Кіріспе

Достар діни қоғамының (квакерлер) бір бөлігі – Консервативті достар. Консервативті достар Достар діни қоғамының (квакерлер) белгілі бір тармағының мүшелері болып табылады. Америка Құрама Штаттарында Консервативті достар үш жылдық жиналысқа қатысады: Огайо, Солтүстік Каролина және Айова. Консервативті тармаққа жататын ағылшын достары көбінесе "Примитив" немесе (сирек) "Plain" терминдерін қолданады. Америкадағы квакерлердің басқа үш тармағындай – Достар Біріккен Жиналысы, Евангелистік Достар Халықаралық және Достар Бас Конференциясы сияқты, Консервативті достардың біріктіретін жалғыз ұйымы жоқ.

Консервативті достардың ерекшеліктері

Консервативті достар көбінесе Теологиялық либералды қанаты мен Достар қоғамының евангелистік қанаты арасындағы орталық позицияны ұстағандықтан көрінеді. Олардың пайда болуы 19-ғасырдың басындағы бөліністерге байланысты, бірінші либералды «Хикс» достарымен, содан кейін евангелистік бағытталған «Гурней» достарымен. Кейінгі бөліністе қазіргі консервативті достар «Уилбурит» деп белгілі болды. Бөліністер арқылы олар сыртқы ықпалға негізделген жаңа идеялардың орнына дәстүрлі тәжірибелер мен теологиялық басымдықтардың сақталуын қамтамасыз етуге тырысты. Ерте квакерлер Фокс іліміне сүйене отырып, егер адам Ішкі Нұрға сүйенуін жалғастырса және «сенімнің орталығы ретінде Мәсіхтің айқыш ағашына назар аударса», Киелі Рухтың күшімен Жаңа Туу арқылы нақты күнә жасаудан босатылатынын үйретті. Теологиялық тұрғыдан алғанда, Консервативті Достар құтқарылу және кемелдік туралы тарихи квакерлік доктриналарды оқытуды жалғастыруда. Консервативті Достар Достар қоғамының басқа тармақтарына қарағанда қарапайым сөйлеу және киінудің ашық әдет-ғұрыптарын (Квакерлердің қарапайымдылық туралы куәлігіне сәйкес) көбірек сақтайды. Консервативті Достардың аз бөлігі дәстүрлі қарапайым киім киеді (бұл міндетті емес), бірақ бүгінде олар көбінесе дәстүрлі квакерлік халықтық салтымен байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, «қайыршылар, кружеволар және басқа да әшекейлер, сондай-ақ қажетсіз манжеттер, жағалар, лацкандар мен түймелерге тыйым салынды». Джордж Фокс квакерлерді қарапайым киім киюге шақырды: Консервативті Достар үшін ерлерге арналған қарапайым киім әдетте «кең жиекті жүн немесе сабаннан жасалған шляпа, белдік орнына ілгек, матаның бұрыштық түстері: қара, ақ, сұр, қоңыр» түстерін қамтиды, кейде «кең етікті шалбарлар» да болады. Ал толықрақ білу үшін, H. Ларри Инглдің «Квакерлер қақтығыста: Хикс реформациясы» (Филадельфия: Пендл Хилл, 1998) еңбегін қараңыз.

Екінші (ГурнеитУилбурит) бөліну

Он жыл ішінде православиелік коалициядағы жікке бөліну бастала бастады. Көптеген пасторлар мен ақсақалдар ең алғашқы Достардың (сол кезде "алғашқы" Достар деп аталған) жазбаларына ерекше мән берсе, ал басқа Достар евангелистік қозғалыстың күшеюіне ықпал етті, әсіресе Исаак Крудсонмен және 1830 жылы Англияда басталған Бейкон қозғалысымен түрлі дәрежеде байланысты британдық Достар пасторларының тобы. "Алғашқы" Достардың куәлігін ерекше атап өткен пасторлар мен ақсақалдар евангелистік бағыттағы қызметтің өсуіне байланысты алаңдаушылыққа түсті. Қозғалыстың алғашқы ресми әрекеті Огайо жылдық жиналысының бұрынғы хатшысы Элиша Бейтс ресми құжаттарысыз (мақұлданған саяхат қағазы) Англияға барған кезде болды. Сапарында Бейтс крещение рәсіміне қатысты. (Квакерлер баптизм және қасиетті кешкі ас сияқты сыртқы рәсімдерден сақтанды.) Огайоға оралғанда, ол ғана емес, "жиналыстан шеттетілді" (мүшеліктен айырылды), сондай-ақ Достар тарапынан жазаланды (мүшеліктен шеттету туралы жария хабарлама). Евангелистік ағылшын пасторының бірі, Джозеф Джон Гурни, Бейтске қолдау көрсету және Хиксшіл Достармен кездесу үшін Америкаға сапар шекті. Гурнидің сапары жараларды жазылғаннан гөрі, православиелік Достар арасындағы жікке бөлінуді күшейтті. Гурни Достар арасындағы жазбалардың мәні тым төмендетілген деп есептеді; ол Киелі Рухтың ықпалын немесе қажеттілігін толығымен жоққа шығармаса да, Гурни оларды екі бөлек ықпал ретінде қарастырды. Ол Достарды үкіметке қатысуға, тіпті сайлауға қатысуға шақырды (сол кезде көптеген Достар саясатқа қатыспады). Гурни жас кезінде дәстүрлі квакер киімін кимеуге шешім қабылдады, бір рет өмірінде кең қақпақты шляпа кигенін айтты. Ол қуатты пастор және жемісті жазушы болды. Православиелік Достар арасында саяхаттап, пасторлар жастарға үлгі болуы керек деп есептелген кезде, ол "алғашқы" қозғалысқа адал Достар үшін қиындық тудырған үлгі көрсетті. Гурнидің 1837-1838 жылдардағы Солтүстік Америкаға жасаған сапарында православиелік жылдық жиналыстарда оның қызметіне қарсылық болды. Род-Айленд штатындағы мектеп мұғалімі Джон Уилбур Гурнидің қасиеттілікке қатысты ертедегі Веслиандық түсінігін қолдануына қарсылық білдірді, ол рақымға өсу үшін Киелі Рухпен үнемі және күнделікті байланысты қамтымайды. Уилбур "алғашқы" квакерлердің Рухпен үнемі байланыс туралы түсінігін қорғайтын анонимді мақала жазды. Ньюпорттан (Род-Айленд штаты) келген Томас Б. Гулд та Гурнимен кездесу кезінде оның көзқарастары алғашқы Достардан қалай ерекшеленетінін айтты. Гурниге қарсылықтың тағы бір себебі - екі православиелік жылдық жиналыс (Огайо және Филадельфия) ішкі өзгерістің маңыздылығына берілгендігімен танымал болды. Вилбурит және Гурнейт Достар арасындағы алғашқы жік 1842 жылы Род-Айлендте болды. Гурниді қолдаған православиелік көпшілік жылдық жиналыста Уилбурдың Гурни туралы жазбаларына қарсылық білдірген кезде, олар Батыс Род-Айлендтегі Достар жиналыстарының құрылымын қайта ұйымдастырды және Уилбурды мүшеліктен айырды. Уилбур өзінің мүшеліктен шеттетілуіне шағымданған кезде, оның тоқсандық жиналысы екіге бөлінді. Жаңа Англия жылдық жиналысы (православиелік) қай тоқсандық жиналысты мойындау керектігін шеше алмады, бұл бүкіл Жаңа Англияда жікке бөлінуге әкелді. Уилбур-Гурни жіктері 15 жылға созылды. Нью-Йорк жылдық жиналысы (православиелік) 1847 жылы жікке бөлінді, ал Индианада Уилбурдың ықпалымен құрылған орган құрылды. Алайда, жікке бөлінудегі басты оқиға 1854 жылы Огайо жылдық жиналысында (православиелік) болды. Бұл оқиға 1854 жылы Балтимор мен Айовада да жікке бөлінуге әкелді. Филадельфия жылдық жиналысы (православиелік) бастапқыда Уилбурит Жаңа Англия жылдық жиналысын мойындады, бірақ кейіннен оның кішкентай Гурнейттік азшылығының кетуіне жол бермеу үшін басқа жылдық жиналыстармен (Жаңа Англияны қоса) барлық ресми қарым-қатынастарды тоқтатты. Алайда Филадельфиядағы Хаверфорд колледжі консервативті Достарды оқыта берді, өйткені басқа квакер колледждері (Хиксшіл Свартмордан басқа) Гурнейттік жылдық жиналыстардың қамқорлығында болды.

ХХ ғасырдағы консервативті достар

1905 жылға қарай Америка мен Канадада жеті консервативті достардың жыл сайынғы жиналысы, сондай-ақ Филадельфияда консервативті бағытты ұстанатын, бірақ тәуелсіз православиелік жиналыс болды. Олардың екеуі (Канзас жыл сайынғы жиналысы және Батыс жыл сайынғы жиналысы) таратылды, ал екеуі Гурнейлік және Хикссайттық жыл сайынғы жиналыстармен қайта бірікті (Канада және Жаңа Англия); бөлінбеген Филадельфия жыл сайынғы жиналысы Хикссайттық әріптесімен қайта бірікті. Сонымен қатар, ХХ ғасырдың басында Нью-Йорк, Жаңа Англия және Пенсильваниядағы көптеген алғашқы достар қауымдастықтары 1955 жылға қарай басқа квакер ұйымдарына қосылды. "Христос Достары" веб-сайтында "Примитивті Достардың шағын тобы (жай квакерлер)" деп көрсетілгендей, "жай" квакерлерді бүгінде Ұлыбританияда, сондай-ақ басқа да елдерде кездестіруге болады. Рипли квакер жиналысы – Ұлыбританияда орналасқан консервативті Достардың шағын тобы, Огайо жыл сайынғы жиналысының Тәртіп кітабын ұстанады. АҚШ-та Огайо, Солтүстік Каролина және Айова штаттарында үш консервативті Достар жыл сайынғы жиналысы жеке консервативті Достар ұйымдары ретінде сақталып қалды; Огайо жыл сайынғы жиналысы (консервативті) үш консервативті Достар жыл сайынғы жиналысының арасында ең дәстүрлі христиандық сенімдері мен тәжірибелеріне ие. Консервативті Достардың қалдықтары кейбір біріккен жыл сайынғы жиналыстарда (Канада және Жаңа Англия) әлі де кездеседі. Еуропада консервативті квакерлік топтар Ұлыбританияда бар, ал жеке мүшелері басқа елдерде де тұрады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Огайо жыл сайынғы жиналысына Мичиган, Огайо, Пенсильвания, Вирджиния, Батыс Вирджиния және Грекияның Афина қалаларындағы филиалдар кіреді. Айова жыл сайынғы жиналысына Айова, Миннесота, Миссури, Небраска, Оңтүстік Дакота және Висконсин штаттарындағы филиалдар кіреді.