Кіріспе

Бұл мақалада Аляска штатындағы көлік жүйесі талқыланады. Аляска өте кең географиялық аумақта сирек қоныстанған халыққа ие. Географиялық ерекшеліктер штатының барлық аймақтары үшін бірдей көлік стратегиясының тиімді болмайтынын көрсетеді. Жолдар негізгі Оңтүстік-орталық елді мекендерін Фэрбанкс және Канада шекарасымен байланыстырады. Баржалар жағалау мен ірі өзендер бойындағы елді мекендерді жабдықтайды, ал оңтүстіктегі жағалаудағы қауымдастарды паромдық жүйе қолдайды. Темір жол Севард, Уиттиер және Анкоридж порттарын Фэрбанкс арқылы ішкі аймақтармен байланыстырады. Көптеген ішкі елді мекендер суық ауа-райы кезінде, әйтпесе өткісіз жерді қатыруға мүмкіндік беретін маусымдық ATV жолдары арқылы байланысады. Әуе көлігі – осы аймақтардың арасындағы маңызды байланыс құралы болып табылады.

Жолдар

Алясканың климаты мен географиясы жолдар салу және күтіп ұстауға елеулі қиындықтар туғызады. Таулы аймақтар, мәңгі тоң, шағын елді мекендер арасындағы ұзақ қашықтықтар және материалдарды тасымалдаудың жоғары құны Алясканың жол жүйесінің шығындарын және күрделілігін арттырады. Көптеген солтүстік тас жолдары көктемде салмақ шектеулерін күшейтеді, себебі маусымдық жұмсақ топыраққа байланысты осьтік жүктеме шектері 20%-ға дейін төмендетілуі мүмкін. Аляска, жол көлігі тұрғысынан, АҚШ-тың ең аз байланысқан штаты болып есептеледі. Оның жол жүйесі штатының салыстырмалы түрде кішкентай бөлігін қамтиды, орталық халық орталықтарын және Канада арқылы штаттан шығудың басты маршруты – Аляска тас жолын байланыстырады. Штаттың астанасы Джуноға автомобильмен бару мүмкін емес, бұл ондаған жылдар бойы астананы жол жүйесіндегі қалаға көшіру туралы көптеген пікірталастарға себеп болды. Жол жүйесінің ерекшелігі – Антон Андерсон атындағы мемориалдық туннель, ол Анкоридждің оңтүстігіндегі Севард тас жолын салыстырмалы түрде шалғай орналасқан Уиттиер қаласымен байланыстырады. Бұл туннель Бостон қаласындағы "Big Dig" жобасы аясында 6 шақырымдық Interstate 93 туннелі салынып біткенге дейін Солтүстік Америкадағы ең ұзын автомобиль туннелі атағын иеленді (шамамен 4 шақырым). Туннель Солтүстік Америкадағы ең ұзын автомобиль және теміржол туннелі атағын сақтап тұр.

Идитарод жолы жүйесі

Идитарод ұлттық тарихи жолы (осы атаумен жарысқа шатаспау керек) – оңтүстік-шығыстағы Севардтан солтүстік-батыстағы Номға дейін созылатын, шамамен 3862 километрлік (2400 миль) жол желісі. Бұл жол бастапқыда Алясканың жергілікті халықтары құрған жолдардың жиынтығынан пайда болды. 1890-1920 жылдардағы алтын асыру дәуірінде ол кен орындарын, сауда орындарын және елді мекендерді байланыстырды, және 1978 жылы Ұлттық тарихи жол деп жарияланды.

RS 2477

1866 жылғы 2477 қайта қаралып бекітілген заң Батыс штаттарының дамуына жағдай жасау үшін қабылданды. Онда "көпшілік мұқтаждарға бөліп қоймаған мемлекеттік жерлер арқылы қаза жолдары салуға рұқсат беріледі" делінген, сондай-ақ жол құру үшін географиялық зерттеулер жүргізу немесе тіркеу қажет емес. RS 2477 заңы 1976 жылы күшін жойды, бірақ федералдық меншіктегі жерлерге қол жеткізу құқығы алынбады. Бұрынғы федералдық жерлердегі жолдар қазір де қоғамдық қаза жолдары ретінде сақталуы мүмкін. 1977 жылы Аляска жергілікті халықтың талаптарын реттеу туралы заң (ANCSA) қабылданғанға дейін Аляскадағы жердің көп бөлігі федералдық үкіметке тиесілі болғандықтан, RS2477 жолдары қазір мемлекеттік және жеке меншіктегі жерлерді кесіп өтеді және Аляскада көліктің маңызды бөлігі болып табылады. DNR белсенді түрде RS 2477 жолдарына қоғамдық қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін тарихи жолдарды пайдалану туралы зерттеулер жүргізеді. Көптеген жолаушылар маусымдық демалыс үшін Аляска теміржолын пайдаланады.

Уайт-пас және Юкон

Уайт-Пасс және Юкон жолы 1898 жылы Скагвей мен Уайтхорс арасында салынды. Бастапқыда Клондайк алтын асығысы үшін құрылған, бірақ асығыс толасқанға дейін толыққан жоқ. 1988 жылы темір жол тек жолаушылар тасымалына арналған бағыт ретінде қайта ашылды, ол көне вагон пайдалана отырып, Беннет көліне және кері сапар ұсынады. 2015 жылы бұл жол шыңға және кері бағытта 401 905 жолаушыны тасымалдады.

Канадамен ықтимал байланыстар

Канада-Аляска темір жолы туралы идея көп жылдар бойы талқыланып, зерттелді. 2005 жылы Аляска мен Юконның бірлескен қаржыландыруымен жүргізілген зерттеуде мұндай темір жолдың құрылысы 11 миллиард АҚШ доллары тұратыны, бірақ Аляска мен Канаданың ЖІӨ-сін шамамен 170 миллиард АҚШ долларына дейін арттыруға мүмкіндігі анықталды.

Автобус

Штат бойынша дерлік барлық ірі қалалар мен округтерде жергілікті автобус жүйелері жұмыс істейді, оның ішінде Анкоридж, Фэрбенкс, Джуно, Ситка, Кетчикан және Бетел қалалары. Грейхаунд Аляскада қызмет көрсетпесе де, штаттағы көптеген жеке автобус компаниялары аймақтық автобус тасымалдарын ұсынады, Анкоридж және Фэрбенкс – басты байланыс орталықтары болып табылады.

Теңіз көлігі

Көптеген қалалар мен ауылдар мемлекет ішінде теңіз немесе әуе арқылы ғана қолжетімді. Аляскада жақсы дамыған паром жүйесі бар, ол «Аляска теңіз магистралі» деп аталады және Алясканың оңтүстік-шығысы мен оңтүстік-орталық қалаларына, сондай-ақ Аляска түбегіндегі қалаларға қызмет көрсетеді. Бұл жүйе Беллингхем (Вашингтон штаты) және Принс-Руперт (Британдық Колумбия, Канада) қалаларынан Ішкі өткел арқылы Скагвейге дейін де паром қызметін ұсынады. Оңтүстік-шығыстағы Уэльс Принсі аралы аймағында Аралдар аралық паром басқармасы да көптеген елді мекендер үшін маңызды теңіз байланысы болып табылады және «Аляска теңіз магистралімен» бірлесіп жұмыс істейді. Круиздік кемелер туристер үшін Алясканы көрудің ең танымал тәсіліне айналуда.

Өзен баржалары

Юкон және Танана өзендері шамамен 4,5 фут су айдыны бар баржаларды маусымдық түрде пайдалануға мүмкіндік береді. Әуе көлігі штатқа кіру және одан шығудың ең арзан және тиімді түрі болып табылады. Анкоридж қаласы жақында туризмнің өсуіне қолдау көрсету мақсатында Тед Стивенс Анкоридж халықаралық әуежайында кең ауқымды жөндеу және құрылыс жұмыстарын аяқтады. 2000–2001 жылдардағы, деректердің соңғы жылы, Аляскаға барлығы 2,4 миллион адам келді, оның 1,7 миллионы әуемен, ал 1,4 миллионы туристер болды. Әлдебір Аляскалық ұшақтардың ең танымал түрі – бұталық гидроұшақтар. Әлемдегі ең жұмысты су ұшақтары базасы Тед Стивенс Анкоридж халықаралық әуежайының жанында орналасқан Лейк Худ көлі, онда әуежайы жоқ шалғай ауылдарға ұшатын ұшақтар жолаушылар мен жүк, сондай-ақ дүкендер мен көтерме сауда орталықтарынан әртүрлі тауарларды тасымалдайды. Аляска АҚШ штатарының ішінде бір адамға шаққандағы ұшқыштардың ең көп санына ие: шамамен 663 661 тұрғынының 8 550-і ұшқыштар, яғни әр 78 адамның біреуі.

Поштаны айналып өту қызметі

Мемлекет ішінде әуемен тасымалданатын поштаның көп көлеміне байланысты "Байпасс пошта жүйесі" құрылды, мақсаты – өңдеу орталықтарындағы пошта тығындарын азайту үшін байпасс пошта қабылдау пункттерін құру. Алясканың шалқары аймақтарына Анкоридж және Фэрбанкс қалаларынан жіберілетін поштаның көптігіне байланысты, бағдарлама белгілі бір көлемдегі жүк жіберушілерге пошта мекемелерін толығымен айналып өтуге мүмкіндік беруді көздеді, бұл шығындарды және тығындарды азайтуға бағытталған. USPS әуе компанияларына пакеттерді әуемен жеткізу үшін төлем жасайды, бірақ жіберушілерге USPS-тің құрлық бағасын қолданады, себебі Пошта қызметі әрбір клиентке бірдей қарауы керек, клиент Алясканың шалқары аймағында немесе АҚШ-тың төменгі 48 штатындағы жақсы байланысқан қалалық елді мекенде орналасқан болсын. АҚШ Пошта қызметі Бас инспекторының 2011 жылғы есебінде бағдарлама 2010 жылы 73 миллион доллар зиянға ұшырағаны, ол АҚШ-тың қалған бөлігінде пошта деп есептелмейтін заттарды тасымалдау қызметін қолдайтыны және Priority Mail-ден жоғары деңгейдегі қызмет көрсетіп, посылкалық поштадан арзан баға ұсынатыны айтылған. Байпасс пошта жүйесін қолдаушылар бұл Алясканың шалқары аймақтары үшін маңызды тірек екенін, сондай-ақ Пошта қызметінің поштаны өңдеуге кететін шығындарын азайту арқылы USPS үшін қаржыны үнемдейтінін мәлімдейді.

Негізгі әуе қызметі

Авиакомпанияларды реттеу туралы заң авиакомпанияларға пайдасыз бағыттардағы қызметтерді тоқтату мүмкіндігін берді. Қызметтерді сақтау үшін Конгресс Елеулі әуе қызметі (EAS) бағдарламасын құрды. EAS арқылы Көлік департаменті, өзге жағдайда экономикалық тұрғыдан тиімді қызмет көрсетуге тым кішкентай боларлық жерлерге жолаушылар және жүк тасымалын субсидиялайды. Аляскада EAS арқылы шамамен 60 қауым қамтылған.