Кіріспе

Космологиялық көкжиек – ғарыштың кеңдігіндегі ақпаратты алу мүмкіндігінің шегін көрсететін өлшем. Бұл байқалатын шектеу, жалпы салыстырмалылық теориясының, ғаламның кеңеюінің және Ұлы жарылыс космологиясы физикасының әртүрлі қасиеттерімен байланысты. Космологиялық көкжиектер байқалатын ғаламның мөлшері мен масштабын анықтайды. Осы мақалада осы көкжиектердің бірнеше түрі қарастырылады.

Болашақ

Үдемелі ғаламда болашақ оқиғалардың сигналдары экспоненциалды түрде кеңейіп жатқан де Ситтер кеңістігінде шексіз ұзын толқынға ығысып, байқау мүмкін болмайтын жағдайға жетеді. Бұл, бүгінгі күнгі нақты қашықтық өлшемдері бойынша, көре алатынымыздың ең алыс шегін анықтайды. Немесе, дәлірек айтқанда, белгілі бір координаттық жүйеде бір уақытта орын алатын, бірақ қазіргі оқиғадан сигнал ешқашан жетпейтін оқиғалар болады. Галәмнің сол жерінде бұрын болған оқиғаларды байқағанымызбен, одан кейін шыққан сигнал бізге ешқашан жетпейді, тіпті шексіз уақыт күтсек те. Сол жерден келетін сигналдардың энергиясы азайып, жиілігі төмендеп, нәтижесінде ол жер практикалық тұрғыдан байқауға келмейтін болады. Қара энергияның басымдығымен сипатталатын және масштаб факторының экспоненциалды өсуін бастан кешіріп жатқан ғаламда, Самауылға қатысты гравитациялық байланысы жоқ барлық объектілер Каптейн ғаламының болашақ нұсқасында көрінбейтін болады.

Практикалық көкжиектер

Техникалық тұрғыдан "көкжиектер" деп аталғанымен, олардың салыстырмалылық теориясы немесе космологиялық шешімдерге байланысты байқау мүмкін болмайтындықтан туындаған емес, бірақ практикалық көкжиектер бар. Олардың ішінде соңғы шашырау бетінде орналасқан оптикалық көкжиек бар. Бұл – кез келген фотонның еркін тарала алатын ең алыс қашықтығы. Сол сияқты, нейтриноның еркін тарала алатын ең алыс қашықтығында "нейтрино көкжиегі", ал гравитациялық толқындардың еркін тарала алатын ең алыс қашықтығында гравитациялық толқын көкжиегі орналасқан. Соңғысы ғарыштық инфляцияның аяқталуын тікелей зерттеуге мүмкіндік береді деп күтілуде.