Кіріспе

Питтсбургтің B қосылысы (PiB) – тиофлавин T-нің радиоактивті аналогы, оны позитрондық эмиссиялық томографияда (ПЭТ) нейрондық тіндердегі бета-амилоидты плактарды бейнелеу үшін пайдалануға болады. Осы қасиетінің арқасында Питтсбургтің B қосылысы Альцгеймер ауруын зерттеу мақсатында қолданылуы мүмкін.

Тарих

Альцгеймер ауруының нақты диагнозы тек ми тінінде бета-амилоид (Aβ) плакаттары мен нейрофибрилляциялық түйіндердің – Альцгеймер ауруының патологиялық белгілерінің анықталуынан кейін ғана қойылуы мүмкін, әдетте аутопсия кезінде. Аурудың когнитивтік бұзылыстарын аурудың даму барысында бақылауға болып жатса да, клиникалық дәрігерлерде аурудың патологиялық прогрессиясын бақылаудың сенімді әдісі болмады. Осы себепті, амилоидтардың жиналу процесі және амилоид жинақтарының Альцгеймер ауруының когнитивтік симптомдарымен қалай байланысты екенін толық түсіну әлі де күш күшімен жүзеге асуда. Альцгеймер ауруын емдеудің мамандандырылған орталықтары ауруды оның клиникалық көрінісіне сүйене отырып, белгілі бір деңгейде сенімділікпен диагностикалай алғанымен, Альцгеймер ауруын басқа деменциялардан ажырату диагнозы одан да қиын. Бұған қоса, Альцгеймер ауруының бета-амилоид жинақтарын жоюға бағытталған жаңа, аурудың барысын өзгертетін терапиялық әдістер клиникалық сынақтарға енген кезде, амилоид жинақтарын жою тиімділігін бағалауға мүмкіндік беретін, тірі кезінде қолданылатын құрал аса қажет болды. Осы қажеттіліктерге жауап беру мақсатында Питтсбург университетінің гериатриялық психиатры Уильям Э. Кланк және радиохимик Честер А. Матис басқаратын зерттеу тобы тиофлавин Т-ден алынған зарядсыз бензотиазолдарды синтездеді, олардың ішінде позитрон-эмиссиялық томографиялық бейнелеу агенті ретінде қолдануға жарамды қасиеттері бар бірнеше қосылыстар болды. Осы қосылыстардың бірі – 2 (4' [11C] метиламинофенил) 6 гидроксибензотиазолы адамдарда сынақтан өтті. Питтсбург университетінің командасы Швецияның Уппсала қаласындағы Уппсала университетінің зерттеушілер тобымен бірлесіп, осы жаңа агенттің адамдардағы алғашқы сынақтарын жүргізді. Бұл қосылыс Питтсбург университетінің тобынан Уппсалаға жіберілген осы кластағы екінші зерттеулік құрал болғандықтан, швед командасы оны "Питтсбург құрамы В" деп атап, "PiB" деп қысқартты. Альцгеймер ауруының клиникалық диагнозы қойылған адамға жасалған алғашқы PiB зерттеуін Генри Энглер 2002 жылдың ақпан айында Уппсала университетінде жүргізді. ПЭТ сканерлері көрсеткендей, бұл қосылыс ми қабығының амилоид жинақтарын қамтитын аймақтарында сақталады, бұл аймақтар аутопсия нәтижелері бойынша анықталған. PiB-тің адамдардағы алғашқы зерттеуі Альцгеймер ауруы бар 16 пациент пен 9 когнитивтік қалыпты пациенттерді қамтыды, оның нәтижелері 2004 жылы "Annals of Neurology" журналында жарияланды. Осы алғашқы зерттеуден бастап PiB басқа да зерттеу институттарымен зерттеу құралы ретінде кеңінен қолданылуда. Сонымен қатар, GE Healthcare мидың амилоидозын бағалау үшін PiB негізінде клиникалық диагностикалық агентті әзірлеуді жалғастыруда.

Альцгеймер ауруы бойынша зерттеулер

11C PiB қазіргі уақытта мидағы Aβ патологиясын ПЭТ-тің көмегімен бейнелеу үшін ең көп зерттелген және қолданылатын радиолиганд болып табылады. Бұл техника Альцгеймер ауруын зерттеуде қолданылады, осы саланың ғалымдары әртүрлі деңгейдегі деменциясы бар адамдардың миын ПЭТ сканерлері арқылы инвазивті емес in vivo нейробейнелеу зерттеулерін жүргізе алады. 11C Питтсбургтің B (11C PiB) радиотрассеры аймақтық 11C PiB байланысының сақталу деңгейін өлшеуге арналған, бұл Aβ жиналуын визуалды және сандық түрде өлшеуге мүмкіндік береді. 11C PiB – тиофлавин Т-ның флуоресцентті туындысы, ол жоғары аффинитет және спецификалықтықпен тығыз ядролық плакеттерде кездесетін фибриллярлық Aβ формаларына дақылдайды және байланысады. Атап айтқанда, ол жоғарыда аталған Aβ пептидтерін құрайтын Aβ40 және Aβ42 фибриллаларымен, сондай-ақ ерімейтін плакеттермен ерекше байланысады. ПиB плакеттер белгілі бір деңгейге жеткенше, ерігіш немесе фибрилляцияланбаған Aβ плакеттеріне жоғары аффинитетпен байланыспайды, бұл деңгей әлі анықталған жоқ. Бұған қоса, бұл радиотрассер өлімнен кейін жасалған аутопсия кезінде мидың нейрондық аймақтарындағы нейрофибриллярлық түйіндерге (NFT) байланыспайды. Әдеттегі инъекцияланған доза 250-ден 450 МБк-қа дейін, ал бейнелеу уақыты әдетте 40-тан 90 минутқа дейін ауытқиды. 11C PiB-тің сандық мөлшері Альцгеймер ауруымен диагностикаланған және жасқа сәйкес когнитивті қалыпты адамдар арасындағы нейрондық кортикальдық байланыстағы айқын айырмашылықты көрсетеді.

Жарияланған клиникалық зерттеулер

Жыл Атауы Қорытынды Авторлар Журнал 2004 Питтсбургтік B қосылысымен Альцгеймер ауруында ми амилоидын бейнелеу [C 11]PiB-нің кортикальды аймақтардағы АД-мен ауыратын адамдарда бақылау тобына қарағанда шамамен 2 есе артық ұсталуы көрсетілді. Ұсталу үлгісі, өлімнен кейін жасалған зерттеулерде белгілі болған амилоид жиналу үлгісімен сәйкес келеді. Klunk, W. E., H. Engler, A. Nordberg, Y. Wang, G. Blomqvist, D. P. Holt, M. Bergstrom, I. Savitcheva, G. F. Huang, S. Estrada, B. Ausen, M. L. Debnath, J. Barletta, J. C. Price, J. Sandell, B. J. Lopresti, A. Wall, P. Koivisto, G. Antoni, C. A. Mathis, and B. Langstrom Ann Neurol 55:306 19 2005 ПЭТ бейнелеу және Питтсбургтік B қосылысын пайдалану арқылы адамдарда амилоид байланысуының кинетикалық модельдеуі. Миды сканерлеудің дұрыс әдістерін сипаттайтын әдістемелік мақала. Жеңіл когнитивтік бұзылысы (ЖКБ) бар пациенттерде ПИБ қолдану туралы алғашқы хабарлама. Price, J. C., W. E. Klunk, B. J. Lopresti, X. Lu, J. A. Hoge, S. K. Ziolko, D. P. Holt, C. C. Meltzer, S. T. DeKosky, and C. A. Mathis J Cereb Blood Flow Metab 25: 1528 15472009 Амилоид жиналуы деменциясы жоқ егде жастағы адамдарда бұзылған дефолт желісінің жұмысына байланысты. In vivo амилоидты бейнелеу арқылы амилоид жиналуының жоғары деңгейінің, белгілері жоқ егде жастағы адамдардағы функционалдық магниттік резонанс бейнелеу (fMRI) активтілігінің бұрыс екендігі көрсетілді. Sperling R. A., LaViolette P. S., O'Keefe K, O'Brien J, Rentz D. M., Pihlajamaki M, Marshall G, Hyman B. T., Selkoe D. J., Hedden T, Buckner R. L., Becker J. A., Johnson K. A. Neuron 63: 178 188