Кіріспе

Австралия және Жаңа Зеландияда қолданылатын айнымалы ток (AC) плагині мен розеткасы. AS/NZS 3112 – Австралия және Жаңа Зеландия стандарты, айнымалы ток плагиндері (еркек) және розеткалар (әйел) үшін үйлестірілген стандарт. Бұл стандарт Австралияда, Жаңа Зеландияда, Фиджиде, Тонгада, Соломон аралдарында, Папуа-Жаңа Гвинеяда және бірнеше Тынық мұхиты елдерінде, сондай-ақ Аргентина мен Қытайда қолданылады. Халықаралық Электротехника Комиссиясының (IEC) «дүниежүзілік плагиндер» веб-сайты бұл плагинді I типті деп атайды. Плагин төңкерілген V пішініндегі екі жалпақ тістіктен және олардың астындағы тік жерге қосылатын тістіктен тұрады. Қос оқшауланған құрылғыларда жерге қосылатын тістік болмайды. Плагинді арт жағынан қарап, жерге қосылатын тістігі төмен қаратылғанда, сол жақ үстіңгі тістік активті, ал оң жақ үстіңгі тістік бейтарап болып табылады. 2005 жылғы 3 сәуірден кейін сатылатын барлық 10 амперлік және 15 амперлік жалпақ тістікті плагиндердің активті және бейтарап тістіктерінің сабы AS/NZS 3112:2000 стандартына сәйкес оқшаулануы тиіс. (Ескеріңіз, Австралия/Жаңа Зеландиядағы бір фазалы электр желісінде «фаза» немесе «сызық» қосылысы «активті» қосылыс деп аталады.) 2000 жылдан бері Австралияның көп бөлігінде номиналды кернеу 230 В құрайды, Батыс Австралияда 240 В сақталып, Квинсленд 2020 жылы 230 В-қа көшкен. Жаңа Зеландия, Фиджи, Тонга және Папуа-Жаңа Гвинеяда кернеу 240 В, ал Соломон аралдарында 220 В болып қалады. Қытай мен Аргентина да I типті плагиндер мен розеткаларды қолданады, бірақ Аргентинада активті және бейтарап тістіктер орны ауысқан, ал Қытайдағы плагиндер мен розеткаларда жерге қосылатын тістік жоғары орналасқан және активті тістік оң жақта болады. Екі елде де кернеу 220 В құрайды. Кернеудің өзгешелігі, әсіресе саяхатшылар мен шетелден немесе онлайн сатып алатындар үшін үйлесімділік мәселелерін тудыруы мүмкін. Көптеген 230 В құрылғылары 220–240 В кернеу диапазонында ешқандай мәселесіз жұмыс істейді, бірақ 110 В құрылғыны 230 В розеткаға қосу құрылғыны зақымдауы мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін трансформаторлы кернеу адаптерлері қажет болуы мүмкін. Барлық аталған елдерде желілік жиілік 50 Гц. Уақыт өте келе, Тынық мұхиты елдерінің AS/NZ стандартын қолданатындары да жаңа 230 В кернеуіне көшуі мүмкін.

Сипаттама

AS/NZS 3112 стандартына сәйкес келетін айырлар екі жалпақ, кері V пішінді шыны және тік жерге қосылатын шынынан тұрады. Жазық шынылардың ұзындығы белсенді (желілік) және бейтарап шынылар үшін 30° бұрышпен тікке қатысты орналасқан, ал тік жерге қосылатын шынының ұзындығы шамамен болады. Шынылар ортақ нүктеден 120° бұрышпен орналасқан, белсенді және бейтарап шынылар ортақ нүктеден тең қашықтықта, ал жерге қосылатын шыны ортақ нүктеден ығыстырылған. Осы қолдануда оларды пайдаланудың артықшылықтарына орнатудың 50%-ға дейін жылдамдауы жатады, себебі сымды қабылдау, бұрау және бекіту процестері азаяды.

Тарих

Австралияның стандартты штепсель/розетка жүйесі бастапқыда C112 стандарты ретінде тіркелді (1937 жылы шартты түрде енгізіліп, 1938 жылы ресми стандарт ретінде қабылданды). 1937 жылғы Австралия стандарты 1930 жылға дейін Ring Grip компаниясының Fred Cook, Gerard Industries компаниясының Geoffrey Gerard және Виктория штаты Электр Комиссиясының (SECV) Brian Harper Miller арасындағы "джентльмендік келісім" нәтижесінде құрылды. Дизайн алғашқыда 120 В кернеуде қолдануға арналған америкалық штепсельдік розеткаға негізделген, ол 1916 жылы Харви Хаббелл патентімен тіркелген. 1930 жылдардың басында бұл дизайн 250 В 10 А сыйымдылығына дейін жаңартылды және Хаббелл Австралия электр өнеркәсібін өз розеткаларымен қамтамасыз етті. Қазіргі австралиялық штепсельдер осы америкалық розеткаларға мінсіз сәйкес келеді. (Бұл розетка дизайны ешқашан NEMA стандарты болмаса да, 50 А NEMA 10 50R үлкенірек формада ұқсас штифт конфигурациясына ие.) Аргентина, Уругвай және Қытай өздерінің штепсельдері мен розеткаларын осы дизайнға негізделген. Жаңа Зеландия да Австралия дизайнын қабылдады, себебі Австралиядан жабдықтар мен көптеген электр құралдары сол елге экспортталды. Осы нақты дизайсты қабылдаудың себептерінің бірі – оны өндірудің төмен құны, басқа елдерде қолданылатын дөңгелек немесе қалың тіктөртбұрышты штифттерге қарағанда, жалпақ штифттерді жез беттен оңай кесіп алуға болады. Қытай билігі бұл мәселені салыстырмалы түрде жақында, Гонконгта кеңінен қолданылуына қарамастан, британдық штепсельдің жетістіктеріне қарамастан, дизайнды ресми түрде қабылдаған кезде де ескерді. Қытай розеткасы әдетте жер штифті жоғары орнатылады. Бұл штепсель мен розетка арасына өткізгіш зат түсіп кеткен жағдайда қорғанысқа көмектеседі. Қытай CPCS CCC (қытайлық 10 А/250 В) штепсельдері мен розеткалары дерлік бірдей, тек ұзын штифттерімен және "кері" орнатылған. AS 3112 штепсельдері физикалық тұрғыдан қосылса да, олар қытайдың 220 В стандарттарымен электрлік үйлесімді болмауы мүмкін. Бастапқыда жер штифтінің бағыты туралы ереже болған жоқ. Көбінесе ол жоғары қарап тұрды, қазіргі Қытайдағы розеткалардағыдай, бірақ ол төменге немесе екі бағытта көлденең де болуы мүмкін. Австралияда C112 стандарты 1990 жылы AS 3112 стандартымен алмастырылды. 2000 жылы AS/NZS 3112:2000 маңызды жаңарту шықты, ол 2005 жылғы 3 сәуірден кейін осы розеткалармен пайдалануға арналған сатылатын штепсельдерде активті және бейтарап оқшауланған штифттерді міндетті етуді талап етті, бұл жер штифтің жоғары орналасуының кез келген "артықшылығын" жоққа шығарады. AS/NZS 3112:2004 стандарты штифттердің иілуін және штифт ұштарының радиусының шамалы өзгерістерін тексеру үшін қатаң сынақ процедураларын енгізді. Қазіргі нұсқасы AS/NZS 3112:2011, Қабылдау және сынақ ерекшеліктері – Штепсельдер мен розеткалар.

Кернеу

1980 жылы Халықаралық электротехникалық комиссия (IEC) әлем бойынша 220 В және 240 В номиналды кернеу деңгейлерін 230 В-қа келтіріп, үйлестірді. Бұл үйлестіру, өндірушілерге 230 В номиналды кернеумен жабдықтарды шығаруға мүмкіндік беру арқылы, құрылғылар жасаудың экономикалық тиімділігін арттыру мақсатында жасалды. Барлық елдер әлі жаңа стандартқа көшкен жоқ. Австралияның көп бөлігінде 1926 жылы номиналды кернеу 240 В деп белгіленген еді. 2000 жылы Standards Australia AS60038 стандартын жариялады, онда 230 В номиналды кернеу ретінде қабылданды, ал электр беру нүктесінде +10% -тан –6% дейін ауытқуға рұқсат етілді, яғни 253 В-тан 216,2 В-қа дейін. 2011 жылы AS 61000.3.100 жаңа қуат сапасы стандарты шығарылды, онда қосымша талаптар ескерілген. Жаңа стандартта 230 В номиналды кернеу талап етіледі, ал тұтынушыға электр беру нүктесіне рұқсат етілген кернеу, жоғарыда айтылғандай, +10% -тан –6% дейін. Дегенмен, ең қолайлы жұмыс диапазоны +6% -дан –2% дейін (244 В–225 В). Австралияда тұтынушыларға берілетін нақты кернеу штаттар мен территориялар деңгейінде белгіленеді. 2022 жылға қарай барлық штаттар мен территориялар 230 В стандарттарына көшті. Квинсленд штаты 230 В-қа көшуді 2017 жылы бастады. Квинслендтің осы шешім қабылдауының себебі, желіге қосылған шатырлық күн электр станцияларының көбеюінен желідегі кернеудің артуы болды. Кернеуді 230 В-қа төмендету арқылы, болашақта шатырлық күн электр станцияларынан өндірілетін қуатты қабылдау үшін 960 мегаватт қосымша резерв құрылды. Фиджи, Тонга және Папуа-Жаңа Гвинеядағы кернеу әлі де 240 В құрайды. Қытайда, Соломон аралдарында және Аргентинада кернеу 220 В.

Бразилия

Бразилияда мұндай айырлар көбінесе кондиционерлер, ыдыс жуғыш машиналар және үй пештері сияқты жоғары қуатты құрылғыларда кездеседі. Олардың осы мақсатта ресми түрде қабылданбаған себептері беріктігі мен жоғары ток өткізу қабілеті, фазалық (активті) және нейтраль тіреуіштерді шатастыру мүмкін еместігі, немесе Аргентина, көрші ел, осы айырды қолданған және бұрын Бразилиядан дамыған болуы мүмкін. Сондықтан, бір кезде Аргентинадан Бразилияға жоғары қуатты құрылғылар көптеп келген болуы мүмкін. Қазіргі уақытта Бразилия ұлттық стандартты NBR 14136 қабылдады, ол IEC 60906-1 стандартына негізделген. NBR 14136 екі түрлі розетка мен айырды анықтайды: бірі 10 А токқа арналған, оның тіреуішінің диаметрі ..., екіншісі 20 А токқа арналған, оның тіреуішінің диаметрі ... . Жаңа құрылғылар енді жаңа айырмен сатылуда, сондықтан "Австралиялық" айырды қолдануға деген бейімділік азайып барады.