Кіріспе
Кальций карбонатынан тұратын немесе оның құрамына кіретін мағынаны білдіретін сөйкеш – кальцийлі (/k//æ//l/'/k//ɛər//i//ə//s/) – "көп немесе жартылай кальций карбонатынан құралған", яғни, құрамында әк немесе бор болған. Бұл термин ғылымның түрлі салаларында қолданылады.
Calcareous (/k//æ//l/'/k//ɛər//i//ə//s/) is an adjective meaning "mostly or partly composed of calcium carbonate", in other words, containing lime or being chalky. The term is used in a wide variety of scientific disciplines.
Зоологияда
Асық-сулы – негізінен кальций карбонатынан тұратын анатомиялық құрылымдарды сипаттау үшін қолданылатын термин. Бұл термин гастроподтар, яғни қабықты ұлулар сияқты жануарларда оперкулум, клаузилий және махаббат жебесі сияқты құрылымдарға қатысты қолданылады. Термин көбінесе микроскоптық өлшемдегі форманифералардың кальций карбонатынан тұратын қабықшаларына да қатысты. Барлық қабықшалар асық-сулы болмайды; диатомдар мен радиоляриялардың қабықшалары кремнийлі болады. Молюскалар – асық-сулы организмдер, сондай-ақ кальций карбонатынан тұратын тікенектері бар асық-сулы губкалар (Calcarea) да осыған жатады. Бұған қоса, риф құратын маржандар, немесе Склерактиниялар – арагониттің (яғни кальций карбонатының бір түрі) шөгіндіру арқылы қатаң қаңқа құрылымын қалыптастыратын асық-сулы организмдер.
Ботаникада
Изді шөптік дала – әктас немесе бор тасты жыныстарынан пайда болған, құрамында көп мөлшерде кальций карбонаты бар топырақтарға тән жайылым түрі.
Медицинада
Термин патологияда, мысалы, әктасты конъюнктивитте қолданылады, сондай-ақ әктасты метастаз немесе әктасты шөгінділер туралы сөз келгенде де қолданылады, олардың екеуі де хирургиялық жолмен алынып тасталуы мүмкін.
Геологияда
"Кальциелі" термині шөгіндіге, шөгінді тау жынысына немесе кальцит немесе арагонит түріндегі кальций карбонатынан түзілген немесе оның көп мөлшерін қамтитын топырақ түріне қолданылады.
Теңіз шөгінділері
Кәдімгі кальцийлі шөгінділер әдетте құрлыққа жақын, ағыс суға жиналады, себебі кальций карбонатын түзілетін теңіз организмдері негізінен жай су экожүйелерінде мекендейді, себебі тереңдікте кальций карбонатын түзуге қабілетсіз (карбонат өтемақысының тереңдігін қараңыз). Жалпы айтқанда, шөгінділер құрлықтан алшақтаған сайын, олардың кальцийлі құрамы азаяды, және осы күтілмегеннен ауытқулар мына жағдайларда пайда болады: а) мұхит түбі карбонат өтемақысының тереңдігінен (CCD) жақын болса немесе б) дауылдар/мұхит ағындары кальцийлі шөгінділерді олардың пайда болған жерінен алысқа тасымалдап, олардың басқа жерлерде араласуына себеп болады. Теңізде кездесетін кальцийлі шөгінділердің тағы бір түрі – кальцийлі тұнба, ол кальций карбонатынан тұратын және >30% биогенді материалдан (негізінен коколитофоралар мен фораминифералар сияқты организмдерден) құралған шөгінді. Бұл тұнбалар төмен энергиялы ортада баяу қалыптасады және теңіз суының қанығу деңгейі жоғары болуын немесе карбонат өтемақысының тереңдігінің (CCD) тереңдеуін қажет етеді (қанығу және жауын-шашынға қарсы қанықпау және еруді қараңыз). Сондықтан, карбонат өтемақысының тереңдігінің жағалау жағдайында (яғни, тереңдікте кальций карбонатының қанықпауы), теңіз шөгінділерінің жазбаларында кремнийлі тұнба немесе пелагикалық қызыл саз сияқты тұрақты, кальцийлі емес шөгінділер басым болады.
Қазық топырақ
Қазық топырақтары салыстырмалы түрде сілтілі, яғни олардың pH деңгейі жоғары. Бұл көмірқышқылының өте әлсіз қышқылдығына байланысты. Топырақтың pH деңгейінің жоғары болуының жалғыз себебі осы емес екенін ескеру қажет. Олардың ерекшелігі – бастапқы материалда кальций карбонатының болуымен сипатталатындығы, сондай-ақ кальций горизонтының болу мүмкіндігі бар. Кальций горизонты – бұл 15%-дан астам кальций карбонаты эквивалентіндегі және төмендегі қабаттан кемінде 5% артық карбонатқа ие екіншілік карбонаттардың жинақталу қабаты.
Адам жасаған депозиттер
Су құбырларында кальцийлі шөгінділер пайда болуы мүмкін.
Электрохимияда
Кальций карбонаты мен магний гидроксидінің қоспаларынан тұратын әксілді қаптамалар немесе әксілді шөгінділер, катодтық қорғауға алынған беттерге жақын жердегі pH жоғарылауының салдарынан пайда болады.