Кіріспе
Жағдайды бақылау (көбінесе CM деп аталады) – жабдықтың (тіршілік, температура және т.б.) жай-күйінің параметрін бақылау процесі, дами бастаған ақауды көрсететін маңызды өзгерісті анықтау мақсатында жүзеге асырылады. Бұл – күрделі жөндеуден алдын ала профилактиканың маңызды бөлігі. Жағдайды бақылау пайдалану арқылы техникалық қызмет көрсетуді жоспарлауға немесе одан туындауы мүмкін зақымдарды болдырмау және олардың салдарынан сақтану үшін басқа да шаралар қабылдауға болады. Жағдайды бақылаудың ерекше пайдасы – қалыпты пайдалану мерзімін қысқартуға әкелетін жағдайларды, олар үлкен ақауға дейін жеткенше түзетуге мүмкіндік беруі. Жағдайды бақылау техникалары көбінесе айналмалы жабдықтарда, қосалқы жүйелерде және басқа да машиналарда қолданылады, мысалы, белдікпен жұмыс істейтін жабдықтар (компрессорлар, сорғылар, электр моторлары, ішкі жану қозғалтқыштары, пресс машиналары), ал стационарлық жабдықтар, мысалы, бу қазандықтары, құбырлар және жылу алмастырғыштар үшін, бұзылмайтын сынақ (БҚС) әдістері мен қызмет етуге жарамдылық (ҚЖ) бағалауы қолданылатын мерзімдік тексерулер жүргізіледі.
Басқа әдістер
Көбінесе визуалды тексерулер жағдайды бақылаудың құрамдас бөлігі деп есептеледі, алайда бұл тек тексеру нәтижелерін құжатталған талаптар жинағымен өлшеуге немесе бағалауға болатын жағдайда ғана дұрыс. Бұл тексерулерді жағдайды бақылау деп санау үшін, нәтижелер мен байқау кезіндегі жағдайды тіркеу қажет, бұл алдыңғы және болашақ өлшемдермен салыстыруға мүмкіндік береді. Тек құбырдың бөлігінде жарықтар немесе ағып жатқан жерлерді көзбен тексеру ғана жағдайды бақылау болып есептелмейді, егер тексеруді растау үшін сандық параметрлер болмаса және бұрынғы тексерулермен салыстыру жүргізілмесе. Бұрынғы тексерулерден оқшау орындалған әрекет жағдайды бағалау болып табылады. Термографиялық сынақ және бұзбайтын әдістер арқылы беткейдегі температураның шағын өзгерістерін анықтауға болады. Жылу бұзылатын компоненттерді, әсіресе электрлік қосылыстар мен тіркемелерді көрсетеді. Термография жоғары жылдамдықты подшипниктерге, сұйықтық байланыстарына, конвейерлік роликтерге және сақтау резервуарларындағы ішкі жинақталуға сәтті қолданылады. Сканерлік электронды микроскоп майлау майындағы (сүзгілерден немесе магниттік чиптерді анықтағыштардан алынған) қалдықтардың мұқият алынған үлгісінің суретін түсіре алады. Аспаптар элементтердің құрамын, олардың пропорцияларын, мөлшерін және морфологиясын көрсетеді. Осы әдіс арқылы ақаудың орны, механикалық ақау механизмі және ақауға дейін қалған уақыт анықталады. Бұл WDA – Wear Debris Analysis (Тозу қалдықтарын талдау) деп аталады. Майдың химиялық құрамын тексеріп, ақаулық түрлерін болжау үшін спектрографиялық май талдауы қолданылады. Мысалы, кремний мен алюминийдің жоғары құрамы ластануды немесе құмды (алюминий силикаттары) және т.б. көрсетеді, ал темірдің жоғары деңгейі тозатын компоненттерді көрсетеді. Жеке элементтер белгілі бір деңгейде ақпарат береді, бірақ бірге қолданылғанда ішкі жану қозғалтқыштарындағы ақаулық түрлерін дәл анықтауға болады, мысалы, темірдің (цилиндр қабырғасы), алюминийдің (поршень) және хромның (сақиналар) болуы цилиндрдің жоғарғы бөлігінің тозуын көрсетеді. Ультрадыбыс жоғары және төмен жылдамдықты механикалық қолдануларда, сондай-ақ жоғары қысымды сұйықтық жағдайларында қолданылады. Цифрлық ультрадыбыстық өлшегіштер подшипниктерден жоғары жиілікті сигналдарды өлшейді және нәтижені dBuV (децибелге микровольт) ретінде көрсетеді. Бұл мән уақыт өте келе өзгеріп отырады және үйкеліс, сыртқы әсер, соққы және басқа да подшипник ақаулықтарының күшеюін болжау үшін қолданылады. dBuV мәні қайта майлаудың оптималды уақытын болжау үшін де қолданылады. Дұрыс жүргізілген жағдайда ультрадыбыстық бақылау, дірілді талдау үшін өте пайдалы қосымша технология болып табылады. Дыбыс тыңдау құралдары арқылы адамдар ультрадыбысты ести алады. Подшипниктердегі жоғары жиілікті «дыбыс» контакті беттеріндегі ақауларды көрсетеді, ал жоғары қысымды сұйықтықтағы жартылай бітелу тесікте үлкен ультрадыбыстық шу тудырады. Ультрадыбыс жағдайды бақылаудың шок-пульстік әдісінде қолданылады. Жүзеге асыруды талдау, физикалық тиімділік, өнімділік немесе жағдайды нақты параметрлерді идеалды модельмен салыстыру арқылы анықтау. Көбінесе, бұзылу көрсеткіштердің айырмашылығының себебі болып табылады. Моторлардан кейін, центробегтік сорғылар ең көп таралған машиналардың бірі болып табылады. Жұмыс нүктесіне жақын жердегі бас ағыны сынағы арқылы жағдайды бақылау ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді, бірақ оны одан да кеңінен қолдануға болады. Бұл әдісті кеңейту арқылы сорғыны күрделі жөндеудің ең қолайлы уақытын есептеуге болады, бұл күрделі жөндеудің құнын сорғы тозу кезінде пайда болатын энергия тұтынудың өсуімен теңестіруге негізделген. Әуе кемесіндегі газ турбиналары да өнімділікті талдау әдістерімен бақыланады, ал Rolls Royce plc сияқты бастапқы жабдық өндірушілері ұшақ қозғалтқыштарының бүкіл паркін Ұзақ мерзімді қызмет көрсету келісімдері (LTSA) немесе Толық күтім пакеттері бойынша жүйелі түрде бақылайды. Тозу бөлшектерін анықтау сенсорлары майлау майындағы темір және темір емес тозу бөлшектерін анықтап, өлшенген машинаның жағдайы туралы маңызды ақпарат береді. Қалдықтардың қандай үрдісте пайда болатынын құру және бақылау арқылы айналмалы жабдықтардың, мысалы, беріліс қораптарының, турбиналардың және т.б. апатты ақауларын анықтауға болады.
Сыншылдық индексі
Критикалылық индексі көбінесе белгілі бір машинаның жағдайын бақылау деңгейін анықтау үшін қолданылады, машинаның мақсатын, қосалқы құрылғылардың болуын (яғни, машина істен шыққан жағдайда, оны алмастыратын дайын машина бар ма), жөндеу шығындарын, тоқтаудың салдарына тигізетін әсерін, денсаулық, қауіпсіздік және қоршаған ортаға қатысты мәселелерді, сондай-ақ, бірқатар маңызды факторларды ескере отырып. Критикалылық индексі барлық машиналарды үш санатқа бөледі:
Критиктік жабдықтар – Өсімдік немесе өндіріс процесі үшін өте маңызды және оларсыз өсімдік немесе өндіріс процесі жұмыс істей алмайтын машиналар. Бұл санатқа электр стансасындағы бу немесе газ турбиналары, мұнай платформасындағы шикі мұнай экспорттау сорғылары немесе мұнай өңдеу зауытындағы крекинг қондырғысы кіреді. Критиктік жабдықтар өндіріс процесінің ядросында болғандықтан, олардан мүмкіндігінше көп деректерді үнемі тіркеу үшін толыққанды онлайн жағдайды бақылау қажет деп есептеледі, бұл шығынға қарамастан, көбінесе өсімдік сақтандыруымен белгіленеді. Жүктемелер, қысымдар, температуралар, корпус дірілі мен орын ауыстыруы, білік осінің және радиалды орын ауыстыруы, жылдамдық және дифференциалды кеңею сияқты өлшемдер мүмкіндігінше алынады. Бұл мәндер көбінесе машиналарды басқару бағдарламалық құралына жіберіледі, ол тарихи деректерді талдай алады және операторларға өнімділік деректері сияқты ақпаратты ұсынады, сондай-ақ, ақауларды болжап, олар пайда болмас бұрын диагностикалай алады. Маңызды жабдықтар – Өндіріс процесінің маңызды бөлігі болып табылатын, бірақ егер ақаулық туындаса, процесс жалғаса беретін құрылғылар. Қосалқы құрылғылар (бар болса) осы санатқа жатады. Бұл құрылғыларды сынау және бақылау, сондай-ақ, егер критиктік жабдықтар істен шықса, балама жоспарларды сақтау үшін өте маңызды. Жалпы мақсаттағы немесе өсімдік жабдықтары – Бұл өсімдіктің қалған бөлігін құрайтын және әдетте бұрын айтылғандай, машинаның жағдайын анықтау үшін қолмен ұсталатын деректер жинағышы арқылы бақыланатын машиналар.
Critical machinery – Machines that are vital to the plant or process and without which the plant or process cannot function. Machines in this category include the steam or gas turbines in a power plant, crude oil export pumps on an oil rig or the cracker in an oil refinery. With critical machinery being at the heart of the process it is seen to require full on line condition monitoring to continually record as much data from the machine as possible regardless of cost and is often specified by the plant insurance. Measurements such as loads, pressures, temperatures, casing vibration and displacement, shaft axial and radial displacement, speed and differential expansion are taken where possible. These values are often fed back into a machinery management software package which is capable of trending the historical data and providing the operators with information such as performance data and even predict faults and provide diagnosis of failures before they happen. Essential machinery – Units that are a key part of the process, but if there is a failure, the process still continues. Redundant units (if available) fall into this realm. Testing and control of these units is also essential to maintain alternative plans should critical machinery fail. General purpose or balance of plant machines – These are the machines that make up the remainder of the plant and normally monitored using a handheld data collector as mentioned previously to periodically create a picture of the health of the machine.