Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Physostigma venenosum өсімдік түрі, Калабар бұршағы немесе сынақ бұршағы – тропикалық Африкаға ендемик, тұқымы адамға улы болып келетін бұршақ тұқымдас өсімдік. Ол ғылыми атауының бірінші бөлігін гүлдің ортасындағы айқын, тұмсық тәрізді қосымшадан – стигманың ұшынан алады; бұл қосымша, қатты болғанымен, бұрын қуыс деп есептелген (содан φῦσα, яғни қауын және стигма сөздері шыққан).
Species of plant
Physostigma venenosum, the Calabar bean or ordeal bean, is a leguminous plant, Endemic to tropical Africa, with a seed poisonous to humans. It derives the first part of its scientific name from a curious beak like appendage at the end of the stigma, in the centre of the flower; this appendage, though solid, was supposed to be hollow (hence the name from φῦσα, a bladder, and stigma).
Өсу
Бұл өсімдік ірі, шөптесін, өрмелі көпжылдық, сабағы түбінде ағаштанған, диаметрі ... дейін жетеді; құлпынай сияқты өседі және шамамен 15 метр (50 фут) биіктікке жетеді. Гүлдері жапырақ қойнауларындағы гүлшоғырларда пайда болады, ірі, шамамен ... ұзын, сағақтан төмен иілген, шоғырланған сыпыртқы гүлшоғырлары ақшыл қызғылт немесе күлгілт түсті және қалың тамырлы. Тұқымдық қапшықтары екі-үш тұқым немесе бұршақтан тұрады, ұзындығы ...; бұршақтары қарапайым жылқы бұршағындай, бірақ одан аздап жалпақ, терең шоколадты қоңыр түсті.
The plant is a large, herbaceous, climbing perennial, with the stem woody at the base, up to in diameter; it has a habit like the scarlet runner, and attains a height of about 50 feet (15 m). The flowers, appearing in axillary peduncles, are large, about long, grouped in pendulous, fascicled racemes pale pink or purplish, and heavily veined. The seed pods, which contain two or three seeds or beans, are in length; and the beans are about the size of an ordinary horse bean but less flattened, with a deep chocolate brown color.
Токсикология
Калабар бұршағының құрамында физистигмин, қайтымды холинестераз ингибиторы алкалоиді бар. Физистигмин алкалоиді, әсері жағынан нервтік газ сияқты, жүйкелер мен бұлшықеттер арасындағы байланысқа әсер етеді, осының салдарынан көп мөлшерде сілекей шығу, құрысулар, несеп және ішек-қарынды бақылау жоғалту, соңында тыныс алу жүйесін бақылаудан шығару және асфиксиядан өлімге алып келеді. Калабар бұршағымен уланудың негізгі қарсы дәрісі – аздап уытты тропан алкалоиді атропин, ол көбінесе тиімді болады; ал қалған шаралар әдетте қан айналымын және тыныс алуды жақсартуға бағытталған. Айынықса, физистигмин мен атропин арасындағы антагонизм толық емес, және сэр Томас Ричард Фрейзер көрсеткендей, кейде екі дәрінің әсері жиналып, өлім одан да ертерек болады: атап айтқанда, егер физистигминнің өлімге әкелетін дозасы үш жарым есе артық болса, атропин өмірді сақтай алады, бірақ егер төрт немесе одан көп есе артық доза жұтылса, өлімді жеделдетеді.
Calabar bean contains physostigmine, a reversible cholinesterase inhibitor alkaloid. The alkaloid physostigmine acts in effect like nerve gas, influencing communication between the nerves and muscles, and resulting in copious salivation, seizures, loss of control over the bladder and bowels, and eventually loss of control over the respiratory system, causing death by asphyxiation. The main antidote to Calabar bean poisoning is the slightly less toxic tropane alkaloid atropine, which may often succeed; and the other measures are those usually employed to stimulate the circulation and respiration. Unfortunately, the antagonism between physostigmine and atropine is not perfect, and Sir Thomas Richard Fraser demonstrated that sometimes the action of the two drugs is summated and death results sooner than from either alone: namely, atropine will save life if three and a half times the fatal dose of physostigmine has been taken, but will hasten the end if four or more times the fatal dose has been ingested.
Тарихи қолданысы
Ескі Калабар тұрғындары Калабар бұршағын немесе "Эсер"ді сынақ уы ретінде пайдаланды және оны сиқыршылық немесе басқа қылмыстарда айыпталған адамдарға берді. Ол тек кінәлілерге ғана әсер етеді деп есептелді; қылмыс жасады деп айыпталған адам бұршақты жеп өлмесе, ол кінәсіз деп танылған. Бұршақтармен екі адамның арасында болатын жекпе-жек түрі де болған, онда екі қарсылас бір бұршақты екіге бөліп, әрқайсысы жартысын жейтін; осы мөлшер екеуін де өлтіруі мүмкін еді. Өте улы болғанына қарамастан, бұршақтың сыртқы түрі, дәмі мен иісі оны зиянсыз бұршақ тұқымынан ешқандай жолмен ажыратпайды, сондықтан оны балалардың қолы жеткізе алатын жерде сақтықсыз қалдыру қауіпті салдарға әкелді. Бұршақ алғаш рет 1840 жылы Ұлыбританияға әкелінді, бірақ өсімдік 1861 жылға дейін толық сипатталмады, ал оның физиологиялық әсерлерін 1863 жылы сэр Томас Ричард Фрейзер зерттеді. Бұршақтың құрамында 1%-дан аспайтын алкалоидтар бар. Олардың екеуі анықталды: біреуі – калабарин, оның әсері атропинге ұқсас, ал екіншісі – физостигмин (қарсы әсері бар), глаукома, антихолинергиялық синдром, миастения гравис және асқазанның босауын кешіктіруді емдеу үшін қолданылады.
The people of Old Calabar used Calabar beans or 'E ser e' as an ordeal poison, and administered them to persons accused of witchcraft or other crimes. It was considered to affect only the guilty; if a person accused of a crime ingested the beans without dying, they were considered innocent. A form of dueling with the seeds was also practiced, in which the two opponents divide a bean, each eating one half; that quantity has been known to kill both adversaries. Although thus highly poisonous, the bean has nothing in external aspect, taste or smell to distinguish it from any harmless leguminous seed, and disastrous effects have resulted from its being incautiously left in the way of children. The beans were first introduced into Britain in the year 1840; but the plant was not accurately described until 1861, and its physiological effects were investigated in 1863 by Sir Thomas Richard Fraser. The bean usually contains a little more than 1% of alkaloids. Two of these have been identified, one called calabarine with atropine like effects, and the other, the drug physostigmine (with the opposite effect), used in the treatment of glaucoma, anticholinergic syndrome, myasthenia gravis and delayed gastric emptying.