Кіріспе

Кейт ДиКамиллоның 2003 жылғы балалар фантастикасы «Десперо туралы әңгіме» (/'//d//E//s//p//@r//ou/, DESperoh) – 2003 жылы американдық жазушы Кейт ДиКамилло жазған балалар фантастикалық кітап. Кітаптың негізгі сюжеті Десперо Тиллинг есімді тышқанның әдемі адам ханшайымын егеуқырлардан құтқару мақсатымен жасаған саяқатын баяндайды. Бұл кітап 2004 жылғы Ньюбери жүлдесіне ие болды және одан фильм, бейне ойын мен сахналық мюзикл жасалды.

Марапаттар

2007 жылы АҚШ Ұлттық білім беру қауымдастығы онлайн дауыс беру нәтижесі бойынша кітапты "Мұғалімдердің балаларға арналған ең жақсы 100 кітабы" тізіміне енгізді. Мұғалімдер оны жазғы оқуға да ұсынды. 2012 жылы «Мектеп кітапханасы журналы» жариялаған сауалнамада бұл кітап барлық уақыттағы балалар романдарының ішінде 51-орынды иеленді – ДиКамиллоның ең жақсы 100 кітапқа енген үш кітабының екіншісі.

І кітап: Тышқан дүниеге келеді

Десперо Тиллинг есімді кішкентай, денсіз тышқан қамалда көзін ашып дүниеге келеді (көптеген тышқандар соқыр болып туады). Десперо, басқа тышқандардан өзгеше, көп уақытын кітап оқуға жұмсайды, әсіресе, рыцарь ханшайымды құтқарып, бақытты өмір сүрген туралы кітапты ұнатады. Бір күні кітап оқып жатқанда, бал сияқты әдемі музыка естіледі. Ол дыбысқа еріп, Принцесса Пи және Король Филипке жетеді. Ол корольдің аяғына отырып, музыка тыңдайды, ханшайымға ғашық болады және онымен сөйлейді. Король тышқанды алып кетеді, себебі тышқандар бірнеше жыл бұрын тыйым салынған егеуқырлармен туыс. Деспероның інісі Фурлоу Тиллинг мұны көріп, әкесі Лестерге хабарлайды. Лестер Фурлоу Деспероны әкелуге барғанда тышқандар кеңесін шақырады. Тышқандар кеңесі Деспероны түрмеге өлтіруге жібереді, өйткені адаммен сөйлесуге тыйым салынған. Десперо түрмеге кіргенде, ол түрмеші Грегоримен танысады, ол Деспероға әдемі оқиға айтқандықтан оны құтқарады.

ІІ кітап: Шырақ-қараңғылық

Екінші кітап Роскуро есімді тышқан туралы, ол жарықты жақсы көріп, басқа тышқандарға қарағанда кем қатыгез және ашкөз болған. Бір тұтқын өзінің қызын осы қызыл үстел жамылғысына саудаласып, кетіп бара жатқанда оған қайырмастан қарамағанын мойындағаннан кейін, Роскуро жарыққа қарай шешім қабылдады; бұл оның досы Ботичелли Реморсоның қарсылығына қарамастан болды. Ол банкеттің үстіндегі шамшыраққа көтерілді. Бірақ патшайымның сорпасына құлап, патшайым көз жұмар алдында "Менің сорпамда тышқан бар!" деді. Ханшайым Роскуроға деген құрметін жойып, оны кетіруге бұйырды. Роскуро ашуланып, ханшайымнан кек алуды қалады. Әйелінің қазасына қайғыдан түскен король қасық, сорпа, ыдыс және тышқандарды пайдалануға тыйым салды.

ІІІ кітап: Миггири Соудың әңгімесі

Десперо мен Роскуро дүниеге келмес бұрын, алты жасар Миггери "Миг" Соу есімді қыз ауырған анасының қазасын көреді. Содан кейін Мигтің әкесі оны жұмысқа сатады – бір топ темекі, тауық және қызыл жамылғы үшін. Миг оны "ағасы" деп атайтын адамға сатады. Ағасы Мигтің құлағын жиі ұрып, оның құлағын жартылай естімейтін қылады. Миг ханшайымның атпен өтіп бара жатқанын көргенде, ханшайым болғысы келетінін шешеді. Мигті патшаның сарбаздары сарайға жұмысқа жібереді, олар "ағасына" ешбір адамның екінші адамға ие болуға құқығы жоқ екенін айтады. Сарайда Миг көп салмақ алады, тек басы ғана кішкентай болып қалады. Мигтің басты жұмысы – түрмеге түсіп, түрме бастығы Грегориге тамақ жеткізу. Сол жерде ол Роскуромен кездесіп, өзінің ең басты арманы ханшайым болу екенін айтады. Грегори оған қолшапан береді, оның ішінде Десперо болады, сосын қамалға қайтады. Роскуро Мигке егер ол оған Принцесса Бұршақті (Pea) ұрлауға көмектессе, Миггери Соудың ханшайым болуы үшін оны үй қызына айналдыратынын уәделейді.

IV кітап: Жарыққа қайта оралды

Десперо тозақтан Миг ас үйге алып келген Грегоридің табасымен қашып құтылады, ол оның Роскуромен сөйлескенін естиді. Десе де Деспероны Миг пен Кук көп ұзамай табады. Кук мысықты жек көретін әйел ретінде Мигке Деспероны өлтіруді бұйырады. Ол Мигке оның тышқандарға қатысты философиясы "ол өлі болса да, оларды өлтіру" екенін түсіндіреді. Десперо қашып кетуге тырысқанда, Миг Кукке "меи" бөлігін алғанын айту үшін оның құйрығын пышақпен кесіп алады. Деспреро түнді ауырсынумен, ұн қапшығында ұйықтап өткізеді. Ол сарайдың жылтыр қарулы салт аттыларын, қараңғылық пен жарықты армандайды. Алайда, ер адам қалпағын алып тастағанда, жарқыраған қару-жарақ бос болады. Десперо "бұлар бақытты өмір сүрді" дегенге күмәндана бастайды, оқығандарының бәрін есіне түсіріп, жылай бастайды. Осы уақытта Роскуро Мигті бір қолымен пышақпен, екіншісімен шаммен Принцесса Пидің бөлмесіне апарып, принцессаны тұмшаға алып кетеді. Келесі күні таңертең қас-қалқада жоғалған ханшайым туралы қорқыныш пайда болды. Күзетшілер тұтқырды іздестіруге жіберіледі, бірақ Грегори қорқыныштан өлгенін табады. Ол қараңғы лабиринттерде жоғалып кетті, өйткені Роскуро оны тұмшаға кіреберіске жеткізетін арқанды жамап алды. Деспероны тышқандар кеңесі көріп, оны арман деп ойлады, өйткені ол ұн қапшығында ұйықтап жатқандықтан ұнмен қапталған. Десперо атасының өтініші бойынша, кеңес мүшелерін мазақтаудан бұрын, оны тұтқынға жібергені үшін кешіреді. Десперо патшаны көруге барады. Десперо патшаға Пидің тұтқында екенін білетінін айтады, бірақ патша оған сенуден бас тартады, өйткені Десперо тышқандармен алыстан туыс. Кейін Деспрео жіп шебері Ховиске барады. Ховис оған қызыл жіппен толған қапшық пен тігін инесін береді. Жолда ол Пидің жоғалуынан қатты уайымдап, заң бұзып, шұбат пісірген Кукке кездеседі. Деспероға шабуыл жасамай, онымен қоштасудан бұрын оған шұбат ұсынады. Тұтқуға жеткенде, Десперо оны баспалдақ басында қалдырған кезде жіптің катушкасын жоғалтады. Жіптің қаптамасы шұбат, көз жастар, ұн, май және тышқанның қаны иісі келетін Ботичелли Реморсоға оралады. Боттичелли Деспреоны тұмшақ баспалдағының түбінде күтеді және кішкентай тышқан келгенде, Боттичелли Деспреоны онымен тікелей танысып, Принцесса Пиді құтқаруға көмектесуге тырысатынын ойлатып алдап қояды. Десперо басқа ештеңе істей алмайтынын білгендіктен, Ботичелли Реморсоға сенеді және сырғанақты принцессаға қарай соғады. Басқа тышқандар Десперо мен оның жеген шұпасының иісін сезгенде, соңынан еріп жүреді. Миг, бұл арада, Роскуро оны Пианы ұрлауға көмектесу үшін алдағанын және ол ешқашан ханшайым бола алмайтынын біледі. Роскуро Пианың түрмеде қамалып қалуын жоспарлайды, сондықтан ол оның жарқын түсті киіміне таңғалады, бірақ Десперо Пианы құтқару үшін келеді, ал Миг Роскуроның құйрығын мысықты құтқару үшін пышақпен кесіп тастайды. Десперо Роскуроны тігін инесімен өлтіремін деп қорқытады, бұл Боттичеллиге тышқанның тышқанды өлтіргенін ойлап, күліп жылап көруге мәжбүр етеді. Роскуро Деспероның шаштарында қалған шұпының иісін сезініп, ол шынымен ешкімге зиян тигізгісі келмейтінін түсінеді және жылай бастайды. Пи Роскуроға егер оны босатып жіберсе, оған шұбатпен сыйласатынын айтады. Роскуро да келіседі. Ботичелли барлық болып жатқан бақытқа қатты ренжіді, сондықтан ол басқа тышқандармен бірге қараңғылыққа оралады. Десперо мен Пи жақын достар болады. Роскуроға қамалдың жоғарғы қабатына кіруге рұқсат етіледі және Мигтің әкесі, тұтқын, оның қызымен қайта қосылады. Мигтің әкесі Мигті жақсы көретінін және оны ешқашан тастамайтынын уәде етеді. Бірақ бұған дейін Роскуро, Миг, Король, Пи және Десперо бәрі бірге шұбат ішуге жиналады, Деспероның досы Ховис, оның ата-анасы және ағасы сахна артында таңғалып қарап тұрады.

Фильм

2008 жылы кітап сол атпен анимациялық фильмге көшірілді.

Видео ойындар

2008 жылдың 2 желтоқсанында фильмге негізделген, сол аттас Nintendo DS, Wii және PlayStation 2 платформаларына арналған бейне ойын жарық көрді. 2008 жылдың 16 желтоқсанында ойын PC үшін де шығарылды.

Сахналық мюзикл

2018 жылы кітап PigPen Theatre Co. тобының мюзиклына айналдырылды.