Кіріспе

Батыс Австралиядағы апат

1950 жылдың 26 маусымында Дуглас DC 4 Skymaster ұшағы Батыс Австралиядағы Перттен Оңтүстік Австралиядағы Аделаидаға сегіз сағаттық ұшуға шықты. Ұшып шыққаннан кейін 22 минут өткен соң, Перт әуежайынан шығысқа қарай 56 шақырым жерде апатқа ұшырады. Апатта барлығы 29 адам қаза тапты; біреуі бастапқыда аман қалды, бірақ алты күннен кейін қайтыс болды. Бұл Австралиядағы ең ірі азаматтық авиация апаты болды. Ұшақ Перттің шеткі аймақтарынан шығысқа қарай ұшып келе жатқанда, көптеген куәгерлер оның әдеттегі Skymaster рейстеріне қарағанда төменірек биіктікте ұшып бара жатқанын және кем дегенде бір қозғалтқыштың дөрекі жұмыс істеп, үнемі кері соққы беретінін байқады. Апатқа дейін бірнеше минут ішінде куәгерлер түрлі қозғалтқыш дыбыстарын естіді – кейде қалыпты жұмыс істейді, кейде барлық қозғалтқыш дыбысы тоқтады, одан кейін өте қатты, жоғары жиілікті «айқай» деп сипатталатын дыбыс естілді. Апаттан бірнеше апта өткен соң, қираған қозғалтқыштарды тексергенде, екі қозғалтқыштың отын жүйесінде коррозияның көп мөлшері табылды. Алдын ала тергеуден кейін, Азаматтық авиация департаментінің тергеушілері коррозияға себеп болған судың кем дегенде бір қозғалтқыштың дөрекі жұмыс істеуіне де, сондай-ақ кем дегенде бір рет барлық қозғалтқыштардың қуатын уақытша жоғалтуына да себеп болғанын болжады. Тергеушілер судың бастапқы көзін анықтамады. Ұшақтағы 29 адамның 28-і оқиға орнында көптеген жарақаттар мен күйіктерден немесе өртеуден қайтыс болды. Бір қарт ер адам апаттан аман қалды. Бірінші құтқарушылар оны апат болған жерде маңғыздай, алаңдаған күйде тапты. Ол ауыр күйіктерге ұшырады және ауруханаға жатқызылды, онда алты күннен кейін қайтыс болды. Апатқа қатысты сауалды Жоғарғы сот судьясы төрағалық етті. Отын құрамында су болғанына дәлел табылмағандықтан, сауал судың апатқа себеп болғаны туралы ұсынысты қабылдамады. Сауал апаттың себебін анықтамады, бірақ авиация қауіпсіздігін арттыру бойынша ұсыныстар жасады.

Ұшу

Ұшақ – Амана, Douglas DC 4 1009, тіркеу нөмірі VH ANA, және Австралия Ұлттық Әуежолдары флотының флагманы болды. Ол алғаш рет 1946 жылдың 28 қаңтарында ұшып, 1946 жылдың 9 ақпанында Австралияға жеткізілді. "Амана" Перт әуежайынан сағат 21:55-те Аделаидаға 8 сағаттық рейске шықты. Бортта 24 жолаушы, 3 ұшқыш және екі әуехостесса болды. Сағат 22:00-де "Аманадан" радиохабарлама келіп, ұшақ бағытындағы жолмен 9000 фут биіктікке көтеріліп бара жатқаны туралы хабарлады. Ұшақтан басқа ештеңе естілмеді. Перт қаласының шеткі аймақтарының үстінен шығысқа қарай ұшып бара жатқанда, көптеген жергілікті тұрғындар оның қалыптыдан төмен ұшып бара жатқанын байқады және кемінде бір қозғалтқышының дұрыс жұмыс істемей, үнемі атқылап жатқанын естіді. Бұл магний мен судың әрекеттесуінен пайда болған коррозия өнімі, яғни жанармай құбырлары апатқа дейін қозғалтқышты тексеруге дейінгі айларда сумен толған болуы мүмкін. Жердегі куәгерлер естіген дүркіл 4-ші қозғалтқышқа су түскеннен туындаған болуы мүмкін деген жорамал жасалды. 1-ші қозғалтқыштың жанармай сорғышындағы болат ротор сәл тот басыпты, бірақ 2-ші және 3-ші қозғалтқыштардың жанармай жүйелерінде коррозияның белгілері байқалмады. Тергеушілер жердегі куәгерлер естіген дүркіл мен экипаждың 4-ші қозғалтқышты өшіру және оның қанатын бұру шешімінің, оған су түскеннен туындаған болуы мүмкін деген пікірде болды. Сонымен қатар, рейстің соңғы минуттарында барлық қозғалтқыштардың қуатын үнемі жоғалтуы, барлық қозғалтқыштарға сумен ластанған жанармай берілгенін көрсетеді. Апат орнынан алынған алғашқы хабарламалар "Амананың" ағаштардың басына соққан кезде өртеніп кеткенін болжады, себебі сол ағаштар мен ұшақтың сол қанатынан жыртылған бөліктер күйген іздерді көрсетті. Көптеген куәгерлер ұшақ жерге түсер алдында аспанда жалын көргендерін хабарлады. Австралия Ұлттық Әуежолдары (ANA) қызметкерлері Сиднейде 26 маусымда алғашқы рейске шығар алдында "Амананың" жанармай бактерілерінде судың бар-жоғын тексерді. Олар ештеңе таппады. Кейін "Амана" Мельбурн мен Аделаидада жанармаймен толтырылды, бірақ осы кезде жанармай бактерілері тексерілген жоқ. Пертте жанармай құйылғаннан кейін, барлық 4 қозғалтқыштың жанармай сүзгілері және қанаттың орталық бөлігіндегі жанармай құбырына қызмет ететін дренаждық құбыр судың бар-жоғын тексерді. Жанармай бактерілері тексерілмеді, себебі 26 маусым күні түнде жердегі қызметкерлер бір инженердің ауруға байланысты жұмыстан кетуіне байланысты "уақыт таппады". Азаматтық авиация департаменті DC-4 жанармай жүйесінің бөліктерін сынақтан өткізді. Қозғалтқышқа арналған жанармай жүйесінің сынақтары көрсеткендей, қозғалтқышқа арналған күшейткіш сорғы жұмыс істеп тұрғанда, жанармай багінде маңайлап айналатын ағын пайда болады. Судың аздаған мөлшері болған жағдайда, бұл ағын суды тұншықтырып ұстайды және қозғалтқышқа енуіне жол бермейді. Сынақтар сонымен қатар күшейткіш сорғыны өшірген кезде ағын таралып, кез келген су қозғалтқышқа тез жететінін көрсетті. Тергеушілер бұл ұшып көтерілу кезінде барлық қозғалтқыштардың қалыпты жұмыс істеуін түсіндіруі мүмкін деп сенді, бірақ кемінде бір қозғалтқыш күшейткіш сорғылар өшірілетін уақытқа жақын дұрыс жұмыс істемей бастады.

Тергеу

Азаматтық авиация министрі Томас Уайт Аман ұшағының апатын тергеу үшін ACT Жоғарғы сотының судьясы Уильям Симпсонды тағайындады. Комонвеллдің бас прокуроры Л. Д. Ситон және Б. Симпсон өкілдік етті. Австралия ұлттық әуе компаниясының өкілі Джордж Пейп болды. Олар оқиғалар арасындағы уақыт аралықтары Аман ұшағының апатына соқтырған оқиғалардың ықтимал тізбегімен сәйкес келетініне және бұл апаттың мүмкін түсіндірмесі екеніне көз жеткізді. Бірақ, заң кеңесі бойынша, апаттың осы мүмкін түсіндірмесі жарияланбады. Сонымен қатар, 1967 жылы Stockport, Манчестер, Ұлыбритания әуежайына жақындаған тағы бір оқиға отынмен жабдықтаудың тоқтауына байланысты болды, себебі қозғалтқыштар бос отын багіне қосылған көлденең тасымалдау жүйесі арқылы қамтамасыз етілді, бұл көлденең тасымалдау құбырына ауаның сорылуына әкелді.

2002 жылы апат орнына 1,5 шақырым жерде Амананың моторларының сыртқы жағында қалған қалдықтар зерттелді. Бұл қалдық 1951 жылғы тергеу кезінде табылған жоқ, бірақ кейіннен ол егіншілік операциялары кезінде табылды және шөп өртімен елеулі күйзелуден аулақ болған құнарсыз жерге ауыстырылды. Бұл ұшу деңгейіне жеткеннен кейін Амана бір немесе бірнеше ағашқа соққы бергенін көрсетеді. Амананың соңғы соққы орнына жетуінен бірнеше секунд бұрын, ол сол кездегі куәгерлер байқаған ұшудағы өртке әкеліп соқты, және оның бастапқы ұшу жолынан ауытқыды.

1948 жылдың соңында АНА төрт айдың ішінде төрт апатқа ұшырады. АНА-ның қауіпсіз әуе компаниясы ретіндегі беделін жоғалтуы, сонымен қатар бәсекелес Trans Australia Airlines компаниясының мінсіз қауіпсіздік көрсеткіштері мен коммерциялық сәттілігінің артуы АНА-ны құлдырауға алып келді.