Кіріспе

Әлемдегі квакерлердің гомосексуализмге қатысты көзқарастары толық мерекелеуден және бір жынысты некеге дейін, сондай-ақ гомосексуализмнің күнәлі бұрысу және Құдайдың жыныстық қатынасқа қатысты ниетіне қайшы келуіне дейін әртүрлі. Достар діни қоғамы (квакерлер) – 17 ғасырда Англияда құрылған тарихи христиан діни қозғалысы; оның шамамен 350 000 мүшесі бар. Ұлыбританияда, Канадада, Жаңа Зеландияда және Австралияда көптеген квакерлер гомосексуалды қатынастарды қолдайды, ал АҚШ жиналыстары арасында пікірлер екіге бөлінген. Кейбір консервативті Достар мен Ыйық Достар, екеуі де қарапайым киім кию сияқты дәстүрлі квакер практикаларын сақтап қалған, сондай-ақ Евангелист Достар гомосексуалды әрекеттерді күнә деп санайды. Квакерлердің көпшілігі (52%) Африкада тұрады, және көзқарастары әртүрлі болғанымен, Кениялық Достар шіркеуі гомосексуалды қатынастарды қолдамайды.

Достар саясаты мен шешім қабылдау

Квакерлер шешім қабылдау әдетте ай сайынғы жиын деңгейінде "бірлік" іздеуге негізделгендіктен (мерзімді түрде іскерлік мәселелер үшін және көбінесе құлшылық үшін шақырылады, ал жиын – квакерлік негізгі бірлік болып табылады – жиын бір қауымға, кейде аймақтағы шіркеулер қауымына немесе тобына тең), осы немесе кез келген тақырыпта нақты квакерлік көзқарасты анықтау қиын. Ай сайынғы жиындар Жыл сайынғы жиындар немесе басқа да "қамтушы" топтар сияқты ірі топтарға ұйымдастырылады, бірақ көбінесе осы ірі топтардың белгілі бір мәселелер бойынша қарама-қайшылықты ұстанымдары болады. Мысалы, Чикагодағы 57-ші көше жиыны мәселелерге қатысты өзара қайшы ұстанымдар бар қамтушы топтарға бірлескен мүшелікке ие болуы мүмкін. Соңында, гомосексуализмге қатысты нағыз "квакерлік көзқарас" жиыннан жиынға (немесе, жақсырақ, дос досқа) талдау арқылы анықталады. Дегенмен, кейбір жалпы үлгілер бар, ал орын және толықтық шектеулеріне байланысты бұл мақалада ел бойынша ең ірі ұйымдар қарастырылады. 1960 жылға дейін гомосексуализм тақырыбы квакерлер арасында талқыланбады. Лондон Жыл сайынғы жиынының "Жыныстық қатынасқа қатысты квакерлік көзқарас" атты жарияланымы, оның ішінде бір жынысты қатынастарды да қамтитын жыныстық қатынас нормалары, пікірталас тудырды. 1982 жылы Достар жиынының қамқорлығына бірінші бір жынысты қарым-қатынас қабылданғанда (University MM, North Pacific Жыл сайынғы жиыны, Сиэтл, Вашингтон штаты), одан әрі ажырату мен келіспеушіліктерге жол ашылды. Квакерлердің жалпы алғанда, белгілі бір, тұрақты діни сенімі жоқ. Ричмонд декларациясы – американдық квакершіліктің екі тармағының тәжірибесін көрсететін сенім білдірілімі, бірақ ол басқалардың көзқарасын білдірмейді.

Австралия

Австралиядағы квакерлер гомосексуализмді толық қабылдайды және бір жынысты некелерді әдеттегі әйел мен еркектің некесі сияқты тойлайды. 1975 жылы Австралияның жылдық жиналысында ресми түрде былай деп жарияланды:

Австралиядағы Достар діни қоғамы (квакерлер) гомосексуалистерге қарсы дискриминацияны жою үшін заңдарды өзгертуге шақырады. Бұл мәлімдеме қоғамның дискриминация мен қуғын-сүргінді жоюға деген ниетімен байланысты жасалды. Қоғам сондай-ақ барлық адамдарды адамдық қарым-қатынастардың алуан түрлілігі туралы көбірек білім мен түсінік алуға және олардың барлығындағы махаббаттың құндылығын мойындауға шақырады. Австралиялық квакерлер 1994 жылдан бері бір жынысты және әртүрлі жынысты адамдардың өзара міндеттеме беру рәсімдерін қолдап келеді және оларды басқа да берік және махаббатқа толы қарым-қатынастармен теңестіреді. 2010 жылдың қаңтар айында Аделаидада өткен Австралияның жылдық жиналысында квакерлер кездесуі барлық неке туралы өтініштерді квакер дәстүрлеріне сәйкес қарауға келісті, егер серіктестердің жыныстық бағдары мен гендеріне қарамастан. Бұл жалқы Австралиялық шешімге дейін, Канберра аймақтық жиналысы 15 сәуірде 2007 жылы Австралиялық квакерлер арасында алғашқы бір жынысты некеге тұрды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 1992 жылы Te Hāhi Tūhauwiri жылдық мәжілісінде "гейлер мен лесбиянкалардың қарым-қатынастарын қоса алғанда, әртүрлі міндеттемелерді ресми түрде мойындау жолдарын іздеу" шешімі қабылданды.

Ирландия

Ирландия Жыл сайынғы жиыны, Солтүстік Ирландиядағы жиындарды қоса, өз жиындарында бір жынысты некелердің болуына рұқсат береді. Дегенмен, егер бұл олардың санасын мазаласа, ешбір жеке Дос немесе жиын осы некелерге қатысуға міндетті емес.

Ұлыбритания

Ұлыбританияның жылдық жиналысы 2009 жылы бір жынысты некеге ресми қолдау көрсетті және қажетті заңдық өзгерістерді енгізу үшін үкіметті орталықтан лоббилеуді бастады. Бұл шешім алғаш рет Meeting for Sufferings-те талқыланғаннан кейін 22 жыл өткен соң, ал "Квакерлердің сексуалдық көзқарасы" атты кітабы жарықтанғаннан кейін 46 жыл өткен соң қабылданды. Өз кезінде дау тудырған бұл кітап квакерлердің сексуалдық мәселелерге қатысты алғашқы білдірілімдерінің бірі болып табылады және интимдік қарым-қатынасты бағалауда жынысының немесе сексуалдық бағдарының маңызды еместігін, ал нағыз өлшемшарттың "өзімшілдіксіз махаббаттың" болуы екенін көрсетеді. 1988 жылы Харви Гиллманның Swarthmore лекциясы осы мәселені одан әрі қарастыруға мүмкіндік берді. Бір жынысты неке заңдастырылғанға дейін, кейбір достар (әр түрлі жыныстылар) өздерінің қарым-қатынастарын ғибадаттастыру жиынында және міндеттеме беру рәсімінде тойлады. Ұлыбританияның жылдық жиналысы 2013 жылғы "Неке (бір жынысты жұптар)" заңын қолдады, ол Англия мен Уэльсте бір жынысты адамдардың діни және азаматтық некелерін заңдастырды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы квакерлер гомосексуализм мәселесінде екіге бөлінген, олардың кейбіреулері (көбінесе жоспарланған жиналыстарға қатысатын достар) гомосексуализмді де, бір жынысты одақтарды заңдастыруды да қолдамайды. Friends General Conference (FGC) -мен байланысты достар, елдегі квакерлердің шамамен бестен бірін қамтитын, көптеген жылдық жиналыстарды қамтитын либералды топ, ең төзімді және көптеген айлық жиналыстар мен кейбір жылдық жиналыстарда гомосексуалдар үшін толық теңдік, оның ішінде неке құру мүмкіндігін қамтамасыз етеді. FGC 2004 жылы ЛГБТ квакерлерін құлшылыққа тең деп қабылдау және олардың конференцияға жасаған үлесін мойындау туралы мәлімдеме жасады. FLGBTQC (Лесбиянка, гей, бисексуал, трансгендер және квир мәселелерімен айналысатын достар) тобы жылына екі рет жиналады. FGC-мен байланысы жоқ басқа бағдарламаланбаған квакерлік жиналыстардың ұқсас ұстанымдарына Солтүстік Тынық мұхиты және Тынық мұхиты жылдық жиналыстары жатады, олар бір жынысты некелерді қолдайды. Керісінше, Орталық жылдық жиналыс (CYMF), Достар Біріккен жиналысы (FUM) және Евангелиелік Достар шіркеуі Халықаралық (EFCI) -мен байланысты достар, көбінесе жоспарланған квакерлік жиналыстарды білдіретін олар, гомосексуалдық некелерді және гомосексуалдық қатынастарды толығымен айыптайды. Индиана және Батыс жылдық жиналыстары (FUM мүшелері) «негізгі құндылықтар» туралы мәлімдеме жасады, онда некеден тыс қарым-қатынастардан бас тарту және некенің тек гетеросексуалды қатынастарға ғана арналғандығы туралы анықтама бар, сондай-ақ Достардың Орталық жылдық жиналысы да сенім мен тәжірибе туралы нұсқаулығында осыны айтады. Солтүстік-батыс Достар шіркеуінің (EFCI) жылдық жиналысында Портленд аймағындағы айлық жиналыс бір жынысты одақтарды қолдап, олардың адамдық сексуалдық туралы мәлімдемесін талқылауға бастады. Бұл квакерлік шіркеулердің көптегенінің осы мәселені талқылауына әкелді, нәтижесінде квакерлік шіркеуде жарылыс болды. Балтимор жылдық жиналысының (BYM, FUM және FGC мүшесі) көптеген айлық жиналыстары ұқсас ұстанымды қабылдады. Сол сияқты, даудың екінші жағындағы топтардың кейбіреулері де келіспеушілік білдірді, бірақ бұл аздау болды. Жаңа Англия жылдық жиналысының қамқорлығындағы Суонси айлық жиналысы, бір жынысты некеге ашық қарсылық білдірген сол топтағы екі жиналыстың бірі болып табылады. 2002 жылы FUM және BYM гомосексуализм және бір жынысты қатынастар туралы диалог бастады. 2002 жылғы FUM үшжылдық жиналысында Клерк Ламар Мэтью басқа ер адаммен қарым-қатынаста болғандықтан құлшылық тобын басқарудан шеттетілді. FUM өзінің Бас кеңесінің хаттамасында некеден тыс жыныстық қатынаста болған кез келген адамның («бір еркек пен бір әйелдің арасындағы» деп түсінілетін) жалақысы бар басшылық лауазымдарда бола алмайтындығын растады (1988 жылы бекітілген хаттама), бұл басқа басшылық лауазымдардағы адамдарға және олардың шетелдегі қызметкерлеріне де қатысты. Осы уақыттан бері BYM басқа жылдық жиналыстармен бір жынысты қатынастар мәселесі бойынша өзара келісімдікке келу бағдарламасын жүзеге асырып келеді. FUM-ның бұл саясаты бастапқыда ұсынылғаннан бері FUM кеңесінде үнемі талқыланып келеді. BYM (FUM және FGC мүшелігі) екі мүшелікпен ұйымдастырылған жалғыз жылдық жиналыс емес. Жаңа Англия және Нью-Йорк жылдық жиналыстарының көптеген мүшелері де FUM ұстанымымен күресіп келеді.

Канада

Канадада квакерлердің негізгі "шатырша" ұйымы, Канадалық жыл сайынғы жиын, көбінесе либералды американдық квакерлік топтармен ұқсас көзқарас білдіреді және 2003 жылы канадалық квакерлер "бір жынысты жұптардың азаматтық некеге құқығын қолдайды және неке заңдық анықтамасының бір жынысты жұптарды қамту үшін кеңейтілуіне" келісім берді. Осыдан кейін Канаданың ай сайынғы жиындарында бірнеше бір жынысты некелер тойланды. CYM FUM және FGC мүшесі болып табылады. FUM-ның гомосексуализмге қатысты ұстанымының салдарынан, Канадалық жыл сайынғы жиында CYM-нің FUM-мен қарым-қатынасы туралы пікірталас жалғасуда. 2007 жылы Канадалық жыл сайынғы жиын CYM-нің "FUM ішіндегі CYM-нің қатысуын және бағынуын қарастыру үшін" комитет тағайындағанын білдіретін хатты FUM-ға жіберуге келісті. Осы аралықта CYM-нің қаржылық үлесі нақты мақсатқа бөлінді.

Басқа елдерде

Квакерлердің басым көпшілігі жоғарыда аталмаған елдерде тұрады. Мысалы, Кенияда квакерлер саны басқа елдердегіден көп. Азияда көптеген жиналыстар жоспарланбаған түрде өтеді және әлемнің басқа аймақтарындағы либералды топтармен байланыста болады. Жалпы алғанда, африкалық достар FUM-ның ұстанымын қолдайды. 2007 жылы Африкада өткен FUM-ның алғашқы жиналысында Уганда жылдық жиналысының хатшысы Римдіктерге 1:8–32 аяттарынан үзінді келтіріп, "гомосексуалистер және тіпті оларды қолдайтындар өлімге лайық" деген мәлімдеме жасады. Кейінрек кешірім сұраған хатында бұл сөздерінің рухани өлімді білдіргенін айтса да, көптеген либералды квакерлер оның пікірін жек көрушілік деп санады.