Кіріспе

Израиль-америкалық математик Роберт Джон Ауман (ивритше: ישראל אומן, Yisrael Aumann; 8 маусым 1930 жылы туған) – ізраилдық-америкалық математик және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Ол Израильдегі Иерусалим қаласындағы Еврей университетінің Рационалдылықты зерттеу орталығында профессор. Сонымен қатар, ол Стони Брук университетінде қонақ профессор және Стони Брук ойын теориясы орталығының негіздеуші мүшелерінің бірі. Ауман 2005 жылы ойын теориясы арқылы қақтығыс пен ынтымақтастықты талдаған жұмысы үшін Экономикалық ғылымдар саласындағы Нобель сыйлығын алды. Ауман 1950 жылы Нью-Йорк қалалық колледжін математика мамандығы бойынша бітірді. 1952 жылы магистр, ал 1955 жылы Массачусетс технология институтынан математика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Оның докторлық диссертациясы «Ауыспалы байланыстардың асфериялықлығы» тақырыбына арналған және түйін теориясын зерттейді. Оның ғылыми жетекшісі Джордж Уайтхед-кіші болды.

Академиялық мансап

1956 жылы ол Иерусалимдегі Еврей университетінің математика факультетіне қабылданды және 1989 жылдан бері Стони Брук университетінде қонақ профессор болып келеді. Ол Калифорния университетінде, Берклиде (1971, 1985–1986), Стэнфорд университетінде (1975–1976, 1980–1981) және Лювен католикалық университетінде (1972, 1978, 1984) қонақ профессор ретінде болып қайтқан.

Математикалық және ғылыми үлесі

Ауманның ең үлкен үлесі қайталанатын ойындар саласында болды, яғни ойыншылардың бір жағдайды қайта-қайта кездестіретін жағдайларда. Ауман ойын теориясындағы өзара байланысты тепе-теңдік ұғымын алғаш рет анықтады, бұл кооперативтік емес ойындардағы тепе-теңдіктің классикалық Нэш тепе-теңдігінен гөрі икемдірек түрі. Сонымен қатар, Ауман ойын теориясындағы ортақ білім туралы тұжырымның алғашқы толыққанды ресми тұжырымын енгізді. Ол Ллойд Шаплимен бірлесіп Ауман-Шапли мәнін жасады. Ауманның келісім теоремасымен де танымал, онда ол белгілі жағдайларда, ортақ алдын ала сенімдері бар екі Байес рационалисі келіспеушілікке келісе алмайды деп дәлелдейді. Ауман мен Машлер Талмуд дилеммаларын талдау үшін ойын теориясын қолданды. Олар ұзақ жылдар бойы шешілмей келген «бөлу мәселесі» құпиясын ашты, яғни Талмудтағы мұраны қайтыс болған күйеуінің үш әйеліне мұраның бастапқы құнымен салыстырылған құнына қарай бөлудің негіздемесін түсіндірудегі дилемманы шешті. Бұл мақала 1982 жылғы Ливан соғысында Израиль қорғаныс күштерінің бронетанкілік корпусында танк пулеметшісі болып қызмет еткенде қаза тапқан Ауманның ұлы Шломоға арналған. Ауманның Ph.D. студенттерінің арасында Дэвид Шмейдлер, Сержиу Харт, Абрахам Нейман және Яир Тауман бар.

Тора кодекстері туралы дау

Ауман Киелі кітап кодтарын зерттеуге қатысты пікір таласына араласты. Оның діншіл яһуди және ғалым ретіндегі орнында, кодтарды зерттеу оған ерекше қызығушылық тудырады. Ол "Статистикалық ғылым" журналында жарияланған Дорон Витцтум, Элияху Рипс және Йоав Розенбергтің "Ұлы раввиндер эксперименті" жарамдылығына ішінара кепілдік берді. Ауман ғана емес, Рипстің Израиль ғылым академиясында Тора кодтары туралы лекция оқуын ұйымдастырды, сонымен қатар Витцтум, Рипс және Розенбергтің мақаласын Ұлттық ғылым академиясының басылымдарында жариялауға қолдау көрсетті. Академия өз басылымдарында жарияланатын әр мақалаға мүшесінің демеушілігін талап етеді; алайда, мақала қабылданбады. 1996 жылы Роберт Й. Ауман, Дрор Бар Натан, Хиллель Фурстенберг, Исаак Лапидс және Рипстен тұратын комиссия құрылды. Комиссия Ганстың эксперименттерінің рухында екі қосымша сынақ жүргізді. Екі сынақ та жорамал кодтың бар екенін растамады. Экспериментті және пікір таласының динамикасын ұзақ талдағаннан кейін, мысалы, "дауға қатысқандардың көбісі [ойына] басында-ақ шешім қабылдады" деп мәлімдеген Ауман мынадай қорытынды жасады: "Алдын ала қарағанда, кодтар зерттеуінің тезисі өте қиын болуы мүмкін. Менің жетекшілігіммен жүргізілген зерттеулер кодтардың бар екенін растамады, бірақ олардың жоқ екенін де дәлелдемеді. Сондықтан мен кодтар құбылысының мүмкін емес деген алдын ала бағама оралуым керек".

Жеке өмір

Ауман 1955 жылғы сәуірде Бруклинде Эстер Шлезингерге үйленді. Олар 1953 жылы Израильден келген Эстер Америка Құрама Штаттарына келгенде танысқан. Олардың бес баласы болды; ең үлкені Шломо, Йешиват Шаалвим студенті, 1982 жылғы Ливан соғысында Израиль қорғаныс күштерінің бронетанкті корпусында танк пулеметшісі болып қызмет еткен кезде қаза тапты. Оның құрметіне Шаалвимге қатысты, яһуди заң мәтіндерінің ескі қолжазбаларын қайта басып шығаратын Machon Shlomo Aumann институты аталды. Эстер 1998 жылғы қазан айында жұмыртқа безінің қатерлі ісігінен көз жұмды. 2005 жылғы қараша айының соңында Ауман Эстердің жесір әпкесі Батия Кохнға үйленді.