Кіріспе

Миелиндік базалық белок (MBP) – жүйке жүйесіндегі нервтердің миелинделу процесінде маңызды роль атқаратын белок деп саналады. Миелин қабығы – жүйке жүйесіне тән, көп қабатты мембрана, ол аксоналдық импульстің таралу жылдамдығын едәуір арттыру үшін оқшаулағыш ретінде жұмыс істейді. MBP миелин мембранасындағы липидтермен өзара әрекеттесіп, миелиннің дұрыс құрылымын сақтайды. MBP алғаш рет 1971 жылы сиыр миелин мембраналарынан бөліп алынғаннан кейін анықталды. Белок деңгейінде, Орталық Нерв Жүйесінде (ОНЖ) ақ заттағы MBP концентрациясы ми қабығына қарағанда он есе жоғары.

Құрылымы

Миелиндік базалық белок ерітіндіде тұрақты екінші құрылымы жоқ, өзіндік ретсіз белок ретінде жіктеледі. Көптеген IDP-лер сияқты, оның жоғары таза заряды және төмен орташа гидрофобтылығы бар, бұл дәстүрлі белок бүктеуін қозғаушы гидрофобты әсерді азайтады. Онда IDP аминқышқылдарының қалыпты құрамына қатысты кейбір ерекшеліктер бар. Мысалы, МБП-да көптеген IDP-лерге қарағанда аргинин көбірек, ал глутамин қышқылы аз. Дегенмен, бұл MBP-нің мембранамен дұрыс әрекеттесуі үшін жеткілікті негізді және оң зарядталған болуына қажетті өзгерістер болуы мүмкін. MBP липидтермен өзара әрекеттескенде тұрақтырақ екінші құрылым қабылдайтыны көрсетілген. ЯМР (NMR) және Cys-ке тән спиндік таңбалау эксперименттері бұл құрылымда бета-парақ және амфипатиялық спираль аймақтары болады деп болжады. Атынан көрініп тұрғандай, миелиндік базалық белок айтарлықтай негізді, оның изоэлектрлік нүктесі 10-ға тең. Ол жасушалық мембранамен оң зарядтары мен жасушалық мембрананың теріс зарядталған фосфолипидтік бас бөліктері арасындағы электростатикалық өзара әрекеттесу арқылы байланысады деп есептеледі. Бұл өзгерістерге фосфорилдану, метилирлеу, деамидациялау, цитруллиндеу, АДФ рибосиллациялау және N-терминалды ациллау жатады. Олардың әрқайсысы оң зарядты азайтатындықтан, С8 изомерлерінің ең кішкентай таза оң заряды бар. Бұл посттрансляциялық өзгерістердің өзгеруі демиелинизациялық аурулармен байланысты. Атап айтқанда, көптеген склерозбен ауыратын адамдардан бөліп алынған МБП-де цитруллиндеу деңгейі жоғары және оң заряды төмен болады. Марбург синдромы деп аталатын сирек кездесетін және ауыр формадағы СР-да цитруллиндеу тіпті кеңірек байқалады.

Аурудың пайда болуындағы рөлі

MBP-ге қызығушылық оның демиелинизациялайтын ауруларда, әсіресе көпқабатты склерозда (MS) атқаратын рөліне бағытталған. MS-тағы аутоиммундық жауаптың нысаналық антигені әлі анықталған жоқ. Дегенмен, бірнеше зерттеулер MBP-ге қарсы антиденелердің MS патогенезіндегі рөлін көрсетті. Бұл зерттеулер осы пептидпен Т-клеткалардың белсендірілгенін көрсетті. Бұл белсенді Т-клеткалары адам MBP-нің бір бөлігімен сәйкес келетін синтетикалық пептидтік тізбекке қарсы иммундық жауапты таниды және бастайды. Зерттеулер көрсеткендей, көпқабатты склерозбен ауыратын науқастарда осы қиылысқан реакцияға түсетін Т-клеткаларының деңгейі айтарлықтай жоғары. Кейбір зерттеулерде жануарға MBP-ге қарсы иммундық жауапты тудыру үшін MBP-мен егу, қан-ми тосқауылының өткізгіштігін арттырады. Егер жануарға белгілі бір емес белоктарға қарсы егу жүргізілсе, өткізгіштік одан да артады. MBP-нің енгізілуі қан-ми тосқауылының (BBB) өткізгіштігін арттырады, бұл иммундық жасушалардың миға, яғни құтыру вирусының негізгі көбею ортасына енуіне мүмкіндік береді. Күміс түсті жарыққан құтыру вирусымен (SHBRV) жұқтырған тышқандарды зерттеуде MBP-мен емделген тышқандардың өлім-жұлым көрсеткіші, емделмеген бақылау тобына қарағанда 20-30%-ға жақсарды. Сау, жұқпаған тышқандарға MBP енгізгенде өлім-жұлым көрсеткіші 0-40% аралығында артатынын атап өту маңызды.