Кіріспе

Американдық теориялық физик (1925–2018)
Рой Джей Глаубер (1 қыркүйек 1925 – 26 желтоқсан 2018) – американдық теориялық физик. Ол Гарвард университетінде физика профессоры және Аризона университетінде оптикалық ғылымдардың қосымша профессоры болды. Нью-Йорк қаласында туған ол 2005 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығының жартысын "оптикалық когеренцияның кванттық теориясына қосқан үлесі үшін" алды, ал қалған жартысын Джон Л. Холл мен Теодор В. Ханш бөлісті. 1963 жылы жарияланған жұмысында ол фотодетекцияның моделін жасап, лазерлік сәуле (когерентті күйді қараңыз) және шамдардың сәулесі (қара денеді қараңыз) сияқты әртүрлі сәуле түрлерінің негізгі қасиеттерін түсіндірді. Оның теориялары кванттық оптика саласында кеңінен қолданылады. Статистикалық физикада ол бірінші реттік фазалық өтулер динамикасын зерттеуде бастама көтерді, себебі ол алғаш рет 1963 жылы жарияланған мақаласында Изинг моделінің стохастикалық динамикасын анықтап, зерттеді. Ол Қаруды бақылау және таратпау орталығының, Өмір сүруге лайықты әлем үшін кеңестің ғылыми-зерттеу бөлімшесінің Ұлттық кеңесші кеңесінде қызмет етті.

Білім

Глаубер 1925 жылы Нью-Йорк қаласында Фелисия (Фокс) мен Эммануэль Б. Глаубердің ұлы болып дүниеге келді. Ол 1941 жылы Бронкс ғылым орта мектебінің тұңғыш түлектерінің қатарында болды. Содан кейін Гарвард университетінде бакалаврді оқуға түсті. Екінші курсты бітіргеннен кейін Манхэттен жобасына жұмысқа алынды, онда (18 жасында) Лос-Аламос ұлттық зертханасының ең жас ғалымдарының бірі болды. Оның жұмысы атом бомбасының қанағаттандырарлық массасын есептеуге қатысты. Лос-Аламоста екі жыл жұмыс істегеннен кейін Гарвардқа оралып, 1946 жылы бакалавр, ал 1949 жылы докторлық диплом алды.

Зерттеу

Глаубердің соңғы зерттеулері кванттық оптиканың бірқатар салаларындағы мәселелермен айналысты, бұл, жалпы алғанда, жарық пен материяның кванттық электродинамикалық өзара әрекеттесуін зерттейді. Ол сондай-ақ адрондық соқтығыстарды талдау және жоғары энергиялы реакцияларда туындайтын бөлшектердің статистикалық корреляциясын қоса алғанда, жоғары энергиялы соқтығыстар теориясының бірнеше тақырыбы бойынша жұмысын жалғастырды. Оның зерттеулерінің нақты тақырыптары: тұтқынға алынған толқын пакеттерінің кванттық-механикалық қасиеттері; тұтқынға алынған иондармен жарықтың өзара әрекеттесуі; еркін атомдық шоқтарды санау, олардың статистикалық қасиеттерін және өлшеуін жүргізу; фермион статистикасымен жұмыс істеуге арналған алгебралық әдістер; Бозе-Эйнштейн конденсациясына жақын бозон атомдарының когеренттілігі мен корреляциясы; үздіксіз мониторингтелген фотон санау теориясы және оның кванттық көздерге тигізетін әсері; "кванттық секірулердің" фундаментальды мәні; жоғары энергиялы соқтығыстарда көптеген бөлшектердің тууымен байланысты резонанстық көлігі; протон-протон және протон-антипротон шашырауының көп дифракциялық моделі.

Марапаттар мен құрметтер

Глаубер 1985 жылы Филадельфиядағы Франклин институтының Альберт А. Микельсон медалін, Америка Оптикалық қоғамының Макс Борн сыйлығын, 1996 жылы Америка Физикалық қоғамының математикалық физика бойынша Дэнни Хайнеман сыйлығын алды. 2005 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Глаубер Испанияның Мадрид қаласында өткен салтанатта «CSIC-тің Алтын медалімен» («Medalla de Oro del CSIC») марапатталды. 1997 жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды. Глаубер 2005 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болғаннан кейін, Техас университетінің физика профессоры Джордж Сударшан, кванттық оптика саласындағы алғашқы мақалаларын жариялаған болатын, Нобель сыйлығы комитеті оны назарынан тыс қалдырды деп мәлімдеді. Теоретик Глаубер, дәл спектроскопия саласындағы жұмыстары үшін физикалық эксперименттер жасаған Джон Холл мен Теодор Ханшпен бірге сыйлықтың жартысын алды.

Иг Нобель

Нобель сыйлығын жеңіп алғанға дейін көп жылдар бойы Глаубер Иг Нобель сыйлығының салтанатына қатысып, әр жылы "Шыпырғыштың сақшысы" рөлінде сахнаны дәстүрлі түрде іс-шара барысында лақтырылатын қағаз ұшақтардан тазартатын. 2005 жылы Физика саласындағы нағыз Нобель сыйлығын алғандықтан, ол сол шараға қатыса алмады.

Жеке өмір

Глаубер Массачусетс штатының Арлингтон қаласында тұрды. 1967 жылы демалыс кезінде ол Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымында (CERN) қонақ ғалым болып жұмыс істеді. 1951 жылы Калифорния технология институтында Ричард Фейнманның орнын басып, уақытша лекция оқыды. Глаубердің бір ұлы мен қызы, бес немересі болды. Ол 2018 жылдың 26 желтоқсанында Массачусетс штатының Ньютон қаласында қайтыс болды. Кенсико зиратында, Нью-Йорк штатының Вальхалла қаласында жерленді.