Кіріспе

Дар-эс-Салам аймағының ауданы, Танзания

Кинодонни ауданы, ресми түрде Кинодонни қалалық кеңесі (Halimashauri ya Manispaa ya Kinondoni, суахили тілінде) – Танзанияның Дар-эс-Салам аймағының бес ауданының бірі. Ауданның солтүстігінде Багамойо ауданы және Пуани аймағының Кибаха ауданы, шығысында Үнді мұхиты, батысында Убунго ауданы, ал оңтүстігінде Илала ауданы орналасқан. Ауданның жер аумағы Мальтаның жер аумағымен шамалас. Әкімшілік орталығы – Ндугумби. Ауданның аумағында жақсы сақталған ортағасырлық суахили елді мекені – Кундучи қираған жерлері, Танзанияның Ұлттық мұсылман кеңесінің (BAKWATA) бас штабы және Макумбушо ауылдық мұражайы орналасқан. Дар-эс-Саламның мәдени орталығы саналатын Кинодонни ауданы, сонымен қатар Сингели музыка жанрының туған жері деп есептеледі. Бұған қоса, аудан Дар-эс-Саламдағы ұлттық тарихи ескерткіштердің бірі – Кундучи қираған жерлері орналасқан екі ауданның бірі. 2012 жылғы Танзанияның ұлттық санағы бойынша Кинодонни ауданының халқы 1 775 049 адамды құрайды.

Әкімшілік

Жыйырма (20) бөлімше және 106 кіші бөлімше Кинодонни муниципалды кеңесін құрайды. Каве және Кинодонни – Муниципалитетті құрайтын екі сайлау округі. Муниципалдық мәселелерді қадағалайтын Толық кеңес 34 мүшеден тұрады, оның ішінде әр бөлімшеден сайланған 20 кеңесші, екі Парламент депутаты, арнайы орындармен қамтамасыз етілген алты әйел және алты президенттік тағайындама. Кинодонни муниципалды кеңесінде барлығы 4161 адам жұмыс істейді.

Климат

Климат жағынан Кинодонни муниципалитеті тропикалық экваторлық климатқа ие. Аудан әдетте жылы және ылғалды, жылдық орташа температурасы 29 °C. Қазаннан наурызға дейінгі құрғақ айлар ең жылы, ал мамырдан тамызға дейін температура шамамен 25 °C шамасында болады. Екі бөлек жаңбыр маусымы бар: қазаннан желтоқсанға дейінгі қысқа мерзім және наурыздан мамырға дейінгі ұзақ мерзім. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1300 мм құрайды. Таңертең ауаның ылғалдылығы шамамен 96%, ал түстен кейін 67%. Сәуірден қазанға дейін соғатын оңтүстік-батыс муссондық желдер және қарашадан наурызға дейін соғатын солтүстік-шығыс муссондық желдер жалпы климатқа әсер етеді.

Топография

Үнді мұхитына ең жақын жағалауларды құм төбелер мен таяз су батпақтары құрайды. Кинонданидегі төбелерде бірікпеген сазды құмдар, жақсы кеуекті беткейлер және тозынған беткейлер бар. Әсіресе Вазо және Кундучи аймақтарында биіктеп орналасқан коралл әктасының сирек кездесетін шұңқырлары да бар. Каведе, әктасты жазық солтүстікке қарай көтеріліп, Мпиджи өзеніне жеткенше сегіз шақырымға дейін төмендейді. Бұл жер бедерінде саз топырақ, нөлдік еңіс және көптеген кішкентай көлдер мен тоғандар бар, бұл табиғи дренажды қиындатады. Өзен аңғарлары жағалау жазығын тік беткейлі, U пішіндес аңғарларға бөліп, Үнді мұхитына жеткенше жарықтар мен мангр батпақтарына дейін созылады. Сазды-балшықты топырақтар, сазды материалдарға толы, әдетте нашар дренаждалады және аңғарларда кездеседі. Кинондани ауданының өзендеріне Мбези, Тегета, Ньякасанге және Мпиджи өзендері жатады. Кигамбонидегі аралдарға Мбудия аралы, Пангавини аралы, Фунгу Ясини аралы және Дар-эс-Салам теңіз қорығының бір бөлігі болып табылатын Бонгойо аралы кіреді. Кинонданиде табиғи және қолдан жасалған орман бар. Ескі өсімдіктер төменгі жазықтықтағы өсімдіктерден тұрады, олардың арасында жиі кездесетін басым ағаштар, бұталар, биік шөптер және жағалау мен өзен сағаларының жанындағы мангр орманшалары бар. Ал қолдан жасалған орман – Ұлттық орман шаруашылығы бөлімі отырғызған ағаштардан тұрады және оларға Кинондани уордтарының басшылары бақылайды. Мабвепаде ауданындағы Панде орманы 3030 акр жерді алып жатыр және 1960 жылдары орман қорығы ретінде белгіленген. 1990 жылдары бұл аймақ бірнеше жабайы жануарлар түрлерін, соның ішінде көк мойынды тышқанқұс және эндемикалық Рондо карлик галаго сияқты маңызды түрлерді қабылдау үшін Панде аң ауру қорығы деп аталды.

Жолдар

Кинодонни қалалық кеңесі 1510,22 км жолдарды күтіп ұстауға жауапты, оның ішінде 143,26 км асфальтталған, 378,49 км қиыршық тас жол, ал 988,47 км топырақ жолдар. Ағымдағы желіде 110 000 метрлік ливневка дренаждар бар.

Су

Кинондани тұрғындары суды негізінен Төменгі және Жоғарғы Рувудан алады, оларды Дар-эс-Салам су және кәріз басқармасы (DAWASA) бақылайды. Күнделікті қолданылатын судың 81% DAWASA жүйелерінен, ал қалған 19% жеке және ұжымдық меншіктегі терең құдықтардан келеді. Кинондани муниципалитетіндегі су комитеттері мен қауымдық сумен жабдықтау ұйымдары (COWSOs) басқаратын муниципалитетке тиесілі су схемасы 123 бұрғылау ұңғысын, 366 су көзін және шамамен 400 жекеменшік бұрғылау ұңғысын қамтиды. 2012 жылғы Су саясатына сәйкес, Кинондани муниципалитетінің шамамен 1,134,211 тұрғынының 81% ғана 400 метрлік радиуста таза және қауіпсіз суға тікелей қол жеткізе алады, ал қалған 19% тікелей қол жеткізе алмайды.

Санитарлық тазалық

2018 жылғы қатты қалдықтарды өндіру болжамына сәйкес, Кинодонни муниципалитеті күніне шамамен 1223,6 тонна қоқыс немесе жылына 446 614 тонна шығаруға күтілуде. Қазіргі уақытта қатты қалдықтарды тасымалдауды қалалық кеңес және жеке сектор жүзеге асырады. Қалалық кеңестің әртүрлі муниципалитет аймақтарынан қатты қоқыстарды қазіргі тастау орнына жеткізу үшін онға жуық жүк көлігі бар, ол Кинодонни орталығынан шамамен 35 шақырым қашықтықта орналасқан, ал соңғы барып-қайту қашықтығы шамамен 70 шақырымды құрайды. Жеке сектор субъектілері, оның ішінде мердігерлер, қоғамдық ұйымдар және коммерциялық емес ұйымдар қосымша жүк көліктеріне ие. 1948-1950 жылдар аралығында Дар-эс-Саламның көп бөлігіндегі қоғамдық канализация жүйелері салынған. Тәуелсіздік алғаннан кейін (1961) салынған жалғыз кәріз жүйесі – 1976 жылы салынған Микочени кәріз жүйесі. Нашар салынғандықтан Микоченидегі қоғамдық канализация да жарамсыз жағдайда. Дар-эс-Саламның қоғамдық кәріз жүйесінің көп бөлігі 48 жылдан астам уақыт бұрын салынған. Дар-эс-Салам тұрғындарының 7%-ы осы кәріздерге қол жеткізе алады. Қалған тұрғындардың (93%) құрамындағы адамдар шұңқырлар және септик жүйелері сияқты жергілікті санитарлық-гигиеналық құрылғыларды пайдаланады. Кинодонни қалалық кеңесі мен коммерциялық сектор да шұңқырларды тазарту қызметтерін ұсынады.

Ауыл шаруашылығы

Кинодонни еліміздегі ең урбанизацияланған аудандардың бірі болғандықтан, муниципалитет үшін ауыл шаруашылығы өндіретін 466,74 тонна азық-түлік өнімдері жылдық азық-түлік қажеттілігінің барлық көлемінің 0,18% ғана қамтамасыз етеді. Тұтынылатын азық-түліктің нақты мөлшері 255 064,38 тоннаны құрайды, бірақ азық-түлік тапшылығы жоқ, себебі азық-түлік өнімдері Дарес-Салам облысынан тыс, мысалы, Пвани облысында өсіріледі, ол маңызды азық-түлік өндіруші облыс болып табылады. Кинодонниде тамақ және табыс алу үшін матебеле (тәмді картоп жапырақтары), дәмдеуіштер, жемістер, кокостар және сәндік өсімдіктер сияқты көкөністер өсіретін қалалық шаруалар әлі де бар. Ауданның аумағында бірнеше жергілікті азық-түлік базарлары және тіпті Малоло ауыл шаруашылығы оқу орталығы сияқты мектеп орналасқан.

Балық аулау

Кинодонни муниципалды кеңесінің жағалауы (аралдарды қоса алғанда) Үнді мұхиты бойымен шамамен 143 шақырымға созылады. Барлығы 2978 балықшы және 501 балық аулау қайығы бар. Жыл сайын 3995,86 тонна балық ауланады деп есептеледі. Шамамен алты (6) қону орны бар, бірақ олардың тек үшеуі – Мсасани, Кундучи және Унунио ғана қорғалған. Шамамен алты (6) Жағажайды басқару бірлігі (ЖББ) жұмыс істейді. Олардың ішінде Мсасани, Каве, Мбвени, Мапуто, Кундучи және Унунио бар. Сонымен қатар, муниципалитетте Мсасани, Кундучи, Каве, Унунио және Мбвениде шамамен жеті балық аулау кооперативі орналасқан. Шамамен 60 балық шаруашылығы тоғаны бар. Ең көп өсірілетін екі балық түрі – Oreochromis Niloticus және Clarias gariepinus сияқты тұщы су балықтары. Кинодоннидің көптеген аудандарында шамамен 120 балық союшы жұмыс істейді. Балық шаруашылығы саласының 22 мүдделі тарапы балық шаруашылығы тауарларын экспорттау және импорттаумен айналысады. Ең көп импортталатын түрлер – тилапия және сом, ал ең көп экспортталатын түрлер – сегізқарғы, кальмар және қыбыршақтылар (қақа, шрамб және лобстер).

Өнеркәсіп және сауда

Ұлттық коммерциялық банк (NBC), Ұлттық микроқаржы банкі (NMB), Танзания пошта банкі, Акиба коммерциялық банкі, Access Bank, Azania Bank және Efatha Bank Ltd. муниципалитетте қызмет көрсететін негізгі қаржы институттары болып табылады. Кинодонни қалалық кеңесі құрған кейбір несиелік мүмкіндіктер әйелдер мен жастарға бағытталған. Оларға Әйелдерді дамыту қоры (WDF), Ауылдық қауымдастық банкі (VICOBA) және Кинодонни қалалық жаңарту бойынша жастар жұмыспен қамту желісі (K YEN UR) кіреді. Несиелер жеке тұлғаларға да, топтарға да беріледі. Қаладағы муниципалдық кеңестердің бірі Мтвара аймағы және Кигома аймағы сияқты нашаррақ аймақтардан көптеген көшпендерді тартады, олар жұмыс және сауда мүмкіндіктерін іздеп Кинодонниге келеді. Жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің жетіспеуіне байланысты, осы адамдардың көпшілігі шағын саудамен айналысады, негізінен таза және құрғақ азық-түлік, қолданылған киімдер, сөмкелер, аяқ киімдер және өнімдер сатушыларымен. Олар Кинодонни қалалық кеңесінің заңдары мен денсаулық нормаларын бұза отырып, жол жиегіндегі ғимараттардың тротуарларында, сондай-ақ рұқсатсыз дүкендер мен киоскілерде жұмыс істейді. Кинодонни муниципалитетінің 1995-1996 жылдар аралығындағы бейресми секторға қатысты зерттеуі бойынша, онда 325 869 адам жұмыс істеген. 2000/2001 жылдары үш үй шаруашылығының біреуі бейресми секторда қызмет етсе, 1990/1991 жылдары төрт үй шаруашылығының біреуі осы секторда жұмыс істеген. Бұдан әрі, зерттеу көрсеткендей, қалалық аймақтардағы барлық үй шаруашылықтарының 61 пайызы бейресми секторда жұмыс істейді, бұл көрсеткіш 1990-1991 жылдары 42 пайызды құраған.

Туризм

Панде орманы 1950 жылдары орман қоры болып белгіленген және Кинодонни жергілікті кеңесіндегі шамамен 1,226,742 гектар табиғи өсімдік жамылғысының бірі болып табылады. Ол Багамойо тас жолынан 15 шақырым қашықтықта орналасқан. 1990 жылдары Панде аң ауру қорығына айналдырылды. Орманның ішінде маймылдар, құстар және басқа да көптеген жабайы жануарлар кездеседі. Орманды Мпиджи Магохе, Мпопо, Мабепанде және Мсуми сияқты көптеген шағын елді мекендер қоршап тұр. Өзен сағалары мен Үнді мұхитының жағалауын қоршаған мангр орманы қаланың экологиялық ортасын жақсартады, сондай-ақ көркем көріністер мен Дар-эс-Салам теңіз қорығының аралдары сияқты туристік тартымдылықтарды ұсынады.

Халық саны

Кинондани ауданының алғашқы тұрғындары Зарамо және Нденгереко этникалық топтары болды, бірақ соңғы урбанизация салдарынан аудан Танзаниядағы ең көп ұлтты аймақтардың біріне айналды. 2002 жылғы Танзанияның ұлттық санағы бойынша Кинондани халқының саны 1 083 913 адамды құрады. 2012 жылғы санақ көрсеткендей, Кинондани халқы 1 775 049 адамға жетті: оның ішінде 914 247 әйел және 860 802 ер адам. Кинонданиде 446 504 шаруашылық бар, орташа есеп бойынша әр шаруашылықта 4 адам тұрады. 2012 жылы бір шаршы километрге 2896 адам шамасында адам тұрды. 2018 жылға қарай бұл көрсеткіш шаршы километрге 3881 адамға дейін өсуі күтілуде. Тандале және Кигого тұрғындарының 68,3%-ы, бұл муниципалитет халқының 6%-ын құрайды, жоспарланбаған аумақтарда тұруға мәжбүр. Мабвепанде муниципалитет халқының 3%-ын құрайды, ал Мбвени бөлімі 1%-ын құрайды.

Білім

Кинодонни муниципалдық кеңесінде 161 мектепке дейінгі білім беру мекемесі бар, оның 78-і мемлекеттік, ал 83-і жеке секторға тиесілі. Кеңесте сондай-ақ 163 бастауыш мектеп бар, оның 79-ы мемлекеттік, 84-і жекеменшік. Мектепке дейінгі білім беруден бастауыш білім беруге дейін барлық 77 мемлекеттік бастауыш мектепте 86 672 оқушы және 1975 мұғалім білім алады. Жекеменшік мектептерде 34 170 оқушы оқиды. Қазіргі уақытта кеңесте 83 орта мектеп бар, оның 26-сы тіркелген қауымдастық орта мектептері, ал 57-сі жекеменшік. 2019 жылдың шілдесіне дейін 27 қауымдастық орта мектептің 2-сінде және 57 жекеменшік орта мектептің 20-сында жоғары сыныптарға (V сыныптан бастап) оқуға түсуге ниет білдірген оқушылар қабылданды. 25 қауымдастық орта мектепте I-IV сыныптарда 25 305 оқушы оқып, 944 мұғалім сабақ береді. Жекеменшік мектептерде I-VI сыныптарда 13 990 оқушы және 2116 мұғалім білім алады. Танзанияның Ашық университеті, Хьюберт Кайруки атындағы мемориалдық университеті, Халықаралық медициналық және технологиялық университеті (IMTU), Тумаини университеті, Ардхи университеті және EASTC – барлығы Кинодонниде орналасқан.

Денсаулық

Қазіргі уақытта кеңесте 188 денсаулық сақтау мекемесі бар, оның 27-сі мемлекеттік. Қалған 161 жекеменшікпен басқарылады. Ең ірі аурухана – Мабепандедегі Кинодонни қалалық ауруханасы. Күндучи мен Вазода 3-тен мемлекеттік денсаулық сақтау орталығы бар, соның арқасында олар ауданда ең көпке ие. 2018 жылғы мәліметтер бойынша Магомени, Макумбушо және Кинодонниде мемлекеттік денсаулық сақтау орталықтары жоқ.

Өнер, спорт, кино және мәдениет

350-ден астам тіркелген өнер ұйымдары бар, оларға хор, джаз тобы, мыс тобы, Бонго Флава, дәстүрлі би және драма, сондай-ақ қолөнер, сурет салу және мүсін жасау сияқты бейнелеу өнері жатады. Шамамен 98 кино өндіруші/дилер бар және кино индустриясында жұмыс істейтін әркім Муниципалды цензуралық кеңес, Аймақтық цензуралық кеңес немесе Орталық цензуралық кеңестен рұқсат алуға міндетті. Бес спорт ұйымы және шамамен 256 спорт клубы бар. Тұрақты жаттығуларға, жергілікті ойындарға немесе жарыстарға қатысатын жергілікті клубтардың көпшілігі футбол және жүгіру клубтары. Ең танымал футбол командалары: Green Warriors 94 kJ FC (Бірінші лига), Ukwamani FC, Kumbukumbu FC, Red Coast FC, Mbudya FC, Bira FC, New Life FC және Kijitonyama FC (Үшінші лига), сондай-ақ Танзания Vodacom Премьер-лигасының 2018/19 маусымында бақ сынауға құқық алған Kinondoni қалалық кеңесінің футбол клубы (KMC FC). Кинондони футбол қауымдастығы (KIFA), Кинондони нетбол қауымдастығы (CHANEKI), Кинондони жүгіру қауымдастығы (KIJA), Кинондони аудандық баскетбол қауымдастығы және Кинондони аудандық төрешілер қауымдастығы – бес спорт ұйымы.