Кіріспе
Италиялық кинорежиссер Эльвира Нотари (туған аты Эльвира Кода; 10 ақпан 1875 – 17 желтоқсан 1946) – Италияның алғашқы және ең нәзік әйел режиссерлерінің бірі. Ол 60-тан астам көркем фильм, 100-ге жуық қысқаметражды және деректі фильмдер түсірген алғашқы әйел ретінде танылады, көбінесе фильмдердің сюжеттері мен сценарийлерін өзі жазған, олар Неаполь қаласынан шабыттанған. Эльвира Нотари атындағы сыйлық оның құрметіне қойылған. Ол қарапайым отбасыда дүниеге келген. Ол Никола Нотариға үйленді. Бірге олар «Дора Фильм» компаниясын құрды, ол отбасылық кино өндірісімен айналысқан алғашқы итальяндық әйел режиссер болып табылады. Ол фильмдерді режиссерлікке алып, ол оператор болып жұмыс істеді. Олардың ұлы Эдуардо, немесе «Геннариелло» атты кейіпкерінің атымен, көптеген фильмдерде актер ретінде ойнады. Эдуардо анасын, кинокомпаниясындағы мықты жігері мен қажырлылығы үшін «Генерал» деп лақап берді. Мысалы, оның фильмдеріндегі көз жасы глицерин қолданудың орнына, актердің жеке өмірінен алынған «ауыр немесе сезімтал жағдайлардың» нәтижесінде шынайы болуы керек еді.
Elvira Notari (born Elvira Coda; 10 February 1875 – 17 December 1946) was an Italian film director, one of the country's early and more prolific female filmmaker. She is credited as the first woman who made over 60 feature films and about 100 shorts and documentaries, quite often writing the subjects and screenplays, inspired by Naples. The Elvira Notari Prize is named after her. She was of modest social origins. She married Nicola Notari. Together they founded Dora Film, and she became the first Italian woman to create a family film production company. She directed the films, while he worked as a cameraman. Their son, Eduardo or 'Gennariello,' based on a character he played, worked as an actor in many of the films. Eduardo nicknamed his mother, “The General,” based on her strong will and determination displayed in her film company. In an example, tears on screen for her films had to be real, brought up from a ‘painful or emotionally sensitive detail of a player’s private life,’ rather than the use of glycerin for artificial tears.
Ерте өмір
Диего Кода мен Аньезе Виньестің қызы. Эльвираға ерекше рұқсат етіліп, әдебиет саласындағы ғылым мектебінде оқып, білім алуға мүмкіндік берілді, сонымен қатар ол хобби ретінде биледі. Мектепте ол тілді тиімді қолдану дағдыларын жетілдірді, бұл оның жазуларында көрінді. 1902 жылы мектепті бітірген соң ол отбасымен Неаполь қаласына көшті. Ол "миллинер" мамандығы бойынша жұмыс істеді, тіпті кинорежиссер болғаннан кейін де осы жұмысын жалғастырды. Біраз уақыттан соң ол 1902 жылдың тамыз айында Никола Нотариға тұрмысқа шықты. Олардың үш баласы болды: Эдуардо, Дора және Мария.
Мансап
Эльвира күйеуімен бірге өздерінің продюсерлік компаниясын құрды. Бірнеше рет атын өзгерткеннен кейін олар Dora Films компаниясына тоқтады, ол ешқашан бизнесте жұмыс істемеген қызының құрметіне аталған. Dora Films 1905 жылы қарапайым фотосурет зертханасы ретінде бастады. Нотари компаниясы Cinecittà деп аталатын қолмен боялған фильмдердің титрлерімен ерекшеленді, олар оқиғалар мен көңіл көтерулерді алдын ала көрсету үшін пайдаланылды. 1912 жылға дейін Dora Film компаниясы сахналық алаң немесе «театро ди поса» салмады және толыққанды продюсерлік үйге айналмады. Күйеуі камерамен жұмыс істесе, Эльвира фильмдерді түсіріп, сценарий жазды. Ол алғашқы әйел кинорежиссер деп есептеледі. Dora Films компаниясының көптеген жұмыстары жоғалып кетті, тек бірнеше жазбалар сақталды. Dora Films – фильмдерді монтаждау, зертханалар және фильм жасау үшін қажеттінің бәрін қамтитын толыққанды продюсерлік компания болды. Экрандағы бейнелермен музыка мен әндердің тікелей синхронизациясы, көбінесе қолмен салынған немесе машинамен боялған, бұл мультимедиалық ойын-сауық түрі болуы мүмкін. 1920 жылдарға қарай Нотари фильмдері Италияда ұлттық көрсетілімге жіберілмегендіктен, Америка нарығында таратылуға тиіс болды, тіпті ол сол кездегі итальяндық киноның ең табысты және маңызды продюсерлік компаниясы болса да. Dora Films ақырында Нью-Йоркте кеңсе ашты, лайықты түрде Кішкентай Италияда; жасалған фильмдер итальяндық иммигранттарды біріктірді және Италия туралы білімі жоқ адамдарға білім берді. Dora Films сонымен қатар кино өнерінің актерлік мектебіне ие болды. Эльвира Dora Films компаниясында деректі фильмдер мен қысқаметражды фильмдер түсірді. Ұлының куәлігіне сәйкес, Эльвира актерлерден шынайы және нағыз өнер көрсетуді талап ететін. Dora Films компаниясында түсірілген фильмдер әйелдердің көзімен қарастырылды, сонымен қатар Италиядағы нағыз өмірмен айналысты. Эльвира актерлерге өміріндегі қайғылы сәттерді еске түсіретін. Бұл «неореализмді еске түсіреді». Эльвира актерлік мектепке де үлес қосты, сондай-ақ сценарий жазушы ретінде де жұмыс істеді. Ол сондай-ақ түсірген фильмдерін монтаждауға қатысқан болуы мүмкін. Эльвира Нотари өз идеяларын дамыту кезінде әйелдер әдебиетіне сүйенді. «Әйелдер мелодрамаларында» ол әйелдердің көзқарасына баса назар аударды. Эльвира «қара әйелді», femme fatale-ді, нормадан тыс әйелді бейнелеуге бейімділік танытты. Эльвира Наторидің жұмысының бір қыры – әйел денесіне және әйел қиялына назар аудару. Оның «Nfama! және A Piedigrotta» шығармаларындағы басты кейіпкерлер «бағынбайтын әйел тұлғасы» [6] деп сипатталған, ал фильмдер осы әйелдердің күресін көрсетеді. Оның фильмдеріндегі осындай әйелдерді бейнелейтін тағы бір тақырып – құштарлық. Ерлер әйелдерге құштар, әйелдер қандай да бір сезімді немесе эмоцияны іздейді. Италиядағы цензура Dora Films компаниясына қатысты. Фильмдер итальяндықтардың көпшілігіне жарамайтын итальяндық өмірдің жақтарын көрсетті. Фильмдерде көбінесе «вульгарлық тіл және жыныстық мәндіктер» болды, бұл цензура идеясын сынады. Цензура көбінесе көріністерді өңдеуді немесе алып тастауды талап етті. Сонымен қатар, Нотаридің құлдырауы фашистік араласудың нәтижесінде болды және ол Голливуд стиліне көшті, оның ішінде оның алғашқы әншілерінің қолтаңбасы болған тікелей эфирдегі ән орынына саундтрек қосылды, оның «Napoli terra d'amore» (1928) фильмі жұртшылық үшін сәтсіздікке ұшырады. «Trionfo cristiano» (1930) фильмімен (шығарылған күні даулы болса да) Нотари тағы бір рет діни тақырыптарға көшті, бұл да оның имиджін өзгертуге тырысуынан немесе стильдің танымалдылығынан туындады. Сонымен қатар, жақында ғана Нотаридің «A Santanotte» (1922) фильмі 2007-2008 жылдары қалпына келтірілді, фильмдегі көптеген бейнелердің цензурасын түсіндіретін титрлер біріктірілді, олар физикалық зорлық-зомбылықтан бастап, ішімдік ішуге дейін. Бұл бейнелер Нотариге АҚШ цензурасымен де қиындық туғызды, бірақ ол АҚШ-та жарнама арқылы табысқа жеткенін дәлелдеді.
Стиль және тақырыптар
Нотари түсірген көркем фильмдер көбінесе неаполитандық (әсіресе орта таптағы әйелдер) драма түрлеріне негізделген. Нотари 1920 жылдардың басында танымал драмалық әндер мен эстрадалық өнерге сүйене отырып, жаңа гибридтік театрлық форма – сченеджиатаға көшті және фильмдерін Неаполь көшелерінде кәсіби актерлерді пайдаланбастан түсірді. Әуесқой актерлер оның фильмдеріне шынайы атмосфера сыйлады, ал Нотаридың әрбір көрінісі Синечиттада емес, көшені – жарық, көпшілік және олардың дауыстарымен толыған табиғи сахна ретінде пайдаланды. Нотари өзінің құмарлық драмаларын өзі "grandi lavori popolari" ("ұлы халықтық туындылар") деп атаған серияның бір бөлігі деп есептеді. Нотаридың реалистік көзқарасы кейінгі неореализм қозғалысына байланысты. Эльвира Нотаридың туындыларында түрлі аспектілерді көрсететін көптеген терезелер бар, сонымен қатар қаланың маңызы зор, әсіресе оның натурный түсірілім стиліне байланысты. Қала мен терезелер Нотаридың жеке және қоғамдық оқиғаларын кеңейтеді, ерлер қоғамдық кеңістікте, ал әйелдер үй кеңістігінде бейнеленеді. Нотари фильмдерінде әйелдер жиі қоғамдық орында болғанымен, олар көбінесе ер адамдармен қоршалған.
Кейінгі өмірі
1930 жылы «Дора» фильмдері аяқталуымен Эльвира және оның күйеуі 1930 жылдары киноиндустриясындағы қызметін жалғастырды. Фильмдерде дыбыс пайда болуы және цензура күшейгеніне байланысты «Дора» фильмдері тоқтатылды. Бірақ, оның зейнеткерлікке шығуының нақты себебі дыбыс жетіспеушілігі немесе ынтаның болмауы емес, тек цензураның күшеюі болды. Бұған қоса, итальяндық кинорежиссерлердің үкімет шешімімен Римге көшуге міндетті болуы да себеп болуы мүмкін, бірақ Эльвира мұндай қалауды білдірмеді. Эльвира Салерно қаласына жақын «Кава-де-Тиррени» қаласына көшіп, зейнеткерлікке шықты және 1946 жылдың 17 желтоқсанында қайтыс болды. Нотарилер фотосурет құрал-жабдықтарын сататын дүкен ашты. Кейін оның күйеуі кинодистрибьютор болып жұмыс істеді.