Кіріспе
Астроном, математик және саудагер (1610-1644 жж.) архитектор Уильям Крэбтри (1610-1644 жж.) - ағылшын астрономы, математигі және саудагері, сол кезде Англияның Ланкашир графтығының Салфорд қаласында өмір сүрген. Ол 1639 жылы Венераның алғашқы болжамды өтуін бақылап, жазған екі адамның бірі болды.
the architect
William Crabtree (1610–1644) was an English astronomer, mathematician, and merchant from Broughton, then in the Hundred of Salford, Lancashire, England. He was one of only two people to observe and record the first predicted transit of Venus in 1639.
Өмір және жұмыс
Крэбтри 1610 жылы Ирвелл өзенінің шығыс жағалауындағы Браутон Спут ауылында, қазіргі "Прайор" деп аталатын Браутон, Салфорд ауданына жақын жерде дүниеге келді және Манчестер грамматикалық мектебінде білім алды. Ол бай отбасына үйленіп, Манчестерде саудагер болып жұмыс істеді. Бос уақытында астрономияға қызығатын. Ол планеталардың қозғалысын мұқият өлшеп, астрономиялық есептерді дәл жүргізді. Ол планеталардың орналасуының Рудльфиндік кестесін қайта жазды. 1636 жылдан бастап Крэбтри тағы бір ынталы әуесқой астроном Еремия Хоррокспен хат алмасып жүрді. Олардың айналасында Англияның солтүстігінен келген астрономдар тобы құрылды, оның ішінде Уильям Гаскойн болды және Британияда Иоганн Кеплер астрономиясының алғашқы ізбасарлары болды. "Nos Keplari" тобы өздерін күн жүйесінің көлемін нақты түсінген алғашқы адамдар ретінде танылды. Крэбтри мен Хоррокс - 24 қараша 1639 жылы Юлиан күнтізбесінде (4 желтоқсан Григориан күнтізбесінде) Хоррокс болжағандай, Венераның Күн арқылы өтуін бақылаған, сызған және жазған жалғыз астрономдар. Екі тілші оқиғаны өз үйлерінде жазды және олар жеке кездескен-келгені белгісіз, бірақ Крэбтридің есептеулері Хорроксқа Венераның көлемін және Жерден Күнге дейінгі қашықтықты бағалауға мүмкіндік берді. Өкінішке орай, Хоррокс 1641 жылдың басында Крэбтримен кездесуге бір күн қалғанда қайтыс болды. Крэбтри 1644 жылы 19 шілдеде өсиет қалдырды және 1 тамызда Манчестер колледжінің шіркеуі аумағында жерленді. Джон Флэмстид кейіннен Хоррокс пен оның солтүстік елдегі әріптестерінің еңбегі оның Патшалық астрономы ретінде жұмыс істеуінің негізін қалады деп айтқан.
Еске алу рәсімі
Крэбтри Манчестер қалалық сарайындағы Үлкен залдағы Манчестер фрескаларының бірінде аталып өтіледі, онда оның транзитін жазған романтикалы суреті (суретте) көрінеді. Крэбтри Венераның транзитін қарап отыр, 1639 жылы суретші Форд Мэдокс Браун сурет салған. 2004 жылы 9 маусымда, Хоррокс болжағандай транзит болғаннан кейін бір күн өткен соң, Уильям Крэбтридің есіне арналған ескерткіш көше атауының ашылуы Крэбтри Крофтың солтүстік шекарасын белгілейтін Лоуэр Броутон Роуд пен Приори Гроувтың қиылысында болды. 2005 жылдың желтоқсан айында бірнеше метр қашықтықта, 388 90 Lower Broughton Road Ivy Cottage-де ескерткіш тақта ашылды, ол Крэбтри мен оның отбасы Хоррокспен жұмыс істеген кезде үй болған деп есептеледі. Екеуінің екінші транзитін 2012 жылдың 5 және 6 маусымында Айви коттеджінде атап өтті. NASA миллиондаған көрерменге Ford Madox Brown қабырғалық суреттен әсер алған байқауды эфирге шығарды және Гавайиден транзитін тікелей эфирде үйдің жанында көрсетті. 4137 Crabtree кіші планетасы оның есімімен аталған.