваз Шариф. "Зарб е Азб" операциясы 2014 жылдың 15 маусымында ресми түрде басталды, бұл Шариф әкімшілігінің үш бағытты қамтитын шабуылына дайындық нәтижесі болды: мақсатты милитант топтарды оқшаулау, саяси партиялардан қолдау алу және бейбіт азаматтарды жазалау шараларынан қорғау.

Көршілес елдер

Наваз Пакистанның Үндістан, Ауғанстан, Иран және Қытаймен қарым-қатынасын жақсарту үшін «бейбіт көршілік» бастамасын іске қосты. 2014 жылдың 12 мамырында Наваз Иран президенті Хасан Роуханимен, ақпан айында бес иран әскерін экстремистердің құрықтап алып, Пакистанға әкелгеніне байланысты туған шиеленіс кезінде кездесті. Біздің халықтарымыздың мәдени жақындығы – зор байлық. Ортақ географиялық орналасу мен тарих мәдениет пен дәстүрдің ерекше үйлесімділігіне әкелді. Сондықтан біз халқымызды Оңтүстік Азиялық аймақтық ынтымақтастық ұйымы (СААРК) процесінің ортасына қоюымыз керек. СААРК халқымыздың қиялын баурап алып, берік және өзара тиімді байланыстар құруға үлес қосуы тиіс. Н.Наваз Шариф, Оңтүстік Азиялық аймақтық ынтымақтастық ұйымының 18-ші саммитінде сөйлеген сөзінде. 2016 жылдың 27 қазанында Н.Наваз Орталық Азия аймақтық экономикалық ынтымақтастық бағдарламасының (CAREC) 15-ші министрлік отырысын өткізіп, елдер арасында «ашық аспан» келісімін ұсынды.

Қытай

Қытай премьер-министрі Ли Кэцян 2013 жылғы сайлаудағы жеңісімен Науазды құттықтаған әлемдік көшбасшылардың алғашқысы болды. Пекинге оралғаннан кейін Ли Пәкістанға 31,5 миллиард АҚШ долларын инвестициялауды жариялады, бұл негізінен энергия, инфрақұрылым және Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізінің соңғы нүктесі Гвадар портын кеңейтуге бағытталған. "Экспресс Трибюн" газетінің хабарлауынша, Шариф үкіметі армияға Белуджистандағы қытайлық шенеуніктердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуді тапсырды, бұл Пекиннің провинцияға инвестиция салуға қатысты алаңдаушылығын сейілту мақсатында жасалды, аталған қаражаттың 38%-ы осы провинцияға бөлінуі тиіс болды. 2014 жылдың 8 қарашасында Наваз делегациямен Пекинге сапар шегіп, жалпы құны шамамен 46 миллиард долларлық қытайлық инвестицияларға қатысты келісімдерге қол қойды. Сондай-ақ, Наваз Пәкістанның Шығыс Түркістан Ислам қозғалысына қарсы күресте Қытайға көмек көрсетуге дайын екенін мәлімдеді. 2015 жылдың 24 маусымында және 2016 жылдың 1 сәуірінде Қытай БҰҰ-да Жайыш-е Мохаммед ұйымының басшысы Масуд Азхарды тыйым салу туралы Үндістанның ұсынысын тоқтатты; Қытайдың бұл әрекеті Пәкістанмен "кеңес" барысында жасалды. 2016 жылдың 25 маусымында Пәкістан Шанхай ынтымақтастық ұйымының толық құқықты мүшесі атанды. 2016 жылдың 4 қыркүйегінде Пәкістанның министрлер кабинеті Қытаймен ұзақ мерзімді қорғаныс келісімін жүргізуге рұқсат берді.

Үндістан

Наваз сауда қатынастарын либералдау үшін Үндістанмен келіссөздер бастады және 2014 жылдың 26 наурызында екі ел үшін өзара негіздегі дискриминациясыз нарыққа қол жеткізу туралы келісімге (NDMARB) қол қойды. Алайда, "Таймс оф Индия" газеті Пакистанның әскерилері Навазға Үндістанмен сауданы либералдауды тоқтатуға қысым жасағанын хабарлады. Наваз 2014 жылдың 26 мамырында Нарендра Модидің премьер-министр ретінде инаугурациясына қатысты – бұл бір мемлекеттің премьер-министрі өз әріптесінің инаугурациясына алғаш рет қатысуы болды. Олар сауда саласында одан әрі ынтымақтастық орнатуға келісті. 2014 жылдың қазан айында Пакистан мен Үндістанның қауіпсіздік күштері Кашмирде атыс бастаған кезде 20 бейбіт тұрғын қаза тауып, мыңдаған адам үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Келесі айда Наваз Кашмир мәселесін шешуде Үндістанның икемсіздігін сынады. Барха Датттың 2015 жылғы СААРК саммитінде айтуынша, Наваз бен Моди құпия кездесу өткізді. 2015 жылдың 10 желтоқсанында «Азияның жүрегі» конференциясы барысында Пәкістан мен Үндістан екі жылдық тоқтап тұрған жағдайды аяқтап, шешілмеген мәселелер бойынша диалогты қайта бастағанын мәлімдеді. 2015 жылдың 1 сәуірінде Моди Лахордағы Наваздың туған күніне тоқталып, Пакистанға алғашқы сапарын жасады. Моди мен Наваз Раивинд сарайында қысқа кездесу өткізді. Моди сондай-ақ Наваздың немересінің үйлену тойына қатысты. Белуджистанның ішкі істер министрі Сарфраз Бугти 2016 жылдың 25 наурызында зерттеу және талдау басқармасында (RAW) жұмыс істейтін Үндістанның әскери-теңіз барлау офицерін ұстағанын мәлімдеді. Құлбұшан Ядав террористерді қаржылық тұрғыдан қолдаумен айналысқан деп айыпталды және Карачидегі тәртіпсіздікке қатысқанын мойындады. Сол күні Үндістан Сыртқы істер министрлігі Ядавтың Үндістан теңіз күштерінен зейнетке шыққаннан бері үкіметпен байланысы болмағанын мәлімдеді. Үндістан оған консулдық қолдау көрсетуді де талап етті. 2016 жылдың 29 наурызында Шариф үкіметі Жадхавтың RAW-тың елдегі әрекеттерін мойындаған алты минуттық видеосын жариялады. 1 сәуірде Пәкістан қауіпсіздік органдары RAW үшін жұмыс істеген күдіктілерді ұстағанын растады. 2016 жылдың 8 шілдесінде Үндістанның қауіпсіздік күштері Бурхан Ваниді өлтіргеннен кейін Үндістан мен Пәкістан арасындағы қарым-қатынас шиеленісті күшейді. Кашмир аңғарының барлық 10 ауданында Үндістанға қарсы наразылықтар басталды. Наразылар қауіпсіздік күштеріне және мемлекеттік мүлікке шабуыл жасап, коменданттық сағатты бұзды. [20][21] Бұл жағдай екіжақты қарым-қатынастың тоқтауына әкелді. Үндістанның ішкі істер министрі Раджнат Сингх Пәкістанды Кашмирдегі тәртіпсіздікті қолдауда айыптады. Жағдай шиеленіске жеткенде, содырлар Үндістан бақылауындағы Кашмирдегі әскери базаға шабуыл жасап, 18 сарбазды өлтірді. Үндістан армиясының әскери операциялар бөлімінің басшысы генерал-лейтенант Ранбир Сингх шабуылшылардың Пәкістандағы ислами радикалды ұйымның мүшелері екеніне дәлелдер бар екенін мәлімдеді. 2016 жылдың 22 қыркүйегінде БҰҰ Бас Ассамблеясында сөйлеген сөзінде Наваз тәуелсіз тергеуді және Кашмирдегі соттан тыс өлімдер мен адам құқықтарының бұзылуын тексеру үшін БҰҰ фактілерді анықтау миссиясын құруды талап етті. Біз барлық саяси тұтқындардың дереу босатылуын, коменданттық сағаттың тоқтатылуын, қазақтардың бейбіт түрде наразылық білдіруге мүмкіндік беруін, жарақат алғандарға шұғыл медициналық көмек көрсетуді және Үндістанның қатал заңдарын жоюды талап етеміз. Екі тараптың да әскери техниканы жинауы туралы хабарлар жарияланғаннан кейін шиеленіс одан әрі күшейді.

Nawaz launched talks with India to liberalize their trade relationship, and gained and an agreement of Non Discriminatory Market Access on Reciprocal Basis (NDMARB) status for the two countries on 26 March 2014. However, The Times of India reported that Pakistan's military pressured Nawaz to stop trade liberalisation with India. Nawaz attended the 26 May 2014 inauguration of Narendra Modi as prime minister, the first time that a prime minister from one state attended the inauguration of their counterpart. They agreed to further cooperate on trade. In October 2014, 20 civilians were killed and thousands forced to flee their homes when Pakistani and Indian security forces began shelling in Kashmir, each side blaming the other for the incident. The following month, Nawaz blamed India for an inflexible approach towards resolving the Kashmir dispute. According to Barkha Dutt during the 2015 SAARC Summit, Nawaz and Modi held a secret meeting. On 10 December 2015, during the Heart of Asia conference, Pakistan and India announced that they were resuming dialogue on outstanding issues, ending a two year stalemate. On 1 April 2015, Modi made his first visit to Pakistan in a surprise stopover in Lahore to meet Nawaz on his birthday. Modi and Nawaz held a brief meeting at Raiwind Palace. Modi also attended the wedding ceremony of Nawaz's granddaughter. Balochistan's Home Minister Sarfraz Bugti announced on 25 March 2016 that they had arrested an Indian naval intelligence officer working for Research and Analysis Wing (RAW). Kulbushan Yadav was allegedly involved in financially supporting terrorists and also confessed to his involvement in unrest in Karachi. The same day, India's Ministry of External Affairs stated that Yadav had had no involvement with the government since his early retirement from the Indian Navy. India also demanded consular access for him. On 29 March 2016, Sharif's government released a six minute video of Jadhav apparently confessing to the RAW's involvement in the country. On 1 April, Pakistan confirmed that security agencies had arrested several suspects believed to be working for RAW. Relations between India and Pakistan escalated with the killing of Burhan Wani by Indian security forces on 8 July 2016. Anti Indian protests started in all 10 districts of the Kashmir Valley. Protesters defied curfew with attacks on security forces and public properties. [20][21] The unrest led to a standstill in bilateral relations. Indian Home Minister Rajnath Singh accused Pakistan of backing unrest in Kashmir. Tensions reached a boiling point when militants attacked an army base in the Indian controlled side of Kashmir and killed 18 soldiers. Indian army military operations head Lieutenant General Ranbir Singh claimed that there was evidence the attackers were members of an Islamist militant group in Pakistan. Addressing the UN General Assembly on 22 September 2016, Nawaz demanded an independent inquiry and a UN fact finding mission to investigate extrajudicial killing and human rights abuses in Jammu and Kashmir. text= We demand immediate release of all Kashmiri political prisoners; an end to the curfew; freedom for the Kashmiris to demonstrate peacefully; urgent medical help for the injured; and abrogation of India's draconian laws|author=Nawaz Sharif India's junior foreign minister M. J. Akbar criticised Nawaz for glorifying Wani. Tensions further escalated with reports suggesting moblisation of military equipment by both sides.

Ауғанстан

Наваз 2014 жылдың 15 қарашасында Ауғанстан президенті Ашраф Ғаниді құттықтады және Талибанды келіссөз үстеліне әкелуге жасаған тытысысына қолдау білдірді. "Аль-Жазира" телеарнасы хабарлағандай, "екі лидер экономикалық ынтымақтастықтың жаңа дәуірін бастауға уәде берді, Гани үш күндік келіссөздер 13 жылдық шиеленісті қарым-қатынасты аяқтады" деді. Екі ел 2017 жылға дейін Кабул мен Исламабад арасындағы сауда көлемін 5 миллиард долларға дейін екі есеге арттыру мақсатында сауда келісіміне қол қойды, сондай-ақ электр энергиясын импорттау жобасы және Транс-Афғанстан құбыр желісі бойынша бірлесіп жұмыс істеуге міндеттенді. Сапар барысында Наваз бен Ғани екі елдің крикет командалары арасындағы ойынды тамашалады. 2016 жылдың маусым айында Ауғанстан мен Пәкістан әскерлері арасындағы шекаралық атысқанда үш адам қаза тапты, бұл Пәкістанның Дюранд сызығы бойында қоршау салуына байланысты туған шиеленістен кейін болды. 20 маусымда Пәкістан Белуджистан облысындағы шекараға бойымен траншея салу жұмысын аяқтады.

Америка Құрама Штаттары

2013 жылдың 20-23 қазанында Наваз Вашингтонға ресми сапармен барды. Ол Барак Обамамен қарым-қатынасты нығайтуға және гүлденген Пәкістанның ортақ мүдделерін ілгерілетуге міндеттенді. "Америка дауысы" хабарлағандай, АҚШ 2011 жылы Осама бен Ладенді өлтірген құпия операциядан кейін бұзылған қарым-қатынастарға байланысты тоқтатылған әскери және экономикалық көмек ретінде 1,6 миллиард доллардан астам қаражатты ұсынды. Пәкістанның өтініші бойынша АҚШ Пәкістанның солтүстік-батысындағы ұшқышсыз әскери ұшақтардың шабуылдарын уақытша тоқтатты. 2016 жылдың наурызында, сыртқы саясатының жетістігі ретінде, АҚШ Сенаты Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы Боб Коркердің Пәкістанға F-16 Falcon ұшақтарын сатуға кедергі келтіру әрекетін тоқтатты, ол бұл мәмілені қаржыландыру үшін АҚШ қаражатын пайдалануға қарсы әрекет етуге уәде берді. text= Біз Пәкістанға өз аумағынан терроризмді жою үшін барлық көмекті көрсетеміз. Financial Times газетінде Маккейн АҚШ және Пәкістан лидерлерін "белгісіздік пен күдікке орын бермеуге" шақырып, "терроризмге қарсы күрес, ядролық қауіпсіздік және аймақтық тұрақтылықтағы ортақ мүдделер тым маңызды және шұғыл" деді. Ол сондай-ақ Обама әкімшілігін "Пәкістанның тұрақтылығы мен экономикалық өсуіне берік міндеттемесін анық көрсетуге" шақырды. Маккейн Солтүстік Вазиристанның Мирамшах қаласын да аралады. 21 қыркүйекте АҚШ Конгресінде республикалық конгрессмендер Тед По және Дана Рорабахер Пәкістанды терроризмді қолдаушы мемлекет деп жариялау туралы заң жобасын ұсынды. Маккейн Пәкістанның бұрынғы президенті Асиф Али Зардариге заң жобасы қабылданбайтынын және оның жақтастары азшылықты құрайтынын мәлімдеді. Наваз 2016 жылдың 1 желтоқсанында сайланған президент Дональд Трампқа құттықтау телефоны шалды. Наваздың кеңсесінен жасалған мәлімдемеде Трамп Навазды "тамаша жігіт" деп атап, Пәкістанды "тамаша ел, керемет орын" деп сипаттады. Трамп Тауэр мәлімдемесінде "АҚШ пен Пәкістанның болашақтағы тығыз ынтымақтастығы туралы жемісті әңгіме өтті" делінген. 3 желтоқсанда Dawn газеті АҚШ Конгресінің Пәкістанды маңызды стратегиялық серіктес ретінде мойындап, елге 900 миллионнан астам АҚШ доллары көлемінде экономикалық және басқа да көмек беруге уәде берген АҚШ Ұлттық қорғаныс заңын бекітуге дайын екенін хабарлады, оның жартысы Пәкістанның Хаққани желісі сияқты барлық террористік топтармен күресуге берілген міндеттемесіне байланысты болады.

Nawaz paid an official visit to Washington, D. C. from 20 to 23 October 2013. He and Barack Obama committed to strengthening relations and advancing shared interests for a prosperous Pakistan. Voice of America reported that the US released more than US$1.6 billion in military and economic aid that was suspended when relations suffered over the covert raid that killed Osama bin Laden in 2011. On Pakistan's request the United States temporarily stopped drone strikes in north western Pakistan. In March 2016, as one of his foreign policy successes, the United States Senate blocked a bid to derail the sale of F 16 Falcons to Pakistan by Senate Foreign Relations Committee Chairman Bob Corker, who continued to vow to block the use of US funds to finance the deal. text= We will extend every help to Pakistan so that it can eliminate terror from its soil.|author=President Barack Obama, following the 2016 Lahore suicide bombing

US Senator John McCain travelled to Pakistan on 26 July 2016 to discuss counterterrorism efforts in the region. In the Financial Times, McCain called upon the US and Pakistani leaders not to "allow ambivalence and suspicion to fester", adding that "common interests in counterterrorism, nuclear security and regional stability are too important and too urgent". He also called upon the Obama administration to "make clear its enduring commitment to Pakistan's stability and economic growth." McCain also visited Miramshah in North Waziristan. Republican Congressmen Ted Poe and Dana Rohrabacher moved a bill in the US Congress on 21 September to designate Pakistan as a state sponsor of terrorism. McCain assured former Pakistani President Asif Ali Zardari that the bill would not pass, and that its sponsors represented a small minority. Nawaz called president elect Donald Trump on 1 December 2016 to congratulate him. The statement released by Nawaz's office quoted Trump calling Nawaz a "terrific guy", adding that Pakistan is a "fantastic country, fantastic place". Trump Tower put out a statement saying that they "had a productive conversation about how the United States and Pakistan will have a strong working relationship in the future." On 3 December, Dawn reported that a US National Defence Authorisation Act was set to be approved by the US Congress which would recognise Pakistan as a key strategic partner and pledge more than US$900 million in economic and other assistance to the country; half of that would be dependent on Pakistan's commitment to fighting all terrorist groups, including the Haqqani network.

Еуропа

Наваз 2014 жылдың 30 сәуірінде Лондонға сапар шегіп, Дэвид Кэмеронмен және басқа да шенеуніктермен кездесті, сондай-ақ Пәкістан инвестициялық конференциясында негізгі құттықтау сөз сөйледі. Кэмеронның кеңесшілерінің мәлімдемесіне сәйкес, екі лидер Пәкістан үшін маңызды экономикалық реформаларды қолдау үшін бірлесіп жұмыс істеуге келісті, әсіресе салықтың ЖІӨ-ге қатынасын 15%-ға дейін арттыруға баса назар аударды, сондай-ақ Федералды кіріс кеңесі мен Ұлыбритания кіріс және кеден қызметі арасындағы қарым-қатынастың дамуын құптады. 2014 жылдың 11 қарашасында Наваз Берлинге сапар жасады, онда Германия канцлері Ангела Меркельмен кездесті. Deutsche Welle хабарлағандай, кездесу кезінде Наваз, әсіресе энергетика саласында, Германиядан көбірек инвестиция тартуды ұсынды, бірақ Меркель Пәкістандағы қауіпсіздік жағдайына қатысты алаңдаушылық білдірді. 2014 жылы Ресей қорғаныс министрі Сергей Шойгудың сапары барысында Пәкістан мен Ресей әскери ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Шойгу Навазбен жан-жақты әңгімелер жүргізді, ол Ресеймен көп қырлы қарым-қатынасты дамытуға уәде берді. Бұл кездесу Ресейдің Пәкістанға қару-жарақ пен әскери техника жеткізуге салған тыйымын күштен шығарғаннан кейін бірнеше ай өткен соң өтті, бастапқыда Mil Mi-24 тікұшақтары жеткізілді. Қарым-қатынастың жақсаруының белгісі ретінде Ресей әскерлері 2016 жылдың 23 қыркүйегінде бірлескен әскери оқу-жаттығуларға қатысу үшін Пәкістанға келді.

Мұсылман әлемі

Наваз Сауд Арабиясының патшалық отбасының жоғары лауазымды мүшелерімен ерекше жақын байланыста болған. 2 сәуірде Pakistan Today басылымы Сауд Арабиясының 2014 жылдың басында Пакистанға 1,5 миллиард АҚШ доллары көлемінде грант бергеннен кейін Пакистанға JF 17 Thunder әуе кемелерін сататынын хабарлады. Сауд Арабиясының Мұрагер ханзадасы Салман бин Абдулазиз Әл Сауд 15 ақпанда Навазбен кездесу үшін Пакистанға келді және екі ел арасындағы ынтымақтастықты арттыруға уәде берді. Шариф Рамазан айының соңғы 10 күнінде Сауд Арабиясына сапар шекті. 26 шілдеде король Абдулла Сауд Арабиясының Пакистанның, оның басшылығы мен халқының қасында болатынын мәлімдеді, бұл кездесу Риядтағы Навазбен бір сағатқа созылды. Наваз Мукрин бин Абдулазиз Әл Саудпен де кездесті, ал Салман бин Абдулазиз Әл Сауд Пакистанды өзінің екінші үйі деп атады. 15 наурызда Al Monitor басылымы Сауд Арабиясының Салманы Наваздан Пакистанның Сауд Арабиясымен және оның суннит араб одақтастарымен Иранға қарсы, әсіресе Йемендегі прокси соғыста бірігіп отыратынын нақты растауын талап еткенін хабарлады. Салман Пакистанның шекарасын қорғау үшін әскери контингентін жібергісі келді. Наваз терроризмге қарсы күрес және әскери ынтымақтастық бойынша уәде берді, бірақ жақын арада әскерлерді жібермейтінін айтты. 11 қаңтарда Time журналы Адель әл-Жубейр мен Мұхаммед бин Салман Әл Саудты қоса алған жоғары деңгейдегі ирандық делегациясының 34 елден тұратын "Ислам әскери одағына" Пакистанды қосу мақсатымен Исламабадқа барғанын мәлімдеді. Алайда, Наваз Исламбадтың Сауд Арабиясы мен Иран арасындағы келіссөздерге делдалдық жасайтынын ұсынды. 19 қаңтарда Наваз және Армия штабының бастығы Рахиль Шариф шейх Нимрдің өлімінен кейін күшейген шиеленісті азайту үшін Эр-Рияд пен Тегеранға бейбітшілік миссиясына аттанды. 16 наурызда Zee News Сауд Арабиясының НАТО үлгісінде ислам елдерінің әскери одағын құрып жатқанын және Пакистанның оған жетекшілік етуін қалағанын хабарлады. Наваз Сауд Арабиясының Бахрейндегі әрекеттерін қолдады және Сауд Арабиясына жасаған сапарында "Сауд Арабиясының елге араласуы үшін жаңа жоспар жасауға көмектесетінін" мәлімдеді.

Nawaz is said to enjoy exceptionally close ties with senior members of the Saudi royal family. Pakistan Today reported on 2 April 2014 that Pakistan will sell JF 17 Thunder jets to Saudi Arabia, after the kingdom had given a grant of US$1.5 billion to Pakistan in early 2014. Saudi Arabia's Crown Prince Salman bin Abdulaziz al Saud arrived in Pakistan on 15 February to meet Nawaz and vowed to enhance work between the two countries. Sharif travelled to Saudi Arabia for the last 10 days of Ramadan. King Abdullah said on 26 July that Saudi Arabia would always stand by Pakistan, its leadership and people, after an hour long meeting with Nawaz at his Riyadh. Nawaz also met Muqrin bin Abdulaziz Al Saud, while Salman bin Abdulaziz Al Saud referred to Pakistan as his second home. Al Monitor reported on 15 March 2015 that the Salman of Saudi Arabia wanted firm assurances from Nawaz that Pakistan would align itself with Saudi Arabia and its Sunni Arab allies against Iran, especially in the proxy war underway in Yemen. Salman specifically wanted a Pakistani military contingent to deploy to the kingdom to defend the borders. Nawaz promised closer counter terrorism and military co operation but no troops for the immediate future. On 11 January 2016, Time stated that a high level Iranian delegation including Adel al Jubeir and Mohammad bin Salman Al Saud had travelled to Islamabad to seek Pakistan's inclusion in the 34 country "Islamic military alliance". However, Nawaz struck a more conciliatory tone, suggesting that Islamabad would mediate between Saudi Arabia and Iran. On 19 January 2016, Nawaz and Chief of Army Staff Raheel Sharif embarked on a peace mission to Riyadh and Tehran to reduce tensions which had escalated with the execution of Sheikh Nimr. On 16 March 2016, Zee News claimed that Saudi Arabia was creating a military alliance of Islamic countries along the lines of the NATO, and wished Pakistan to lead it. Nawaz supported the Saudi led intervention in Bahrain and in his visit to Saudi Arabia he reassured that he would "help devise a new battle plan for Saudi intervention in the country."

Жеке өмір

1971 жылы сәуірде Наваз Күлсум Навазға үйленді. Оның ағасы Шейхбаз Шариф төрт рет Пәкістанның Пәнджаб провинциясының бас министрі болды және 2022 жылдан 2023 жылға дейін Пәкістанның премьер-министрі қызметін атқарды, ал оның інісі Хамза Шейхбаз Шариф қазіргі уақытта Пәнджаб провинциялық ассамблеясының оппозиция жетекшісі. Наваздың қызы Мәрьям Наваз қазіргі уақытта PML-N партиясының орталық вице-президенті. Мәрьям саясаткер Мұхаммед Сафдар Аванға үйленген. Оның тағы бір қызы Асма Наваз, Пәкістанның бұрынғы қаржы министрі Исхақ Дардың ұлы Әли Дарға үйленген. Шариф отбасының жеке резиденциясы – Раивинд сарайы, Лахордың шетіндегі Раивинд ауданындағы Джати Умрада орналасқан. Ол сонымен қатар Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы Шариф вилласы деп аталатын резиденциясында да тұрады, онда ол эмиграция жылдарында өмір сүрді. Оның үлкен ұлы Хусейн Наваз Сауд Арабиясындағы бизнесмен, қазіргі уақытта Джиддада тұрады. Оның кіші ұлы Хасан Наваз да бизнесмен және Лондонда тұрады. Наваз 2016 жылдың мамыр айында Лондонда ашық жүрек операциясын жасады. Бұл оның екінші ашық жүрек операциясы болды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол елдің жылдық бюджеті ұсынылғанға үш күн қалғанда ғана ашық жүрек операциясын жасатуға мәжбүр болды. Көптеген оппозициялық лидерлер мен заңгерлер қауымы, оның ішінде бұрынғы Бас судья Ифтихар Мұхаммед Чоудри, Пәкістанда конституциялық дағдарыс тууы мүмкін деген сұрақтар көтерді. Чоудри дағдарыстың алдын алу үшін жаңа уақытша премьер-министр сайлауды ұсынды.

Қоғамдық имидж

Джон Бун 2013 жылы «The Guardian» газетінде 1990 жылдардың соңында шариғат заңын қабылдауға жасаған әрекеттерінен кейін Наваздың Үндістанмен дипломатиялық және сауда қатынастарын орнату арқылы орталықшыл позицияны қабылдағанын, бұл солшыл пакистандықтардың қолдауын күшейткенін жазды. «Гардиан» газетінің тағы бір мақаласында Наваздың 1990 жылдардағы алғашқы екі мерзімі авторитарлық және жемқорлыққа толы болғаны айтылса, «ескі қарсыластары мен ұзақ жылдардан бергі достары Наваздың саясатқа алғаш рет «отбасылық [бизнесін] қорғау үшін» кірген кезден бері өзгергенін» айтады. Тим Крейг 2016 жылдың наурыз айында «The Washington Post» газетіне жазған мақаласында Наваздың әлеуметтік консерватизмнен алшақтауын «Шарифтің амбициялық экономикалық жоспарына, 42 жастағы қызының оған тигізген әсеріне және Пәкістанның әзілге айналғанын түсінуіне байланысты» деп сипаттады. Афрасиаб Хаттак бұл өзгерісті былай түйіндеді: «[Наваз] экстремизмнің бизнеске зиян екенін біледі». Солшыл сенатор Раза Раббани Наваздың «әрқашан оңшыл көзқарастарға бейім болғанын» мәлімдеп, «бұрын оның оңшыл исламист сайлаушыларын жібіткенге құмарлық болған» деп қосты. 1991 жылдың қараша айында жазушы Эдвард А. Гарган Наваздың үкіметін «әңгіме-дүңкеге толы, сатқындыққа айыпталып, оппозиция тарапынан қатты сынға ұшырап, АҚШ-пен қарым-қатынастың толық үзілу қаупіне тап болған» деп сипаттады. Сол жылы Нажам Сетти Наваздың үкіметін «желқор, толығымен, астрономиялық деңгейде жемқор, тіпті премьер-министр де осының ішінде» деп сипаттады. Первез Худбой Навазды «пакистандық қоғамның көрінісі» деп сипаттап, «оның ең маңызды мәселе – бүлікшілдік туралы үнсіздігін» айтты. Бізге көшбасшы керек.

Сын

2013 жылы билікке оралғаннан кейін, Имран Хан мен Тахир әл-Қадри бастаған наразылық қозғалысы, сондай-ақ Мұсылман лигасының бәсекелес топтары – ПМЛ (Q) және Ауами Мұсылман лигасы қолдау көрсетті. Хан 2013 жылғы жалпы сайлаудағы бұрмалаушылықтар туралы айыптауларға байланысты Наваздың отставкасын талап етті. Наваз Парламенттегі көптеген партиялардың қолдауына ие екенін мәлімдеді. ПМЛ-Н сайлаудың ел тарихындағы ең еркін және әділ сайлау болғанын айтты. Наваздың қарсыластары оның мемлекеттік лауазымдарға туыстарын тағайындау арқылы қамқорлық жүйесін ұстағанын сынады, мысалы, оның інісін бас министр етіп тағайындады, ал басқа туыстарын кабинет министрлері етіп қойды. 2015 жылдың 20 сәуірінде «Экспресс Трибюн» газеті Шариф әкімшілігінің Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) бонус акцияларынан алынатын салық туралы дұрыс емес мәлімдеме жасағанын жазды, себебі табыс салығының ең үлкен көзі тек бір миллиардтан аспады. Үкімет ХВҚ-қа 10% салық салынатынын, одан ЖІӨ-нің 0,1%-ына тең кіріс түседі дей келді. 2015 жылдың 24 сәуірінде адам құқықтары жөніндегі белсенді Сабина Махмуд Белуджистандағы адам құқықтары бұзушылықтары туралы ұйымдастырған дөңгелек үстелден кейін бірнеше минут өткен соң Карачиде атып өлтірді. Белсенділер мен тергеушілер оның белсенділігі мен экстремизмнен мемлекеттік зорлық-зомбылыққа дейінгі даулы мәселелер бойынша ашық сөйлегені үшін өлтірілгенін айтты. Махмуд сол түні Лахордағы Менеджмент ғылымдары университетінде дөңгелек үстел өткізуді жоспарлаған, бірақ университет үкімет тарапынан болған күдікті қысымға байланысты оны бір күн бұрын тоқтатты. Наваз оның өлімін ресми түрде айыптады, бірақ «Dawn» газеті елдегі маргиналды либералдарды нысанаға алатындардың жазасыз қалған тарихын ескеретін болса, оның қылмыскерлерінің әділет алдында жауап беруінің үміті аз екенін атап өтті. 2016 жылдың 27 наурызында Сунни Техрик басшылығымен шамамен 2000 наразы Исламабадтағы Парламент алдындағы D-Chowk-та отырып, астананың жұмысын ішінара тоқтатты. Наразылар елде шариғат заңын енгізуді және Мүмтаз Қадриді шейіт деп жариялауды талап етті. Олар көліктер мен қоғамдық көлік аялдамаларын өртеп, журналистер мен жаяу өтушілерге жарақат келтірді. Үкімет тәртіпті сақтау үшін әскерді шақырды. 29 наурызға қарай наразылыққа қатысушылардың саны 700-ге дейін азайды. 2016 жылдың 7 сәуірінде «Экспресс Трибюн» газеті Наваздың миллиардтаған рупиялық денсаулықты сақтау жоспары нашар жоспарлаудың салдарынан сәтсіздікке ұшырауы мүмкін екенін, себебі негізгі денсаулық сақтау инфрақұрылымы мұндай жоспарға мүмкіндік бермейді деп хабарлады. Имран Хан 2016 жылдың 29 қазанында Наваздың отставкасын және сыбайлас жемқорлықты тергеуді талап етіп, Исламабадты жабу үшін жұмыскерлерді жұмылдыра бастады. Жауап ретінде Шариф үкіметі қала бойынша жиналыстарға тыйым салып, жүздеген оппозициялық белсенділерді тұтқындады. Үкімет сонымен қатар ПТИ мүшелерін тұтқындады және Хайбер-Пахтунхвадан келетін тас жолды жапты. 1 қарашада Хан Жоғарғы Соттың «Панама құжаттары» ақпаратының жариялануына байланысты Шәрифтер отбасының офшорлық байлығы туралы айыптауларды тексеру үшін сот комиссиясын құратынын айтқаннан кейін наразылықты тоқтатты. Қаңтар айының бірінші аптасында әлеуметтік желілердегі өзінің секулярлық солшыл көзқарастарымен танымал төрт пакистандық белсенді жоғалып кетті. «The Economist» журналы 2017 жылдың қаңтар айында Наваздың инфрақұрылымға жұмсаған қаржысын сынап, «оның күткен экономикалық өркендеуі так бір пайда болған жоқ» деді. Қытай-Пакистан экономикалық дәлізі туралы журнал «сынықтанушылар елдің қарызды өтеуге қиналатынынан қорқады, әсіресе экспорттан түсетін шетел валютасы азайса» деп жазды, сондай-ақ «Егер келесі буынның жолдары да бұрынғыдай бос болса, бұл мырза Шарифты алаңдатпауы мүмкін».

After his return to power in 2013, a protest movement led by Imran Khan, Tahir ul Qadri and supported by rival factions of the Muslim League, such as the Pakistan Muslim League Q (PLM Q) and Awami Muslim League (AML), mounted pressure on the Sharif government. Khan demanded Nawaz's resignation over allegations that the 2013 general election was rigged. Nawaz claimed to have support from the majority of the parties in Parliament. PML N claimed that the elections had been the most free and fair in the country's history. Nawaz was also criticised by his opponents for running a system of patronage in which relatives were appointed to key state positions such as his brother as Chief Minister, and other relatives as cabinet ministers. The Express Tribune claimed on 20 April 2015 that Sharif's administration misled the International Monetary Fund (IMF) over the tax charged on the issuance of bonus shares, as what should have been the largest source of income tax stood at a mere billion. The government had told the IMF that it levied a 10% tax, which would generate revenue equal to 0.1% of GDP (gross domestic product) or billion. Human rights activist Sabeen Mahmud was shot dead on 24 April 2015 in Karachi minutes after she attended a talk she had organised on Human rights violations in Balochistan. Activists and investigators alleged that she was killed for her activism and for being outspoken on various contentious topics, from extremism to state sponsored abuses. The talk that Mahmud organised that night was to have been held at the Lahore University of Management Sciences, but the university cancelled it the day before under alleged pressure from government authorities. Nawaz officially condemned the killing but Dawn noted that there was a little chance her murderers would be brought to justice given the recent history of impunity among those who target the country's marginalised liberals. Around 2,000 far right protesters led by Sunni Tehreek staged a sit in at D Chowk in front of the parliament in Islamabad on 27 March 2016, causing a partial shutdown of the capital. The protestors demanded the implementation of Sharia in the country and declaring Mumtaz Qadri a martyr. The protestors burned cars and a public transit station and injured journalists and bystanders. The government called in the army to enforce order. By 29 March the crowd had shrunk to 700 protestors, and the protest ended on 30 March after the government promised not to amend the blasphemy laws. On 7 April 2016, The Express Tribune claimed that Nawaz's multibillion rupee health insurance plan seemed to be failing because of poor planning, claiming that the basic health infrastructure doesn't allow for such a plan. Imran Khan began mobilising workers on 29 October 2016 to lockdown Islamabad, demanding Nawaz's resignation and a corruption inquiry. In response, the Sharif government placed a citywide ban on gatherings and arrested hundreds of opposition activists. The government also arrested scores of Pakistan Tehreek e Insaf workers and closed the motorway leading from Khyber Pakhtunkhwa. On 1 November, Khan ceased protests after the Supreme Court said it would form a judicial commission to probe allegations stemming from the "Panama Papers" leaks about the Sharif family's offshore wealth. In the first week of January, four Pakistani activists known on social media for their secular leftist views went missing. The Economist, writing in January 2017, criticised Nawaz's spending on infrastructure, explaining that it sat unused as "the economic boom it was meant to trigger has never arrived." Regarding the China–Pakistan Economic Corridor, the magazine wrote that "critics fear the country will struggle to pay back the debt, especially if foreign exchange earnings from exports continue to dwindle" further adding that "It may not concern Mr. Sharif unduly if the next generation of roads is as deserted as the last."

Байлық және конгломераттар

Пакистанның өнеркәсібінің 1960 жылдары президент Әйүп Хан тұсында болған өсімі, премьер-министр Зұлфиқар Әли Бхутто бастаған капиталдың елден шығыс Еуропаға қашуын тоқтату мақсатындағы ұлттықтандыру бағдарламасымен құртылды. Болат зауыты 1980 жылы Шарифтер отбасына қайтарылса да, зардабы зор болған еді. 2012 жылы оның таза табысы 12,4 миллион рупий (1,24 миллион доллар) құрады. Ол 2013 жылы Пәкістанның Ұлттық ассамблеясына сайланған бес миллиардердің бірі болды. 2015 жылы оның жарияланған активтері азайып, миллиард долларға (17,5 миллион доллар) жетті. 2017 жылғы мәлімет бойынша, оның жеке капиталы миллиард доллардан асады.

2016 жылғы Панама құжаттары

Панама құжаттары бойынша, 2016 жылы Mossack Fonseca заң фирмасынан жария болған құжаттарға сәйкес, Наваздың отбасы Ұлыбритания мен әлемнің басқа да елдерінде миллиондаған долларлық мүлікке және компанияларға ие. Құжаттар Наваз Шарифтің немесе оның інісі Шейхбаз Шарифтің есімдерін тікелей атамаса да, Шейхбаз Шарифтің туыстары мен Наваз Шарифтің балаларының көптеген офшорлық компаниялармен байланысын көрсетеді. 2016 жылдың 15 сәуірінде үкімет бұл құжаттарда аталған барлық пакистандықтарды тергеу үшін комиссия құратынын мәлімдеді. Оппозициялық саясаткерлер тергеуді зейнеткерлікке шыққан судья емес, жұмыс істеп тұрған судья жүргізуі керек екенін айтты. Бірнеше судья өзін тергеуден шеттеді. Сонымен қатар, 19 сәуірде армия басшысы генерал Рахил Шариф барлық жағдайда жауапкершілікке тарту қажеттігін ескертті. Сот 2017 жылдың 28 шілдесінде шешім шығарып, Навазды мемлекеттік қызметтен шеттетіп, ол Дубайдегі Capital FZE компаниясындағы жұмысын жасырғаны үшін адал болмағанын мәлімдеді. Сот Ұлттық есептесу бюросына (National Accountability Bureau) Наваз бен оның отбасына қарсы сыбайлас жемқорлық айыптары бойынша іс қозғауды бұйырды. 2018 жылы Пәкістан Жоғарғы соты Сами Улла Балуч пен Абдул Кәрім Нушервани арасындағы істе Наваздың 2017 жылғы Панама құжаттары ісіне қатысқандығы үшін өмір бойы мемлекеттік қызметтен шеттетілуіне үкім шығарды. Хабарларға сәйкес, Наваз төрт рет стенокардияға шалдыққан, ал оның отбасы Имран Хан үкіметінің оған медициналық көмек алуға мүмкіндік бермегеніне наразылық білдірді. 2019 жылдың қазан айында Исламабад жоғары соты (IHC) гуманитарлық негізде оған босатуға кепілдік берді, содан кейін Наваз медициналық ем алу үшін Лондонға кетті. Босату мерзімі біткен соң Пәкістанға оралмағандықтан, IHC оны іздеуге берілген адам деп жариялады. Бірақ, бұрынғы премьер-министр Имран Ханға қарсы сенімсіздік білдіріліп, оның інісі Шейхбаз Шариф премьер-министр болып келгеннен кейін, Ұлттық есептесу бюросының жоғары лауазымдарында өзгерістер болды. Наваз Шариф 40 жыл бұрынғы бірнеше істе ақталды, ал басқаларында "саяси құрбан" деп танылды.

According to the Panama Papers, documents leaked in 2016 from law firm Mossack Fonseca, Nawaz's family holds millions of dollars worth of property and companies in the UK and around the world. Although they do not name Nawaz Sharif or his younger brother Shehbaz Sharif, they link in laws of Shehbaz Sharif and children of Nawaz Sharif to numerous offshore companies. On 15 April 2016, the government announced an investigation by an inquiry commission of all Pakistanis named in the documents. Opposition politicians said a judge, not a retired judge, should investigate. Various judges recused themselves. In addition, on 19 April, army chief General Raheel Sharif warned that across the board accountability was needed. The court announced its decision on 28 July 2017 and disqualified Nawaz from holding public office, stating that he had been dishonest in not disclosing his employment in the Dubai based Capital FZE company in his nomination papers. The court also ordered National Accountability Bureau to file a reference against Nawaz and his family on corruption charges. In 2018, the Pakistani Supreme Court ruled in Sami Ullah Baloch v. Abdul Karim Nousherwani that Nawaz would be disqualified from holding public office for life due to his involvement in the Panama Papers case of 2017. Reports claimed that Nawaz suffered four angina attacks and his family complained that the Imran Khan government was not allowing him time for medical treatment. The Islamabad High Court (IHC) granted him bail on humanitarian grounds in October 2019, and Nawaz went to London for medical treatment. After failing to return to Pakistan when his bail expired, the IHC declared him an absconder. However, soon after his brother Shehbaz Sharif came to power as prime minister after a vote of no confidence was brought against former premier Imran Khan, there were changes in the senior leadership of the National Accountability Bureau, and Nawaz Sharif was acquitted in some 40 year old cases and declared a "political victim" in others.