Валерия Адамс: Жаңа Зеландияның доп лақтырушысының жетістіктері

Кіріспе

Жаңа Зеландияның допты лақтырушысы

Дэме Валери Касанита Адамс (бұрын Вили; 6 қазан 1984 ж. туған) – зейнеткерлікке кеткен Жаңа Зеландия допты лақтырушысы. Ол төрт мәрте әлем чемпионы, төрт мәрте жабық үйлердегі әлем чемпионы, екі мәрте Олимпиада чемпионы, үш мәрте Ұлттар Достастығы ойындарының чемпионы және екі мәрте IAAF Континентальдік кубок жеңімпазы. Оның сыртқы және жабық үйлердегі жеке үздік нәтижелері бар. Бұл көрсеткіштер Океания, Ұлттар Достастығы және Жаңа Зеландияның ұлттық рекордтары болып табылады. Ол сонымен қатар Океанияның жасөспірімдер арасындағы рекордын (18,93 м) және Океанияның жастар арасындағы рекордын (17,54 м), сондай-ақ Әлем чемпионаттарының, жабық үйлердегі Әлем чемпионаттарының және Ұлттар Достастығы ойындарының рекордтарын иеленеді. Адамс Елена Исинбаева мен Яна Питтманның жетістіктерін қайталап, жасөспірімдер, жастар және ересектер деңгейіндегі жеңіл атлетика жарыстарында әлем чемпионатын жеңіп алған үшінші әйел болды. Ол IAAF әлем чемпионаттарында қатарынан төрт рет жеке титул жеңіп алған алғашқы әйел атанды. Адамс 2010 жылдың тамызынан 2015 жылдың шілдесіне дейін элиталық жарыстарда 56 жеңіс қатарын тіркеді. 2014 жылы IAAF жылдың үздік спортшысы, ал 2012 және 2013 жылдары Track & Field News жылдың үздік спортшысы атанды. Ол 2006 жылдан 2014 жылға дейін, 2008 жылы Наталья Михневичтен (кейіннен сол жылы допингке байланысты дисквалификацияланған) екінші орын алғаннан басқа, маусымның ең ұзақ допты лақтыруын көрсетті. Адамс 2012 жылғы Жазғы Олимпиадада күміс медаль жеңіп алды (бұрынғы жеңімпаз Надежда Астапчук допингке байланысты дисквалификацияланғаннан кейін алтын медальға ауыстырылды), 2016 жылғы Жазғы Олимпиада, 2005 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты және 2002 және 2018 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарында. Сондай-ақ, ол 2016 жылғы IAAF жабық үйлердегі әлем чемпионатында қола медаль жеңіп алды. Әлі жасөспірім кезінде Адамс 2003 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатының және 2004 жылғы Жазғы Олимпиаданың финалисі болды. Ұлттық деңгейде ол 2001 жылдан 2018 жылға дейін Жаңа Зеландияның жеңіл атлетика чемпионатында допты лақтырудан он бес рет жеңімпаз атанды, сондай-ақ 2003 жылы балғамен лақтырудан ұлттық титул жеңіп алды. Адамс 2004 жылдан 2008 жылға дейін Австралияның жеңіл атлетика чемпионатында төрт рет жеңімпаз атанды. 2006 жылдан 2012 жылға дейін ол қатарынан жеті рет Жаңа Зеландияның жыл спортшысы атанды және Олимпиадалық спорт түріндегі ең үздік ұлттық спортшы ретінде бес рет Лонсдейл кубогымен марапатталды. Адамс 2022 жылы жеңіл атлетикадан зейнеткерлікке шықты. Сол жылы ол Жаңа Зеландияның Жоғары Өнімділік Спорт кеңесіне мүше болып тағайындалды және "Дэме Валери Адамс: Алтыннан артық" атты деректі фильмнің тақырыбы болды.

Dame Valerie Kasanita Adams (formerly Vili; born 6 October 1984) is a retired New Zealand shot putter. She is a four time World champion, four time World Indoor champion, two time Olympic, three time Commonwealth Games champion and twice IAAF Continental Cup winner. She has a personal best throw of outdoors and indoors. These marks are Oceanian, Commonwealth and New Zealand national records. She also holds the Oceanian junior record (18.93 m) and the Oceanian youth record (17.54 m), as well as the World Championships record, World Indoor Championships record and Commonwealth Games record. Adams was the third woman to win world championships at the youth, junior, and senior level of an athletics event, following the feats of Yelena Isinbayeva and Jana Pittman. She was the first woman to win four consecutive individual titles at the IAAF World Championships. Adams had a winning streak that extended to 56 wins at elite level competitions, which started in August 2010 and ended in July 2015. She was the IAAF World Athlete of the Year in 2014 and the Track & Field News Athlete of the Year in 2012 and 2013. She had the longest shot put performance of the season every year from 2006 to 2014, bar 2008 when she was second to Natallia Mikhnevich (later banned for doping that year). Adams won silver medals at the 2012 Summer Olympics (amended to a gold after prior winner Nadzeya Astapchuk was disqualified for doping), 2016 Summer Olympics, 2005 World Championships in Athletics, and the Commonwealth Games in 2002 and 2018. She was also a bronze medallist at the 2016 IAAF World Indoor Championships. While still a teenager, Adams was a finalist at the 2003 World Championships in Athletics and the 2004 Summer Olympics. At national level, she has won fifteen shot put titles at the New Zealand Athletics Championships between 2001 and 2018, as well as having a hammer throw national title in 2003. Adams also won four times at the Australian Athletics Championships between 2004 and 2008. From 2006 to 2012 she was chosen as the New Zealand Sportswoman of the Year seven times consecutively and has been awarded the Lonsdale Cup on five occasions in recognition as the leading national athlete in an Olympic sport. Adams retired from athletics competition in 2022. In that year she was appointed to the board of High Performance Sport New Zealand, and was the subject of the documentary Dame Valerie Adams: More than Gold.

Ерте мансап

1998 жылы Адамс бұрынғы найза тастаушы Кирстен Хельермен танысты, ол келесі 11 жыл бойы оның жаттықтырушысы болды. Адамс 2001 жылы Жастар арасындағы әлем чемпионатында 16,87 м тастап көзге түсті. 2002 жылы ол 17,73 м тастап жастар арасындағы әлем чемпионы атанды және алғашқы халықаралық ересектер деңгейінде 17,45 м тастап, Ұлттар Достастығы ойындарында күміс жүлде жеңіп алды.

Ол 18 жасында 2003 жылғы әлем чемпионатында бесінші орынды иеленді. 2004 жылғы алғашқы Олимпиадасында Адамс жетінші орынды алды (екі спортшы кейіннен дисквалификацияланғаннан кейін), ол бәсекеге бірнеше апта бұрын жасалған аппендицит операциясынан әлі толық жазылмаған болатын. Келесі жылы Адамс 19,87 м жеке үздік нәтиже көрсетіп, әлем чемпионатында үшінші орынды иеленді. Алғашқы жеңімпаз Надзея Астапчук 2013 жылы жарыстан алынған допинг үлгісін қайта тексеру нәтижесінде оң нәтиже көрсеткендіктен дисквалификацияланғаннан кейін Адамстың бастапқы қола медалі күміс медальге ауыстырылды. Адамс 2005 жылы Әлемдік жеңіл атлетика финалында екінші орынды алды, бірақ Астапчуктың нәтижелері жойылғаннан кейін алтын медальға ие болды. 2006 жылғы Ұлттар Достастығы ойындарында Адамс алтын медаль жеңіп алып, 20 жылдық Ұлттар Достастығының 19,00 м рекордын 19,66 м тастап бұзды.

Бірінші әлем және Олимпиадалық атақтар

2007 жылы Адамс Осакадағы әлем чемпионатына медальді ұтуға басты үміткер ретінде қатысты, себебі чемпионаттан бұрын 20 метрден астам лақтырған үш әйел спортшының бірі болды. Іріктеу кезеңінде Адамс 19,45 метрмен көш бастады. Финалда Адамс Надзея Астапчуктан кейін екінші орында болды, бірақ соңғы раундта керемет 20,54 метр лақтырып, алтын медальді жеңіп алып, Ұлттар Достастығының рекордын жаңартты. Осылайша Адамс жасөспірімдер, жастар және ересектер деңгейінде IAAF әлем чемпионаттарында жеңіске жеткен санаулы әйел спортшылардың қатарына қосылды. 2008 жылы Адамс Валенсиядағы (20,19 м) әлем чемпионатында жеңіске жетіп, Океания рекордын жаңартты. Пекин Олимпиадасында ол бірінші әрекетте 19,73 метр лақтырып, финалға ең ұзақ қашықтықпен іліккен. Ол 20,56 метр лақтырып, жеке рекордын жаңартқаннан кейін алтын медальді жеңіп алды, бұл нәтиже беларусьтік лақтырушы Наталлия Міхневічтің көрсеткішін басып өтті. Бұл 1976 жылы Джон Уокер 1500 метрлік жүгіруде жеңіске жеткеннен бергі Жаңа Зеландияның алғашқы Олимпиадалық алтын медалі болды. Сондай-ақ ол 2008 жылы Жаңа Зеландияның жыл спортшысы сыйлығын жеңіп алды. 2009 жылы Бразилиядағы Рио-де-Жанейрода өткен Гран-Приде Адамс 20,69 метр лақтырып, жаңа жеке және Океания аймақтық рекордтарын орнатты. Бұл лақтыру сонымен қатар бұл жарыс бойынша әлемдік көшбасшы көрсеткіш болды. Тамыз айында Адамс 2009 жылы Берлинде өткен жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында 20,44 метр лақтырып, неміс Надин Кляйнерт пен қытайлық Гонг Лицзяодан озып кетті. 2010 жылғы IAAF жабық ғимараттағы әлем чемпионатында Адамс, жаңа зеландиялық 20,49 метрлік континенттік рекорд орнатуына қарамастан, Надзея Астапчуктан айқын басымдықпен жеңілді. Адамс 2010 жылдың 28 наурызында 11 жылдық серіктестіктен кейін енді Кирстен Хельердің бапкері болмайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың сәуірінде ол өзінің жаңа бапкері Дидье Поппе екенін хабарлады. Адамс сол маусымдағы ірі жарыстарда Надзея Астапчуктан жиі жеңіліп отырды. Ол Словакиядағы Атлетика көпірінде өткен жарыста 20,37 метр лақтырып, жаңа жарыс және маусымдық рекорд орнатты, кейіннен сәуір айында техникасындағы өзгерістер нәтежесін бергенін айтты. Сол маусымның соңында ол 2010 жылғы Континенттік Кубокта жеңіске жетіп, 20,85 метрлік маусымдық ең жақсы көрсеткішін көрсетті, сондай-ақ Нью-Делидегі Ұлттар Достастығы ойындарында өзінің титулын сақтап қалу үшін 20,47 метрлік жаңа рекорд орнатты. 2010 жылдың соңында Жан-Пьер Эггер Поппеден бапкерлік міндетін қабылдады.

In 2007, Adams went to the Osaka World Championships as a favourite to take a medal due to her being one of only three women to throw over 20 m before the championships. In qualifying, Adams led the field with a throw of 19.45 m. Adams held second place behind Nadzeya Astapchuk throughout the final, but responded well in the last round with a mammoth throw and Commonwealth record of 20.54 m to take the gold. This made Adams one of few female athletes ever to take IAAF World Titles at youth, junior and senior level. In 2008 Adams broke the Oceania record in winning her first World Indoor Title in Valencia (20.19 m). At the Beijing Olympics, she qualified for the final with the longest distance thrown, 19.73 metres, on her first attempt. She won the gold with a throw of 20.56 m, a personal best, beating Belarusian thrower Natallia Mikhnevich. It was the first Olympic gold medal in track and field for New Zealand since John Walker won the 1500 metre race in 1976. She also won the New Zealand Sports Award of the year in 2008. At the 2009 Grande Prêmio Rio in Brazil Adams won the competition with a new personal best and Oceanian area record of 20.69 m. The throw was also the world leading distance for the event. In August, Adams won at the 2009 World Championships in Athletics in Berlin with a throw of 20.44 metres, ahead of the German Nadine Kleinert and Gong Lijiao of China. At the 2010 IAAF World Indoor Championships Adams was defeated by Nadzeya Astapchuk by a large margin, in spite of the New Zealander setting a continental record of 20.49 m. Adams announced on 28 March 2010 that she would no longer be coached by Kirsten Hellier after an 11 year partnership. In April 2010 she announced her new coach was Didier Poppe. Adams was consistently beaten by Nadzeya Astapchuk in the big meetings that season. She set a meeting record and season's best of 20.37 m at the Athletics Bridge meet in Slovakia, later saying that a change in her technique that April had begun to pay dividends. Later that season she won at the 2010 IAAF Continental Cup with a season's best mark of 20.85 m and also competed at the Commonwealth Games in New Delhi, where she set a Games record mark of 20.47 m to retain her title. In late 2010 Jean Pierre Egger took over as her coach from Poppe.

Әлемдік және Олимпиадалық қайталау

Адамс 2011 жылғы әлем чемпионатында 21.24 метр нәтижемен Наталья Лисовскаяның 1987 жылғы рекордты теңестірді. 2012 жылғы жабық ғимаратта өткен әлем чемпионатында Адамс 20.54 метр лақтырып, жарысты жеңіп алды, бұл оның жабық ғимараттағы жеке рекордты жаңартқан нәтижесі болды. Адамс бастапқыда 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында күміс медаль жеңіп алған, бірақ алғашқы Олимпиада чемпионы Надежда Остапчук екі допинг-тесттен өтпегеннен кейін алтын медальға ие болды – біреуі жарыс күнінен бір күн бұрын, екіншісі жарыс күні. Белоруссиялық Остапчуктың тестілеу нәтижесінде тыйым салынған препараттар тізіміне кіретін анаболикалық агент – метенолон анықталды. Ол 2012 жылдың 19 қыркүйегінде Оклендте өткен арнайы салтанатта Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы сэр Джерри Матепарейден алтын медаль алды.

Төртінші әлем чемпионы

Адамс 2013 жылғы тамызда Мәскеуде өткен Әлем чемпионатында төртінші алтын медалін жеңіп алды. Оның төртінші алтын медалі әйелдер арасындағы доп лақтырудан Астрид Кумбернустың барлық уақыттағы көрсеткішін басып өтті және оны бұл жарыста төрт рет қатарынан жеңіске жеткен алғашқы әйел спортшы етті. 27 қыркүйекте Адамс сол аяқ білегі мен оң тізесіне операция жасады, ал 2014 жылғы наурызда Польшаның Сопот қаласында өткен жабық ғимараттағы Әлем чемпионатында 20,67 метр қашықтықпен үшінші рет жеңімпаз атанды. 2014 жылғы Комонвелл ойындарындағы алтын медалі – оның қатарынан 54-інші жеңісі болды, бұл тізбек 2010 жылдың тамызынан басталды.

Кейінгі мансап

Жарақат Адамстың 2014 жылғы IAAF Континенттік кубогында допты лақтырудан жеңімпаз атанған титулын қорғауға талпынудан бас тартуына себеп болды, сондай-ақ ол сол себепті 2015 жылғы маусымның көп бөлігін өткізбеді. Осы кезеңде ол 2014 жылдың соңында иығы мен шынтағына операция жасады және 2015 жылдың тамызында тізесіне тағы бір операция жасалды. Адамс 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында допты лақтырудан 20.42 метрмен екінші орын алды. Оны Мишель Картер жеңіп шықты, ол соңғы лақтыруында өзінің жеке рекордтық көрсеткіші – 20.63 метрді көрсетті. 2017 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Адамс Жаңа Зеландияның Еңбегі үшін орденінің Дама серігі атағын алды. Ол жүктілігіне байланысты сол маусымдағы барлық жеңіл атлетика жарыстарынан бас тартты. Адамс 2018 жылғы Австралияның Голд-Кост қаласында өткен Ұлттар Достастығы ойындарында 18.70 метр көрсеткішімен екінші орын алды.

Адамс 2021 жылдың шілдесінде Токиода өткен 2020 жылғы Олимпиада ойындарында төртінші Олимпиада медалін жеңіп алды, ең жақсы көрсеткішімен қола медальді иеленді. Адамс 2022 жылдың 1 наурызында жеңіл атлетикадан кетуін жариялады, бірақ Лиза Адамсты жаттықтыруын жалғастырады. 2022 жылдың қазан айында Жаңа Зеландия кинотеатрларында «Дама Валери Адамс: Алтыннан артық» атты деректі фильмі көрсетілді, онда Адамстың балалық шағы, спорттық мансабы және 2020 жылғы Жазғы Олимпиадаға дейінгі дайындық жолы суреттелген.

Спорттық әкімшілік

2022 жылы Адамс Жаңа Зеландияның жоғары өнімділік спорты басқармасының құрамына тағайындалды. 2023 жылға қарай Адамс Дүниежүзілік жеңіл атлетика федерациясының Спортшылар комиссиясында үшінші мерзімде қызмет етеді. 2019 жылы ол Комиссия төрағасының орынбасары болып сайланды, ал 2023 жылы төраға болып сайланды. Оның әкесі – ағылшын (Сидни Адамс). Әкесі, Корольдік теңіз күштерінде қызметтен кейін Жаңа Зеландияға көшіп келген, бес әйелден 18 баласы бар. Адамстың ең кіші інісі – НБА ойыншысы Стивен Адамс, ал тағы екі ағасы Жаңа Зеландияда кәсіби баскетболмен айналысқан. Адамс Жаңа Каледониялық дискіні лақтырушы Бертран Вилиге үйленді. Олар 2004 жылы үйленді және 2010 жылдың басында ажырасты. Адамс 2016 жылдың 2 сәуірінде Гамильтон қаласындағы Темпл-Вьюде бала кезінен таныс болған Габриэль Прайсқа үйленді. Олардың екі баласы бар: 2017 жылы туған қызы және ұлы. 2023 жылы Адамс 7 жылға жуық некеден кейін Прайстен ажырасқанын хабарлады. Ол Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшесі. Адамстың жаттығу базасы Швейцариядағы Маколин ұлттық спорт орталығында орналасқан.

Жеке рекордтар

ОқиғаНәтижеКүніОрныЕскертулерДопты лақтыру (ашық ауада) 21.24 м 29 тамыз 2011 Даэгу, Оңтүстік КореяДопты лақтыру (жабық үйде) 20.98 м 28 тамыз 2013 Цюрих, ШвейцарияДискіні лақтыру 58.12 м 31 наурыз 2004 Вангануи, Жаңа ЗеландияМолотканы лақтыру 58.32 м 6 сәуір 2002 Окленд, Жаңа Зеландия

Маусымдық үздіктер

МаусымOutdoorRankIndoor2020 18.81 4-ші 2019 — — 2018 19.31 7-ші 2017 — — 2016 20.42 3-ші 19.252015 18.79 13-ші 2014 20.59 1-ші 20.672013 20.90 1-ші 20.982012 21.11 1-ші 20.812011 21.24 1-ші 20.512010 20.86 1-ші 20.492009 21.07 1-ші 2008 20.56 2-ші 20.192007 20.54 1-ші 2006 20.20 1-ші 2005 19.87 3-ші 2004 19.29 8-ші 18.222003 18.93 14-ші 2002 18.40 20-шы 2001 17.08 68-ші 2000 15.72 — 1999 14.15 —