Кіріспе

Беларусь демократиясы үшін сайт «Хартия'97» (; Хартия'97) – Беларусьте демократияны талап ететін декларация және осы декларациядан шабыттанған адам құқықтарын қолдайтын онлайн жаңалықтар құралы.

Жарғы

1997 жылғы Хартия декларациясы 20 жыл бұрын жарық көрген Чехословакияның «77 Хартия» адам құқықтары декларациясын әдейі қайталайды. Ол 1996 жылы өткен референдумның жылдығында жасалды және былай деп жариялады:

«Тәуелсіздік, еркіндік және демократия қағидаларына адалдық, адам құқықтарына құрмет, диктаторлық режимді жоюға және Беларусьте демократияны қайта орнатуға ұмтылған әрбір адаммен ынтымақтастық».

Тарих

Беларусь журналисі Павел Шарамиет декларацияны жариялау кезінде топтың өкілі болды. "Хартия-97" осы құжатта баяндалған қағидаларға негізделген азаматтардың адам құқықтары жөніндегі ұйымы ретінде, тарапсыз ұйым болып табылады. Ол наразылық митингілерін ұйымдастырған және елдегі басқа демократиялық қозғалыстарға демеу берген. Сондай-ақ, адам құқықтары саласындағы жаңалықтарға бағытталған веб-сайтты ұстап тұрады. Сайттың бас редакторы Наталья Радзина, өзінің еңбегі үшін 2011 жылы "Батыл журналистиканы жыл сайынғы марапаттауы" – Халықаралық баспасөз бостандығы сыйлығын алды. 2010 жылдың 3 қыркүйегінде "Хартия-97" ұйымының негізін қалаушы Алех Биябениннің денесі Минск маңындағы үйінен табылды. Беларусь үкіметінің алғашқы мәлімдемесіне сәйкес, Биябенин өзін-өзі асып өлтірген. Алайда, Биябениннің достары бұл мәлімдемені жоққа шығарды, оның өзіне қол жұмсауды жоспарлағанын көрсететін ешқандай белгі болмағанын және қалдырылған хабарлама немесе жазба жоқ екенін айтты. 2010 жылдың желтоқсан айындағы даулы президенттік сайлаудан кейін – демократиялық кандидат Андрей Санников Лукашенкодан жеңіліс тапты, ол көбінесе "Еуропаның соңғы диктаторы" деп аталады – наразылық білдірген оппозициялық наразылар көшеге шығып, сайлаудағы бұрмалаушылықты айыптады. Радзина мен "Хартия-97" қызметкерлері мемлекеттік қауіпсіздік күштерінің наразылық білдірушілерді қамаулауы мен жарақаттауы туралы көптеген мақалалар жариялады. 2010 жылдың 21 желтоқсанында Беларусь Республикасының Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің (орыс тілінде "КГБ" деп аталады) агенттері "Хартия-97" кеңсесіне шабуыл жасады. Радзина тұтқындалып, алып кетілместен бұрын сайтқа "Біздің бәріміз КГБ-дамыз" деп жазды. 2020 жылы логотип "Хартия-97%" деп өзгертілді, бұл оппозициялық топтардың пікірінше, интернет-сауалнамалар президент Лукашенкоға қолдау көрсету деңгейі статистикалық қателік болуы мүмкін, шамамен 3% құрайды. "97%" фразасы оппозицияның біріктіруші символына айналды. 2022 жылдың тамызында Беларусь билігі "Хартия-97" ұйымын экстремистік деп таныды. 2021-2022 жылдардың басында Telegram арнасы, логотипі, веб-сайты және әлеуметтік желілердегі "Хартия" беттері экстремистік материалдар тізіміне енгізілді. 2023 жылдың 31 шілдесінде Еуропалық Парламент Еуропалық Комиссия мен мүше мемлекеттерден "Хартия-97" сияқты беларусь БАҚ-тарын күшейтуді сұраған резолюция қабылдады.