Кіріспе

Тарихи немесе ерте тарихи құрылым немесе сақталуға лайық орын. Ежелгі ескерткіш – ерте немесе тарихи кезеңде адам жасаған кез келген құрылыс және/немесе сәулет өнері болуы мүмкін. Кейбір ежелгі ескерткіштер ұлттар үшін мәдени маңызы зор және халықаралық деңгейде танылатын символға айналады, мысалы, Ливан валютасындағы Баалбек қираған жері, Камбоджа валютасындағы Ангкор-Ват және Қытай валютасындағы Ұлы Қытай қабырғасы. Кейбір елдер ұлттық өзін-өзі тануын нығайту мақсатында ежелгі ғимараттарды елтаңбаларында бейнелейді. Осылайша, ежелгі ескерткіштер қазіргі заманда елдің символы ретінде қолданылады. Ежелгі ескерткіштердің маңызы мәдени мұраға және ұлт немесе қала халқының өзін қалай танитынына байланысты. Ұлыбритания заңнамасы бойынша, ежелгі ескерткіш – археологиялық немесе мұралық қызығушылық тудыратын, сақталуға және зерттелуге лайық ерте тарихи құрылым немесе ескерткіш (мысалы, археологиялық орын). 1979 жылғы Ежелгі ескерткіштер және археологиялық аймақтар туралы заң ежелгі ескерткіштерді "тізімделген ескерткіштер" деп классификациялады, яғни Мемлекеттік хатшының археологиялық, тарихи немесе көркемдік маңызы бар деп санайтын ескерткіштері.

Ұлттық бірегейлік және иконография

XVIII-XIX ғасырлардан бастап ұлтшылдықтың күшеюімен бірге, ұлт құру процесінің маңызды бөлігі – ұлттық тарихты жасау болды. Бұл тарих – аңыз, дәстүр және мифтер жиынтығынан тұрды. Еуропаның жаңадан құрылып келе жатқан елдерінде, қираған ғимараттар мен ескерткіштер топтық сана мен ұлттық мүдделердің орталығына айналды, бұл сақтау қозғалысының туындауына ықпал етті. Мұның себебі, көптеген ғимараттар, ландшафттар мен ескерткіштер өсіп келе жатқан ұлттың символы мен бейнесі ретінде үлкен мәнге ие болды. Осылайша, бұл ғимараттар мен ландшафттар ұлттық ескерткіштерге айналып, жаңа ұлттың қалыптасуымен байланысты жаңа мағынаға ие болды. Лайт және Думбравеану Андон мұра мен ұлттық ерекшелік арасындағы байланыс әлі де маңызды екенін айтады. Бұл әлемде әлі де көрініп тұрған ұлттық мұра туралы білуге байланысты ұлттық ерекшелікте де байқалады.

Археология

Археология ғылымының пайда болуы ұлтшылдықтың күшеюімен байланысты болды. Ол көбінесе ұлттық мемлекеттің тарихи және аумақтық заңдылығын нығайтуға қызмет ету үшін пайдаланылатынына ерекше назар аударылды. Археология мәдениеттік-тарихи ғылым ретінде, өткен қоғамдар мен олардың ортасынан қалған іздерді зерттеу және сақтаумен айналысады. Осы арқылы, өткенді оның көздерін сақтау жолымен зерттейді, оның ішінде ландшафт (көне ескерткіштер және/немесе мұра орындары) мен материалдық артефакттар да бар. Мұра орындарын сақтау және қалпына келтіру, барлық мұра орындары үшін, әсіресе қауіпті немесе осал жағдайдағы көне ескерткіштер мен археологиялық аймақтар үшін маңызды болып табылады.

Мұралық туризм

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жаппай отарсыздандыру кезеңінен кейін, адамдар өздерін қалдықтар, өткен және ландшафттар арқылы тануға көбірек бейімделді, ал әлемдік туризм экспоненциалды түрде өсті. Жаһанданудың дамуымен бірге туризм жиырма бірінші ғасырда жаңа орындар мен құндылықтарды ашу мүмкіндігімен бірге тауарға айналды. Сонымен қатар, басқа, "шынайырақ" мәдениеттерді бастан кешірудің экзотикалық және романтикалық тартымдылығы мұра және мәдени туризмнің дамуына әсер етті. Осының салдарынан, ежелгі ескерткіштер мәдени және ұлттық мағынасын білдіретіндіктен, мұра туризмімен байланысты. Мұралық туристік саяхаттардың түрлеріне діни және патриоттық туризм жатады. Ежелгі ескерткіштерге қатысты екі түрлі мұра туризмі де қолданылады.

Діни туризм

Діни мұра туризмі деген ұғым бірнеше ғасырдан бері қолданылып келеді. Бонд, Пакер және Баллантайнның пікірінше, адамдардың діни мұралық орындарға баруының әр түрлі мақсаттары мен себептері болады. Олар бес негізгі факторды қамтиды: рухани және эмоционалды байланыс табу, жаңа білім алу, ойын жұмылдыру, қарым-қатынас жасау және/немесе қоғамға қатысу, сондай-ақ демалу үшін тыныштық іздеу. Мысалы, Иерусалимнің Ескі қаласындағы Батыс қабырғасы, Киелі қабір шіркеуі және Қабырға күмбезі. Бұл орындардың бәрі тарихи және мәдени маңызы бар көне ескерткіштер саналады.

Патриотикалық туризм

Ұлттық немесе патриоттық сезімдерге байланысты туризм – мұра туризмінің тағы бір түрі. Қазіргі заманда, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін, белгілі бір жерлер мен нысандар патриоттық туристердің өз мұраларын қайтару және ұлттық ерекшеліктерін нығайту мақсатымен барып зыярат ететін ұлттық нысандар деп жарияланды. Мұндай нысандарға Гананың бекіністері мен сарайлары, АНЗАК шығанағы және Қытайдың Ұлы Қабырғасы жатады. Осы сияқты ежелгі ескерткіштер ұлттық және тарихи маңызы бар категорияға кіреді. Олар, колониялық және зорлық-зомбылыққа толы өткен шағын ұлттардың мәдени жаңғыруы мен ояну символына айналған, мәдениетке негізделген туризммен байланысты.

Ежелгі ескерткіштердің түрлері

Мегалитикалық ескерткіштер: Бірнеше ғасыр бойы сақталып, белгілі бір жерге орналастырылған ірі әрі кедір-бүдыр тастар. Ғибадатханалар: Әлем бойынша ежелгі ескерткіштер мен әлемдік мұра нысандары ретінде тіркелген көптеген ғибадатханалар бар. Мысалдардың ішінде Анахита ғибадатханасы (Иран, Кангавар), бірнеше ежелгі грек ғибадатханалары және Мальтаның мегалитикалық ғибадатханалары бар. Мешіт: Ертедегі ислам архитектурасында әсем өрнектер болған. Атақты мысалдарға Дамаск қаласындағы Ұлы мешіт (Умаяд мешіті), Әл-Ақса мешіті (Тастың күмбезі) және Тунис қаласындағы Каируан Ұлы мешіті жатады. Қабірлер: Мысалдардың ішінде Мұғал әулетінің императорларының қабірлері – Аурангзеб пен Акбардың қабірлері, сондай-ақ фараон Тутанхамонның қабірі бар.