Кіріспе

Тұщы су ципринид балықтары

Солтүстік қызыл кеуделі даке (Chrosomus eos) – тұщы су ципринид балығы, көбінесе АҚШ-тың солтүстік-шығысында және Канаданың шығысындағы көлдер мен кішкентай өзендерде кездеседі. 2,5–7,6 см (1–3 дюйм) көлемінде болатын бұл балық, осы аймақтардағы шабақ және сазан тұқымдасына (Cyprinidae) жататын қырық төрт түрдің бірі.

Сипаттама

Солтүстік қызыл қарынды даке – шамамен 55 мм ұзындықтағы балық, күміс түсті жылтыр арқасының астында екі қараңғы бойлық жолағы бар. Жолақтың үстіңгі бөлігі көбінесе арқа қанатының артында үзіліп, нүктелерге айналады. Денесін кішкентай, көз көрімейтін қабыршақтар жабады. Денесінің төменгі жағы ақ, сары немесе күміс түсті. Бірақ көбею маусымында еркектерде бұл бөлік жарқын қызыл түске боялады. Аналықтарында да жамбас бөлігінде түрлі-түсті жасыл жолақ пайда болады. Оның ұзын, иілгіш ішегі және қара ішек қабығы (дене қуысының ішкі қабаты) анықтауға көмектеседі. Бүйірлік сызығы толық емес, 70-тен 90-ға дейін бүйірлік қабыршақтардан тұрады. Солтүстік қызыл қарынды дакеде "жұмсақ сәулелер" деп аталатын жұқа, иілгіш қабырғалары бар. Онда екі жұп көкпек және құрсақ қанаттары бар, олардың барлығы ақ, сары немесе күміс түсті. Арқа қанатынан кейін майлы қанаты жоқ. Құйрық қанаты ойықталған және гомоцеркалды, яғни құйрықтың екі симметриялық бөлігі бар.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Солтүстік қызыл қарынды дакея Жаңа Шотландия мен Принс-Эдвард аралынан басталып, Канаданың оңтүстігі арқылы тар жолақ бойымен батысқа қарай қисық өтеді, сондай-ақ Солтүстік және Солтүстік-Орталық АҚШ-та да кездеседі. Оның таралған аймағы Пенсильваниядан Мичиганға, Висконсинге дейін, содан соң солтүстікке қарай Миннесота мен Солтүстік-Шығыс Айова арқылы Британдық Колумбиядағы Бейбіт-Маккензи су алабына және Солтүстік-Батыс территорияларына жетеді. АҚШ-та солтүстік қызыл қарынды дакея Мейн, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк, Пенсильвания, Мичиган, Висконсин, Миннесота, Солтүстік және Оңтүстік Дакота, Небраска және Колорадо штаттарында табылған. Солтүстік қызыл қарынды дакея салқын, тыныш, батпақты өзендер мен көлдерде мекендейді. Дакеяның тіршілік ететін шағын өзендердегі ортаның ерекшеліктері: таза, салқын бұлақтардан немесе сіңіп жатқан сулардан толығуы, күшті ағыстардың болмауы, судың жағасын тозуы және тығыз бұталы өсімдіктер сияқты қорғаныш жағдайлар, сондай-ақ ірі жыртқыш балықтардың аз болуы. Шағын көлдерде де осы сипаттамалар кездеседі. Көлдер әдетте таза болады және көктем суларымен толығады, жағалау бойында тығыз өсімдіктер өседі және аз ғана жыртқыш балықтар болады. Дегенмен, оның қорғалуға алынған немесе жойылу қаупі бар штаттарда тек таза өзендердің бастауларында және көктем суларымен толығатын су алаптарында ғана кездесуі мүмкін. Бұл жерлер солтүстікке қарай мұздықтардың болған 1000 жыл бұрынғы жағдайларға ұқсас суық ортаны қамтамасыз етеді. Адамның шаруашылық қызметі салқын су ағыстарын және сіңіп жатқан судың азаюына әкеліп соқты, бұл осы солтүстік түр үшін қолайлы мекенді азайтады.

Тамақтандыру

Солтүстік қызыл кеуделі дакей негізінен жіп тәрізді балдырлар мен диатомды жәндіктермен қоректенеді, бірақ сонымен қатар зоопланктонмен және су жәндіктерінің дернәсілдерімен де қоректенеді. Олардың жоратындары басқа балықтар, балықшылар және су құстары, әсіресе қазтұмсықтар.

Қорғау мәртебесі

Канада, Миннесота, Висконсин, Мичиган және Жаңа Англия штаттарындағы солтүстік қызыл кеуделі даке популяциялары тұрақты деп есептеледі. Дегенмен, Небраска, Колорадо және Оңтүстік Дакота сияқты аймақтарда Висконсин мұздығы шегінуінен кейін олар осал болып табылады.