Y хромосомасының микроделециясы және ерлердің сүексіздігінің генетикалық себептері
Y chromosome microdeletion
Y хромосомасының микроделециясы: ерлердің сперматогенезіне әсер ететін генетикалық бұзылыс. Азооспермия, олигозооспермия, бедеулік себептері. Симптомдар мен диагнозы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Y хромосомалық микроделеция (YCM) – Y хромосомасындағы гендердің жоғалуынан туындайтын генетикалық аурулар тобы. Көптеген еркектерде YCM белгілері байқалмайды және олар қалыпты өмір сүреді. Бұл жағдай фертильділігі төмен еркектердің көп санында кездеседі. Сперматозоидтардың өндірісінің азаюы олигозооспермия – сперматозоидтардың жеткіліксіз санынан, немесе азооспермия – сперматозоидтардың толық жоқтығынан көрінеді.
Y chromosome microdeletion (YCM) is a family of genetic disorders caused by missing genes in the Y chromosome. Many men with YCM exhibit no symptoms and lead normal lives. It is present in a significant number of men with reduced fertility. Reduced sperm production varies from oligozoospermia, significant lack of sperm, or azoospermia, complete lack of sperm.
Себеп
Мутация механизмі Y хромосомасының микроделециясы үшін өзгеше емес. Дегенмен, оны қалпына келтіру мүмкіндігі басқа хромосомалардан ерекшеленеді. Адамның Y хромосомасы әкеден ұлына тікелей беріледі және көшіру қателіктерінің жиналуына қарсы қорғалмайды, ал басқа хромосомалар ана мен әкеден генетикалық ақпаратты біріктіру арқылы түзетіледі. Осы себепті, табиғи іріктеу Y хромосомасы үшін басты жөндеу механизмі болуы мүмкін.
The mechanism of mutation is not different for Y chromosome microdeletion. However, the ability to repair it differs from other chromosomes. The human Y chromosome is passed directly from father to son, and is not protected against accumulating copying errors, whereas other chromosomes are error corrected by recombining genetic information from mother and father. This may leave natural selection as the primary repair mechanism for the Y chromosome.
Диагностика
Y хромосомасының микроделециясы қазіргі уақытта ер адамның қан үлгісінен алынған лейкоциттердің ДНК-сын бөліп алып, оны Y хромосомасындағы тізбектелген таңбалы орындар (STS) үшін белгілі 300-ге жуық генетикалық маркермен қосып, содан кейін полимераза тізбектік реакциясын күшейту және гельдік электрофорезді пайдалану арқылы таңдалған маркерлерге сәйкес ДНК тізбегінің ДНК-да бар-жоғын тексеру арқылы диагностикаланады. Мұндай процедуралар 23 миллион негіз жұптарынан тұратын Y хромосомасының өте шағын бөлігінің қана толықтығын тексеруге мүмкіндік береді. Сондықтан, мұндай тесттердің сезімталдығы қолданылатын маркерлердің таңдалуы мен санына байланысты. Қазіргі диагностикалық әдістер хромосомадағы белгілі бір түрдегі делециялар мен мутацияларды ғана анықтай алады, сондықтан бедеулікке себеп болатын генетикалық факторлардың толық суретін бере алмайды. Олар тек кейбір ақаулардың болуын көрсете алады, бірақ хромосомадағы кез келген мүмкін генетикалық ақаудың жоқтығын анықтай алмайды. Пациенттің Y хромосомасының толық ДНК тізбегін анықтау, яғни генетикалық мутацияны анықтауға арналған ең қажетті тест эпидемиологиялық зерттеулерде немесе клиникалық диагностикада қолдануға тым қымбат. Сперматозоидтар саны азайған ерлердің 20%-ға дейін YCM-ның қандай да бір түрі анықталған.
Y chromosome microdeletion is currently diagnosed by extracting DNA from leukocytes in a man's blood sample, mixing it with some of the about 300 known genetic markers for sequence tagged sites (STS) on the Y chromosome, and then using polymerase chain reaction amplification and gel electrophoresis in order to test whether the DNA sequence corresponding to the selected markers is present in the DNA. Such procedures can test only the integrity of a tiny part of the overall 23 million base pair long Y chromosome. Therefore, the sensitivity of such tests depends on the choice and number of markers used. Present diagnostic techniques can only discover certain types of deletions and mutations on a chromosome and give therefore no complete picture of genetic causes of infertility. They can only demonstrate the presence of some defects, but not the absence of any possible genetic defect on the chromosome. The preferred test for genetic mutation, namely complete DNA sequencing of a patient's Y chromosome, is too expensive for use in epidemiological research or clinical diagnostics. In up to 20% of men with reduced sperm count, some form of YCM has been detected.
Жүксіздік
Y хромосомасындағы микроделециялар мұқият тексерілген құнарлы ерлерге қарағанда, құнарсыз ерлерде әлдеқайда көп кездеседі, ал Y хромосомасы үшін жақсартылған генетикалық тестілеу әдістері дамыған сайын, осы байланыс күшейе түсуі мүмкін. Көптеген зерттеулер Yq11 орналасқан "азооспермия факторы локусына" (AZF) бағытталған. Еуропа және Батыс Тынық мұхиты аймағындағы европалықтар арасында ерлердің сүексіздігімен байланысты AZFc-нің gr/gr деп аталатын нақты ішінара жойылуы маңызды. Еркектердегі сперматогенезбен байланысты және Y хромосомасының жойылуынан туындаған төмендетілген құнарлылыққа әкелетін қосымша гендерге RBM, DAZ, SPGY және TSPY жатады.
Microdeletions in the Y chromosome have been found at a much higher rate in infertile men than in fertile controls and the correlation found may still go up as improved genetic testing techniques for the Y chromosome are developed. Much study has been focused upon the "azoospermia factor locus" (AZF), at Yq11. A specific partial deletion of AZFc called gr/gr deletion is significantly associated with male infertility among Caucasians in Europe and the Western Pacific region. Additional genes associated with spermatogenesis in men and reduced fertility upon Y chromosome deletions include RBM, DAZ, SPGY, and TSPY.