Кіріспе

Англо-француз соғысының бір бөлігі (1781)

Форт-Рояль шайқасы – 1781 жылғы 29 сәуірде Англо-француз соғысы барысында Батыс Үндістандағы Мартиника маңында британдық Корольдік теңіз флоты мен француз теңіз флоты арасында болған теңіз шайқасы. Төрт сағатқа созылған шайқастан кейін адмирал Сэмюэл Худ басқаратын британдық эскадрилья жеке-жеке үзіліп, шегінді. Адмирал де Грас француз конвойін портқа қауіпсіз жеткізгенге дейін оларды қуып жете алмады.

Өмірбаян

1781 жылдың наурыз айында Грассе басқаратын үлкен француз флоты Брест портынан шықты. Флоттың көп бөлігі Батыс Үндістанға бағытталды. 26 желілік кемеден біреуі Солтүстік Америкаға, ал бесеуі Суфрен басшылығымен Үндістанға жіберілді. Қалған жиырмасы 28 сәуірде Мартиникаға жетті. 17 сәуірде Грассе өзінің келгенін Буйлеге жеткізу үшін 26 сәуірде Мартиникаға келген шағын кемені жіберді. Аралдың батыс жағына қарай жүзуге кіріспес бұрын, Грассе флотты тоқтатып, жаңалықтар жинап, 4 кемелік дивизияның командирі Альберт де Сент-Ипполитке бұйрықтар жеткізу үшін жағалауға адам жіберді. Дивизия құрамына 74 зеңбірекке ие Виктори (Сент-Ипполит басқарады), 64 зеңбірекке ие Катон (Фрамонт басқарады), Рефлехи (Чилларт де Сувилл басқарады) және Солитер (Сисе Чемпион басқарады) кірді. Худ адмирал Джордж Брайджес Роднидің, флоттың стационарлық командирінің бұйрығымен, басқа флот келген жағдайда өзінің артықшылығын жоятынына қарамастан, аралдың батыс жағындағы портты блокадалауды жалғастыруға міндеттелді. Өзінің қолайсыз орны мен нашар атыс күшіне қарамастан, кемелерінің барлығының мыспен қапталғандығы (басқа нұсқалармен салыстырғанда аз күтімді қажет етеді) және конвойды сүйемелдеу жауапкершілігінің болмауы оған блокаданы сақтауға бар күшін жұмсауға мүмкіндік берді.

Шайқас

Гrasse өзінің флотына 29 сәуір күні таңертең шайқасқа дайындалуға бұйрық берді және конвой кемелері жағалау бойымен, ал қарулы кемелер шайқас құрамында Форт-Рояльға бет алды. Француздар шамамен сағат 08:00-де Худ флотын өздеріне қарай келе жатқанын байқады, бірақ Grasse шығыс-солтүстік-шығыстан соққан желдің арқасында қолайлы жағдайды сақтап қалды. Сағат 09:20 шамасында Худқа 64 зеңбірекке ие «Принц Уильям» кемесі қосылды, ол бұрын Сент-Люсияда болған. Екі флот тиімді жағдайға ие болу үшін күш салды, алайда Худтың леуардтық (желге қарсы) жағдайы Grasse-тың конвойды портқа жеткізуіне кедергі келтіре алмады, ал Grasse флоты мен блокададағы төрт кеме көп ұзамай кездесті. 11:00 шамасында Grasse алғы шебі алыстан атыс ашты, бірақ нәтижесіз. Содан кейін Сент-Ипполит дивизиясы Форт-Рояль портынан шығып, Grasse-пен қосылды. 12:30-ға қарай екі флот та тізіліп келді, бірақ Grasse желдің артықшылығын пайдаланып Худке жақындаудан бас тартты, Худ француздықтарды өзіне тартуға тырысқанына қарамастан, мұндай қадам көліктерін қауіпке тігуді білдірді. Содан кейін флоттар келесі сағат бойы пушкалармен және кең жақтан атыс алмасты; алыстан келген зақымдар шамалы болды, бірақ «Расселл» және жөндеуді қажет етті. «Центавр» кемесінде капитан, бірінші офицер және тағы 10 адам қаза тауып, 26 адам жараланды. Француздар көбінесе кемелерінің теңіз жабдықтарына жеңіл зақымдар келді. 14:00-ден бастап француз конвойы жағалау мен Grasse эскадрильясы арасымен өтіп, қауіпсіз түрде Мартиникаға жетті. Худ соңында Сент-Люсияға қайтып кетті. 30 сәуірде Grasse конвойды сәтті сүйемелдегеннен кейін, британдықтарды қуалауға мүмкіндік алды және бірнеше күн бойы оларды мазалады, бірақ Худ шайқасқа түсуден бас тартты. Қуалау барысында француз кемелерінің арасындағы жылдамдық айырмашылығы Grasse эскадрильясын шашыратып жіберді, нәтижесінде 1 мамырға дейін Grasse-тың жанында тек 11 кеме қалды және соңғыларын көзден шығарды. Содан кейін ол 6 мамырда Форт-Рояльға оралды.

Салдары

Худ су сызығының астында тесілген "Расселлді" жөндеу үшін Сент-Эвстациусқа жіберді, сонымен қатар оқиға туралы хабарды адмирал Родниге жеткізуді тапсырды. Худ келесі күні жел бағытын ұстауға сәтсіз тырысты және ақырында солтүстікке бет бұрды. Ол 11 мамырда Роднимен Сент-Китс пен Антигуа арасында кездесті, ал Родни 5 мамырда Сент-Эвстациустан шыққан болатын. Француз әскерінің қаза тауып, жарақат алғандары туралы мәліметтер 74 адамнан бастап 250-ден астам адамға дейін әртүрлі айтылуда.