Кіріспе

Америкалық тау шаңғышысы Владимир Питер Сабич-младший (10 қаңтар 1945 – 21 наурыз 1976) – американдық тау шаңғысымен жарысатын спортшы, 1960 жылдардың соңында Әлем кубогының АҚШ құрама командасының мүшесі. Ол 1968 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына қатысты және 1971 және 1972 жылдары кәсіпқой шаңғы жарыстарында чемпион атанды. Сабич 1976 жылы Клодин Лонже қатысқан даулы жағдайда оқтан қаза болды.

Ерте өмір

Хорват иммигранттарының немересі, Сабич Владимир (1915–2001) мен Франсис Сабичтің (1911–2003) екінші баласы болды. Оның өмір бойы қолданылған лақап аты "Spider" ("Ауылша") – оның әкесі, ерте туылғандықтан жұқа қол-аяқтарының нәтижесінде берген есім. Спайдердің әкесі Калифорния жол полициясының офицері болған және Екінші дүниежүзілік соғыста Әуе күшінде B-25 ұшқышы ретінде ерікті болып қатысқан; ұшағы Солтүстік Жапонияда атып түсіріліп, Владивосток маңына құлағаннан кейін бір жыл бойы кеңестік Сибирде тұтқын ретінде ұсталған. Соғыстан кейін Влад сынақ ұшқышы болды, сосын Сакраментодағы Калифорния жол полициясындағы жұмысына қайта оралды, ал 1950 жылы Тахо көлінің оңтүстік-батысындағы 50-ші тас жолдағы Кибурцке ауыстырылды. Сабичтің үш баласы (Мэри, Спайдер және Стив) шосседен шамамен 20 шақырым жоғары, Твин Бриджестен бір шақырым өткен Едельвейс шаңғы курортында шаңғы тебуді үйренді. Олар Кибурцтағы бір бөлмелі мектепте, Сильвер Форк бастауыш мектебінде оқыды, жазда сабаққа қатысып, қыста шаңғы теуге шықты, көбінесе әкелерінің патрульдік машинасымен келді. Спайдер мен Стив шаңғы курортының қарсы жағындағы католик шіркеуінде (Сьерраның біздің ханым шіркеуі) алтарь қызметкерлері болды және әдетте әйіндеуден кейін бірден шаңғыларын тағып алатын. Олардың шаңғы жаттықтырушысы – 1940 жылдары Германиядан Калифорнияға соғыстан кейін эмиграциялаған, тау шаңғысынан төмен түсудегі чемпион Лутц Айнэдтер болды. Ол Сабич ұлдарына еуропалық стильдегі шаңғы жарыстарын үйретті, ал Спайдер мен Стив Едельвейстің "50-ші тас жолдың жігіттері" деп аталған батыл жас жарыскерлерінің арасында жас жұлдыздарға айналды. Едельвейс шаңғы курорты 1960 жылдардың басында қардың жеткіліксіздігінен жабылды; қазіргі кезде бұл жер Камп Сакраменто деп аталады. Ескірген жабдықтарына қарамастан, Спайдер мен Стив 1960 жылдардың басында Солтүстік Калифорниядағы ең үздік жасөспірім шаңғы жарыскерлері ретінде танылды. Пласервиллдегі Эль-Дорадо орта мектебін бітіргеннен кейін екеуіне де сол кездегі жетекші жоғары оқу орындарының бірі – Боулдердегі Колорадо университетінің шаңғы спорты бойынша стипендиясы ұсынылды. Бас жаттықтырушы Боб Бити сонымен қатар АҚШ шаңғы командасының жаттықтырушысы болды, ал ұлттық команданың құрамында көптеген Колорадо университетінің шаңғышылары бар еді. Колорадода Спайдер авиациялық инженерия мамандығын таңдады және ұлттық командаға шақырылды. Стивтің мансабы Колорадо университетінде оқып жүрген кезіндегі тізе жарақатынан тоқтады.

Олимпиада және әлем чемпионаты

Сабич алғашқы төрт маусымда Әлем кубогы трассасында шаңғы теуіп жүрді және 22 жасында 1968 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында қалың тұман астында слаломда бесінші орын алды. Оның Әлем кубогындағы жалғыз жеңісі екі айдан кейін, сәуір айында туған қаласы Кибурцтан шығысқа қарай орналасқан Оңтүстік Техо көліндегі Аспандық аңғардағы слаломда тіркелді. 1968 жылғы маусымда слаломда сегізінші орынды алып, ол АҚШ-тың таудан сырға түсу чемпионы атанды. Сабич 1969 жылы слаломда тағы үш рет Әлем кубогының тұғырына (алғашқы үштікке) көтерілді. Ол 1969 жылғы маусымдық есепте слаломда жетінші, жалпы есепте 11-ші орынды иеленді, бірақ келесі жылы слаломда ондықтан шығып қалды. Сабич Олимпиада және Әлем кубогы жарыстарында 18 рет ондыққа кірді: таудан сырға түсуде екі рет, гигант слаломда үш рет және слаломда 13 рет.

Әлемдік кәсіби шаңғы турнирі

1970 жылғы маусымнан кейін Сабич, 1970 жылдың ақпан айының ортасында кәсіби турға қосылған және алғашқы титулды жеңген досы Билли Киддтің қадамын басып, кәсіпқой шаңғышы болды. Про-шаңғы жарыстары қос слалом (және алып слалом) форматында өтті, жарыскерлер іріктеу кезеңдерінде тікелей бәсекелестікке түсті. Бұл жарыстар көбінесе Еуропа емес, АҚШ-та ұйымдастырылды және оның бұрынғы жаттықтырушысы Боб Бити басқарды. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Сабич АҚШ-та шаңғы спортын танымал етуге үлкен үлес қосты; ол 1969 жылғы Роберт Редфордтың түсіріліміндегі "Downhill Racer" фильмінің шабыт көзі болды (Киддпен бірге), бірақ Сабич Редфордтың Дейв Чаппеллетіне қарағанда көңілді мінезді болған. Сабич 1971 және 1972 жылдары кәсіби чемпионатты жеңіп алды. Жүлде қоры қарапайым болды (1971 жылы чемпион атанғаны үшін 21 189 доллар алды), бірақ сол дәуірге сай жақсы жарнамалық келісімдер жасалды, оның жылдық табысын 100 000 доллардан асырды. Бұл оған 1971 жылы Боулдердегі (колледж және Әлем кубогы) базасынан Аспен шаңғы курортына көшуге мүмкіндік берді. Ағасының көмегімен Сабич 1971 жылы Аспеннің солтүстік-батысындағы Starwood ауданында, әнші Джон Денвердің үйіне жақын жерде үй салды. (Сабичтің шалесі бастапқыда 90 000 долларға салынған, 1976 жылы оның құны 250 000 долларға, ал 1990 жылдардың ортасында 3 миллион долларға бағаланды.) Өмір бойы авиацияны ұнататын Сабич ұшқыш куәлігін алды және Солтүстік Америкадағы кәсіби шаңғы жарыстарына ұшқан екі қозғалтқышты Piper Aztec ұшағына ие болды. 1973 жылы Жан Клод Киллиге қарсы кәсіби титул үшін күрескенде Сабич Аспен Хайлендсте маусымның соңғы күнінде арқасына жарақат алды (омыртқасы сығылған). Үлкен слаломның жартылай финалында ол екінші секіруден өтіп, қолын қақпаға тигізіп, қар мен шаңғылардың арасында мойнына аударылып құлады. Ол тұруға тырысты, бірақ басы ауырғандықтан тұра алмады және ауруханаға жатты. Сабич келесі күнгі слаломнан шықты, ал Килли өзінің алғашқы (және жалғыз толық маусымында) кәсіби турда маусымдық титулды жеңіп алды. Сабич ақша тізімінде 36 500 доллармен үшінші орын алды. Айынып қалған жарақаттар Сабичтің келесі үш маусымдағы табысын төмендетті, ал оның кәсіби карьерасындағы соңғы жеңісі 1974 жылдың қаңтар айының басында Вермонт штатындағы Маунт Сноу қаласында болды. Бірнеше айдан кейін ол Сан-Вэллиде тізесін жарақаттады және 1974 жылы ақша тізімінде 25 100 доллармен бесінші орынды иеленді, Килли маусымды өткізбеді. Сәбих тамыз айында тізесіне операция жасады және қарашада GQ журналының мұқабасында "про-шаңғы спортының ең бай жарыскері" ретінде бейнеленді, үш түсті K2 шаңғыларын ұстап тұрды, бірақ 1975 жылғы маусымды өткізбеді. Ол 1976 жылы жарысқа қайта оралды, бірақ тек екі жарысқа қатысып, 800 доллар табыс тапты. Сабич 31 жас 2 айлық болған. 34 жастағы Лонжет ұсталды және атыс жасады деген айып тағылды. Сотта Лонжет қаруды қалай пайдалану керектігін көрсеткен кезде оқ кездейсоқ оқталғанын мәлімдеді. Оны ұстаған Питкин округінің шерифтері Лонжеттің қорғанысына көмектескен екі процестік қателік жасады: олар ордерсіз одан қан сынамасын алып, күнделігін тәркіледі. Прокурорлардың мәлімдемесіне сәйкес, сынамада оның қанында кокаинның іздері табылды, ал оның күнделігі Сабичпен қарым-қатынасының нашарламағаны туралы мәлімдемесіне қайшы келді. Сонымен қатар, қару (ату үшін бірнеше рет басқан кезде ғана оқ атуға мүмкіндік беретін ақауы бар) қару-жарақ сарапшысы емес адамдар тарапынан дұрыс қолданылмады. Тыйым салынған материалдарды келтіре алмағандықтан, прокурорлар Сабич соққы алған кезде мойны бүгілген, артқа қарап тұрған және Лонжеттен кемінде 2 метр қашықтықта болғанын көрсету үшін сот-медициналық сараптаманы пайдаланды. Судья Лонжетке жазасын өтеу үшін күндерді өзі таңдауға рұқсат берді, бұл оған балаларымен көбірек уақыт өткізуге мүмкіндік береді деп сенді, ол жазасының көп бөлігін демалыс күндері жұмыс істеуге таңдады. Сот шешіміне және үкімге сын айтылғаннан кейін ол сол кезде үйленген қорғаушы адвокаты Рон Остинмен бірге демалысқа кетті; Лонжет пен Остин кейінірек үйленді және әлі күнге дейін Аспенде тұрады. Қылмыстық сот аяқталғаннан кейін Сабичтің ата-анасы 1977 жылдың мамырында Лонжетке қарсы азаматтық іс қозғады. Іс 1979 жылдың қыркүйегінде соттан тыс келісіммен аяқталды. Екі күннен кейін Аспендегі Сабичтің ескерткіш қызметіне Лонжеттің және оның қолдаушыларының, соның ішінде бұрынғы күйеуі Энди Уильямстың және олардың балаларының қатысуы Сабич отбасы үшін қиын болды. Сабич 1988 жылы 45 жасында ми қатерінен қайтыс болған дәрігер Мэри Фрэнсис Сабичтің қасында жерленген. Кіші інісі Стив 2004 жылы 57 жасында, ата-анасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай меланомадан қайтыс болды.

БАҚ-тағы бейнелеулер

Телесериал «Доминик Даннның «Қуат, артықшылық және әділдік»» 6-шы маусымының 5-ші эпизодында «Жұлдызша және шаңғышы» деп аталатын бөлім көрсетілді.