Кіріспе

Парламент палатасының ең жас мүшесі – «Палатаның сәбиі» – парламент палатасының ең жас мүшесіне берілетін бейресми атау. Бұл термин ең көп британ парламенті мүшелеріне қолданылады, содан бастау алған. Аталған атау Ұлыбритания және басқа парламенттердің ең көп жыл қызмет еткен мүшесіне берілетін «Палатаның Әкесі» атауымен байланыстырылған.

Австралия

Австралияда бұл термин көбінесе қолданылмайды. Көптеген депутаттар мен сенаторлар әдетте отыздан кейін ғана сайланады, бірақ Малкольм Фрейзер мен Пол Китинг сияқты белгілі бір депутаттар өмірінің басында сайланды. Олар 1955 және 1969 жылдары, сәйкесінше 25 жаста сайланған. «Үйдің ең жасы» аталған ең жас депутат Уайат Рой болды. Ол 2010 жылы 20 жасында сайланды, Австралия парламентіне сайланған ең жас адам атанды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі «Үйдің ең жасы» – Брисбен округінен сайланған Стивен Бейтс (31 жас). Сенатор Фатима Пейман (27 жас) Сенаттың ең жас мүшесі болып табылады.

Әзірбайжан

2020 жылғы Әзірбайжан парламенті сайлауында Сабина Хасаева 27 жасында ең жас депутат сайланды.

Канада

Канада Төменгі палатасының ең жас сайланған мүшесі Пьер Люк Дюссо, ол 2011 жылы 19 жас 11 айлық шағында сайланды. Дюссо – Канада тарихындағы ең жас депутат. Бұрын Шон О’Салливан, Пьер Пойлиевр, Эндрю Шер, Клод Андре Лашанс және Лорн Нистром сияқты депутаттар да осы құрметке ие болған. Эрик Мелильо – Канада Консервативтік партиясының мүшесі, Онтарио штатының Кенора округін өкілдік ететін ең жас қазіргі депутат; 1998 жылы туған, 21 жасында сайланды. Канада Сенатының ең жас мүшесі – Репентигни, Квебек облысынан Патрик Бразо, 1974 жылы туған, 34 жасында тағайындалған.

Германия

Германияда бұл термин көбінесе қолданылмайды. Эмилия Фестер 2021 жылғы федералды сайлауда 23 жасында ең жас парламент депутаты болып сайланды. Эмили Вонц 2023 жылы 22 жасында ең жас парламент депутаты атанды. 2022 жылы Паскаль Ледин Төменгі Саксонияның Ландтагының ең жас мүшесі болды.

Гренада

Керри Джеймс 2022 жылғы Гренаданың жалпы сайлауында 24 жасында елдің ең жас заң шығарушысы болып сайланды.

Венгрия

Ұлттық Ассамблеяның ең жас сайланған мүшесі – Илона Бурка, ол 1971 жылғы парламент сайлауынан кейін 1971 жылдың 12 мамырында 19 жас 5 ай 13 күндік шақта депутат болды. Партия мүшесі Кезеңі Károly Wirth NYKP 1939–1944 András Kis MKP 1944–1945 András Hegedüs MKP 1945 István B. Rácz FKGP 1945–1947 János Gosztonyi NPP 1947–1949 Etel Kurlik MDP 1949–1953 Mária Inklovics MDPMSZMP 1953–1957 Margit Kaptur MSZMP 1957–1958 Jusztina Csarnai MSZMP 1958–1963 István Ollári MSZMP 1963–1967 István Bartha MSZMP 1967–1971 Ilona Burka MSZMP 1971–1975 Valéria Czégai MSZMP 1975–1980 Ibolya Kovács MSZMP 1980–1985 Márta Danka MSZMP 1985–1989 Edit Bödő Rózsa Тәуелсіз 1989–1990 SZDSZ Béla Glattfelder Fidesz 1990–1993 Róbert Répássy Fidesz 1993–1994 László Botka MSZP 1994–1998 János Zuschlag MSZP 1998–2002 Péter Szijjártó Fidesz 2002–2006 László Nagy MSZP 2006–2010 Dóra Dúró Jobbik 2010–2018 Péter Ungár LMP 2018–2022 Miklós Hajnal Momentum 2022 – қазіргі уақытқа дейін.

Ирландия

Ирландия Республикасында бұл термин сирек қолданылады, себебі депутаттар (TDs) әдетте жергілікті басқарудағы саяси мансаптан кейін ғана, көбінесе отыздан кейін Dáil-ге өтеді. Қазіргі Dáil-дің ең жас депутаты – Фианна Фейл партиясынан Джеймс О'Коннор (Корк Шығысы), ол 2020 жылдың ақпан айында сайланғанда 22 жас 7 айда болған. Барлық уақыттағы ең жас депутат – Уильям Дж. Мерфи, ол 21 жас 29 күндік шақта сайланған; ал ең жас әйел депутат – Кэтлин О'Коннор, 21 жас 7 айда.

Израиль

Израильде бұл термин көбінесе қолданылмайды. Қазіргі Кнессеттің ең жас мүшесі – 2022 жылы 30 жасында сайланған «Оцма Йехудит» партиясынан Ытжак Вассерлауф. Кнессетке сайланған ең жас мүше – Моше Нисим, ол 1959 жылы 24 жасында сайланды.

Малави

Малавидегі ең жас депутат Анжела Зачепа 21 жасында парламентке сайланды.

Малайзия

Малайзияда бұл термин өте сирек қолданылады. Көптеген депутаттар тікелей сайланады, ал сенаторлар орта жаста тағайындалады немесе жанама сайланады, бірақ олардың кейбіреулері өте жас кезінде депутат болып сайланды, соның ішінде бұрынғы премьер-министр және бұрынғы Пекан депутаты Нажиб Разақ бар, ол 1976 жылы 22 жас 6 айлық шағында сайланды. Ең жас сайланған депутат – Бату депутаты Прабакаран Парамешваран, ол 2018 жылы 22 жас 3 айлық шағында сайланды. Қазіргі уақыттағы ең жас депутат – Сунгай Петани депутаты Мұхаммед Тауфик Жохари, ол 2022 жылы сайланды. Мұхаммед Тауфик Прабакараннан бір ай жас. 18 жасқа толған кез келген азамат Деван Раяққа депутат ретінде және штаттық заң шығару жиналысына депутат ретінде тікелей сайлана алады, ал 30 жасқа толған кез келген азамат Деван Негараға сенатор ретінде тағайындалуға немесе жанама сайлануға құқылы.

Маршалл аралдары

2019 жылғы жалпы сайлауда Китланг Кабуа Нитиджелаға сайланған ең жас адам атанды.

Филиппин

Филиппин Конгресінде "Үйдің сәбиі" термині сирек қолданылады; оның орнына палатаның "Бенжамин" термині қолданылады. Сенатты құрған Джонс заңы 30 жасқа толғаннан кейін ғана Сенатқа өтуге рұқсат берген. Қазіргі Бенджамин Палатаның өкілі - Тарлақтың 1-ші округінің өкілі Браден Хайме Коджанко. Ал сенатор Марк Виллар 2022 жылдан бері ең жас сенатор болып табылады.

Филиппин өкілдер палатасының ең жас мүшелерінің тізімі

+EnteredNameПартиясыОкругТұған күніҚызметке кірген жасыЕскермелерRef1987Жерардо А. Роксас кенже Капиз–1ст196019871992Ральф Ректо Батангас–4ші196419921995Майк Дефенсор Квезон Сити–3ші196919952002Жоел ВильянуэваТізім бойынша сайланған197520022013Xavier Иса Ромуальдо Камигуин19862013Фелисиано Белмонте спикер болып ант берді2016Денис Лаоган«Аң Серуен» тізімі бойынша сайланған19902016Панталеон Альварес және Глория Макапагал Арройо спикер болып ант берді2019Браден Джон Бирон Илоило–4ші19942019Алан Питер Каятано спикер болып ант берді Жаңа адамдар 22

Оңтүстік Африка

Қазіргі таңда, 2017 жылдан бері аталған лауазымды Хломела Буква (Демократиялық Альянс) иеленуде.

Түркия

Румейса Кадак (16 мамыр 1996 жылы туған) – Түркия Республикасы тарихындағы ең жас парламент депутаты.

Тринидад және Тобаго

Саддам Хусейн – 12-ші Республикалық Парламенттің ең жасы.

Уганда

19 жасында Просковия Аленгот Оромайт 2011 жылы сайланғанда әлемдегі ең жас халық депутаты және Африкадағы ең жас депутат атанды. Оромайт Уганданың Ұлттық қарсылық қозғалысының (NRM) мүшесі және 2016 жылға дейін Усук округін өкілдік етті. Оның орнын Хелен Аума Вандера Уганда парламентінің ең жас депутаты ретінде басты.

Ұлыбритания

"Азаматтар палатасының ең жас депутаты" атағымен бірге ешқандай артықшылықтар келмейді, бірақ бұл жетістік деп есептеледі. Дегенмен, кейбір депутаттар, Мэтью Тейлор сияқты, он жылдан астам уақыт бойы осы лауазымды иеленгенін ұятты санады, себебі бұл олардың тәжірибесінің жеткіліксіз екенін көрсетеді. Бірақ көптеген "ең жас депутаттар" ұзақ және сәнді парламенттік мансапқа қол жеткізді. 1999 жылдың тамызынан 2001 жылдың қыркүйегіне дейін үш ірі саяси партияның лидерлері – Тони Блэр, Уильям Хейг және Чарльз Кеннеди – саяси карьераларын бастағанда өз партияларындағы ең жас депутаттар болды, алайда Кеннеди ғана "Азаматтар палатасының ең жас депутаты" атанды. Жасы расталғандардың ішінде 1832 жылғы реформа заңынан бері ең жас депутат – 2015 жылы 20 жас 237 күндік шағында сайланған Майри Блэк. Парламентке үміткер болу жасы 2006 жылғы Сайлау әкімшілігі заңымен 21-ден 18-ге төмендетілді. Уильям Питт кіші 21 жасында сайланып, екі жылдан кейін, 1783 жылы премьер-министр болды. Алдыңғы ғасырларда одан да жас депутаттар болды: Кристофер Монк 1667 жылы 13 жасында Девон округінен депутат болып сайланды. Үш жылдан кейін әкесі қайтыс болғаннан кейін Монк Альбемарл герцогы болды, бірақ 21 жасқа толғанға дейін Лордтар палатасында орын ала алмады. Оуэн Каррон Бобби Сандстың аштық ереуілден қайтысынан кейін Ферманаг Оңтүстік Тайрон округінің депутаты және "Азаматтар палатасының ең жас депутаты" лауазымын тікелей иеленді, бірақ екеуі де орын алған жоқ. Джордж Чарльз Грей – Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етіп қайтыс болған жалғыз "Азаматтар палатасының ең жас депутаты".

Лордтар палатасының ең жас мүшесі

"Парламент палатасының ең жас мүшесі" деген атау Лордтар палатасында қолданылмайды, бірақ палатаның сайтында ең жас мүшесі тіркелген. 2024 жылдың наурыз айына қарай, Лордтар палатасының ең жас мүшесі – Ланфейс бароннасы Смит (1996 жылдың 15 мамырында туған), ол 27 жасында өмірлік пэр болып тағайындалды, бұл оны ең жас өмірлік пэр етті. Палатаның ең жас ер адам мүшесі – Лорд Кемпселл (1992 жылдың 8 мамырында туған), ол да 2023 жылдың шілдесінде 31 жасында өмірлік пэр атанды. Палатаның ішкі қағидаларында "Жиырма бір жасқа толмаған пэрлерге Палатада отыруға рұқсат етілмейді" делінген. Лордтардың көп бөлігі мұрагерлік пэрлер болған кезде, егер пэр мұрагерлік титулын кәмелетке толмаған жасында алған болса, онда ол 21 жасқа толуына бір күн бұрын Палатада орын алуға құқылы болды. Теориялық тұрғыдан алғанда, мұндай мұрагерлік пэр сол жаста Палатаға сайлануға да құқылы; бірақ іс жүзінде ең жас мұрагерлік пэр – Лорд Фрейберг (1970 жылдың 15 желтоқсанында туған), ол 1999 жылдың қазанында 28 жасында сайланды.

Америка Құрама Штаттары

Бұл термин Комонвелл парламенттерінде қолданылса да, «Палатаның немесе Сенаттың ең жасы» деген атау АҚШ-та кеңінен қолданылмайды, сондай-ақ Конгрестің екі палатасының ең жас мүшесіне ерекше қарау көрсетілмейді. АҚШ Конгресінің мүшелері ағылшын тілді елдердегі парламентарийлерге қарағанда көбінесе үлкен жаста болады, себебі Конгресс мүшелерінің ең төменгі жас шегі АҚШ Конституциясының бірінші бабында белгіленген, онда 25 жасқа толмаған адамдар Өкілдер палатасында, ал 30 жасқа толмағандар Сенатта қызмет ете алмайды. Бұған қоса, федералдық Конгресске сайлау өте қымбатқа түседі және кең аумақта көптеген байланыстар мен танылуды талап етеді. Федералдық заң шығарушы органға өтуді көздейтін адамдар көбінесе штаттық заң шығарушы органға (көбінесе кіруге қойылатын жас шегі төмен) немесе басқа мемлекеттік лауазымға сайлануға тырысады, содан кейін ғана Вашингтонда қызмет етуге ұмтылады. 2023 жылдың 3 қаңтарында басталған 118-ші Конгресте АҚШ Өкілдер палатасының ең жас мүшесі – 1997 жылдың 17 қаңтарында туған Максвелл Фрост, қазіргі жасы 27-де, алғаш рет 2022 жылы сайланды. Қазіргі уақытта АҚШ Сенатының ең жас сенаторы – 1987 жылдың 16 ақпанында туған Джон Оссёф, қазіргі жасы 37-де, ол 2020-2021 жылдарғы Джорджия штатындағы Сенат сайлауында толық мерзімге алғаш рет сайланды.