Кіріспе
Brent Cross Shopping Centre – бұл Хендон, Солтүстік Лондонда орналасқан ірі сауда орталығы, Hammerson және Abrdn компанияларына тиесілі. Брент-Кросс түйіскезінде орналасқан, ол 1976 жылы Ұлыбританиядағы қала сыртындағы алғашқы сауда орталығы ретінде ашылды. 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, Брент-Кроссқа жылына 15-16 миллион адам келді, және ол елдегі сауда алаңының бір шаршы метрінен ең көп табыс әкелетін орталықтардың бірі болып табылады.
Тарих
Брент-Кросс сауда орталығын Хаммерсон компаниясы салған, ал 2 наурызда 1976 жылы оны сол кездегі Уэльс принці, қазіргі король Карл III ашқан. Сауда орталығының жанындағы жол осы күнге дейін Принс Чарльз драйв деп аталады. Бұл елдегі алғашқы қала сыртындағы және американдық үлгідегі жабық сауда орталығы болды, оның құрылысы 19 жылға созылып, 20 миллион фунт стерлингке бағаланды. Лондондағы Elephant and Castle сауда орталығы одан бұрын салынған, бірақ ол толыққанды жабық ғимарат деп есептелмеді. Аталған жобаны Барнет қаласының жергілікті билігі күшті қолдады, ал Хендонның жергілікті саудагерлері қарсылық білдірді. Орталық 52 акр (21 га) жерде сауда алаңы ретінде бастама алды.
Ашылу
1976 жылы дағдарыс кезеңінде ашылғанда, Brent Cross британдық нарыққа батыл американдық стильдегі жаңа тұжырымдама әкелгені үшін жұртшылықтың ризашылығына ие болды. Жергілікті газет осы орталықты «болашақты көре білуші тұжырымдама» деп атады, ал ішкі фонтаны мен кондиционерлеу жүйесі сияқты мүмкіндіктері ерекше аталып өтті. Сауда аналитігі Ричард Хайман Брент-Кростың маңыздылығын «артық бағалау мүмкін емес» деп айтты. «Брент-Кростан бұрын мұндай орталық болған емес». Ашылған кезде Брент-Кроста 75 дүкен болды және 1970-ші жылдардың ортасындағы Ұлыбританиядағы экономикалық дағдарысқа қарамастан, әр апта күні кешкі сағаттарға дейін жұмыс істеді. Брент-Кросс сол кезде ерекшелік танытты, себебі ол дәстүрлі қала орталығында емес, дамытылмаған жаңа аумақта салынды. Орталық «бетон аралда» орналасқан, айналасын Брент-Кросс эстакадасы және қарбалас Солтүстік айналма жолы қоршап тұрды, бірақ орталықтың ішкі ұсынысы клиенттерді қызықтырды. «New Society» журналы 1978 жылы орталық туралы жариялаған, содан бері ол танымал сауда орталығы болып қала берді. 2005 жылы ол Лондонның ең ірі 5-ші сауда орталығы деп танылды, Вест-Энд, Кройдон, Кингстон-на-Темза және Бромлиден кейін. 2013 жылы жылына 14 миллион адам келгені хабарланды. GlobalData компаниясының 2019 жылғы мәліметтері бойынша, ол Ұлыбританиядағы ең жақсы сауда орталықтарының 9-шы орнында тұрды. Брент-Кростың ашылуымен бірге жұмыс істеген үш ірі универмаг – Fenwick, John Lewis және Marks & Spencer – қазірге дейін сол жерде орналасқан. 1990-шы жылдарға қарай орталық аймақтағы Lakeside сауда орталығы сияқты басқа да ірі қала сыртындағы сауда орталықтарынан күшейтілген бәсекелестікке тап болды. 1994 жылы орталықты кеңейту жұмыстары басталды және 1996 жылы аяқталды, нәтижесінде 120 дүкенге сыйымдылық артты.
2012 жылдың 6 қарашасында үш мотоциклмен келген алты адам сауда орталығына кіріп, зергерлік дүкені Fraser Hart терезелерін қиратты. Шамамен 2 миллион фунт стерлинг сомасына зергерлік бұйымдар ұрланды.
Кеңейту жоспарлары
Brent Cross сауда орталығы Brent Cross Cricklewood жаңарту жобасының аясында кеңейтілуі жоспарланған. John Lewis және Fenwick универмагтары қазіргі орнында қалатын болды, Marks & Spencer кеңейтілген аумақта жаңа орынға көшірілуі тиіс, автобус станциясы көшірілуі керек еді, сонымен қатар жаңа саябақтар, Солтүстік айналма жолы арқылы салынатын "жасыл көпір" және кинотеатр салу жоспарланған, қоса алғанда, жаңа көп қабатты тұрақтар (сауда орталығының кеңейтілуі үшін қолданыстағы ашық тұрақтар да пайдаланылатын еді). 2010 жылы алдын ала жобалауға рұқсат алынған, ал 2018 жылдың басында дайындық жұмыстары басталды. Құрылыс 2018 жылы басталуы күтілген, бірақ жобаның барлығы 2018 жылдың шілдесінде тоқтатылды.
Көлік
Брент-Кросс автобус станциясы сауда орталығына жапсарлас орналасқан және Солтүстік Лондонның түкпіл-түкпіліне, сондай-ақ Батыс Лондонға, Вест-Эндке және Гертфордширге қатынайтын 14 түрлі күндізгі автобус маршруттарымен қамтамасыз етіледі. Сауда орталығы салынған кездегідей, негізгі тас жолдардың күрделі түйіскен желісімен ("спагетти торабымен") қоршалған. Осының салдарынан, сауда орталығына және одан жаяу жүргіншілердің қатынасы қазіргі заманда "қолайсыз" деп бағаланған. Брент Крос Криклвудты жаңарту жобасы жергілікті ортаны жақсартуға бағытталған, ал 2023 жылдың желтоқсанында жаңа Брент Крос Вест Теймслинк станциясы ашылды.
Танымал мәдениетте
Сауда орталығының ішкі көрінісі 1994 жылы Патрик Киллер түсірген "Лондон" фильмінде бейнеленген. Онда 1996 жылы алынып тасталған бұрынғы үлкен фонтан және төбедегі витражды әйнек көрсетілген. 2015 жылы инди-рок тобы Bloc Party-нің "The Love Within" музыкалық видеосы да осы жерде түсірілді. Сауда орталығының тұрақ алаңы 1997 жылы түсірілген "Келер күн ешқашан өлмейді" атты Джеймс Бонд фильміне түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Сауда орталығы Кен МакЛеодтың "Жұлдызды фракция" ғылыми-фантастикалық романында да суреттелген. Оқиға 21 ғасырдың ортасында Балқанға бөлінген Ұлыбританияда өрбітеді, ал сауда орталығының қираған қалдықтары Норлонто ("Солтүстік Лондон қаласы") анархистік анклавының жергілікті базары ретінде қолданылады.