Сербияның музыкалық романтизмінің көрнекті өкілі: Стеван Мокраняц
Stevan Mokranjac
Стеван Мокраняц (1856-1914) – серб композиторы және педагог. Сербия музыкасының негізін қалаушы, романтизмнің көрнекті өкілі. Биографиясы, шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербия композиторы және музыка педагогы (1856–1914)
Serbian composer and music educator (1856–1914)
Стеван Стоянович (Стеван Мокраняц,; 9 қаңтар 1856 – 28 қыркүйек 1914) – серб композиторы және музыка педагогы. 1856 жылы Неготинде туған Мокраняц, жиырма жасында Белградта, Мюнхенде, Римде және Лейпцигде музыка білімін алды. Кейіннен ол Белград хор қоғамының дирижері болды және Сербия музыка мектебінің, сондай-ақ Сербияның алғашқы струнный квартетінің негізін қалады, онда ол виолончельде ойнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Белградтан Скопьеге көшіп, 1914 жылдың 28 қыркүйегінде қайтыс болды. Мокраняц Сербияда «сербиялық музыканың әкесі» және «сербиялық музыкалық романтизмнің ең маңызды тұлғасы» деп есептеледі. Оның қайтысынан кейін Сербия музыка мектебі оның құрметіне Мокраняц атымен қайта аталды. Ол елдің және Югославия Федеративтік Республикасының банкноталарында бейнеленген. 1964 жылы Неготиндегі Мокраняцтардың үйі қалпына келтіріліп, мұражай және музыкалық орталыққа айналдырылды. 1965 жылдан бері қалада жыл сайын «Мокраняц күндері» мерекесі өткізіліп келеді. 1981 жылы оның туғанына 125 жыл толуына орай Мокраняцтар үйінің ауласына оның үлкен ескерткіші орнатылды.
Stevan Stojanović (, ; 9 January 1856 – 28 September 1914), known as Stevan Mokranjac (, ) was a Serbian composer and music educator. Born in Negotin in 1856, Mokranjac studied music in Belgrade, Munich, Rome and Leipzig while in his twenties. Later, he became the conductor of the Belgrade Choir Society and founder of the Serbian School of Music and the first Serbian string quartet, in which he played the cello. He left Belgrade at the beginning of World War I and moved to Skopje, where he died on 28 September 1914. Often called the "father of Serbian music" and the "most important figure of Serbian musical romanticism", Mokranjac is well regarded and much revered in Serbia. Following his death, the Serbian Music School was renamed the Mokranjac Music School in his honour. He has been featured on the country's paper currency and that of the Federal Republic of Yugoslavia. In 1964, the Mokranjac family home in Negotin was restored and turned into a museum and musical centre. Celebrations of Mokranjac's life, known as "Mokranjac days", have occurred annually in the town since 1965. In 1981, a large statue of Mokranjac was constructed in the yard of the Mokranjac family home to mark the 125th anniversary of his birth.
Өмірбаян
Стьеван Стоянович 1856 жылдың 9 қаңтарында Сербия Княздығының Неготин қаласында дүниеге келді. Сербияның Румыния және Болгария шекарасына жақын орналасқан Неготинде сол кезде 3000-нан астам тұрғыны бар шағын қалашық болды. Стоянович өзінің ата-бабаларының шыққан жері – Мокранеж ауылының атымен «Мокраняк» деген лақап атқа ие болды. Мокраняктың әкесі, 1850 жылы Стояновичтердің тұрған үйін салған, табысты мейрамхана иесі, ұлының тууына екі күн қалғанда қайтыс болды. Анасы мен үш бауырымен бірге өскен Мокраняк он жасында алғашқы скрипкасын алды. Ол жастық шағының көп бөлігін Неготин, Заечар және Белград қалаларында өткізді. Жиырма жасқа толғаннан кейін консервативті музыкалық білім алып, алғаш рет Белградта оқыды. 1880-1883 жылдары Мюнхенде Йозеф Рейнбергермен, ал 1884-1885 жылдары Римде Алессандро Паризоттимен оқыды. Содан кейін Лейпциг қаласында екі жыл бойы Соломон Жадассон мен Карл Рейнекеден сабақ алды. 1878 жылы Мокраняк Белград хор қоғамының құрылғанына жиырма бес жыл толуына арналған «Серб әнінің тарихы» атты концерт ұйымдастырды. Ол отбасымен 1883 жылға дейін Неготиндегі отбасылық үйінде тұрды. 1887 жылы Мокраняк Белградқа тұрақты көшіп, Белград хор қоғамының дирижері болды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап қалды. Хор Сербияда да, шетелде де сәттілікке жетті және оның басшылығымен Орталық Еуропа мен Ресейде жоғары орындау деңгейі мен репертуары, соның ішінде көптеген серб халық әндері мен Мокраняк өзі жазған шығармаларының арқасында кең танылды. Ол Болгария, Хорватия, Черногория, Османдық Түркия және Ресейге гастрольдік сапарлар жасады. 1899 жылы хор Берлин, Дрезден және Лейпциг қалаларында өнер көрсетті. Осы кезеңде Мокраняк хордың мүшесі, өзінен жиырма жас кіші Марияға үйленді. Олардың Момчило есімді бір ұлы болды. Мокраняк 1899 жылы Сербия музыка мектебін, сондай-ақ ол виолончельде ойнаған алғашқы серб струнный квартетін құрды. Оның ең танымал шығармалары 19 ғасырдың соңына жатады, бірақ Мокраняк 1900-жылдары да шығармашылықпен айналысты. 1914 жылдың ортасында Бірінші дүниежүзілік соғыстан қашу үшін Белградтан Скопьеге көшіп кетті. Ол Белградтың Жаңа зиратында жерленген.
Stevan Stojanović was born on 9 January 1856 in the town of Negotin, Principality of Serbia. Close to the Serbian border with Romania and Bulgaria, Negotin was a small town of just over 3,000 inhabitants at the time of his birth. Stojanović earned the nickname "Mokranjac" after the village of Mokranje, where his ancestors were from. Mokranjac's father, a prosperous restaurant owner who in 1850 had built the house in which the Stojanović family lived, died two days before his son's birth. Growing up with his mother and three siblings, Mokranjac received his first violin at the age of ten. He spent most of his youth in Negotin, Zaječar and Belgrade. In his twenties, he was subjected to conservative musical training and first studied in Belgrade. He went on to study in Munich with Josef Rheinberger from 1880 to 1883, and in Rome with Alessandro Parisotti in 1884–1885. Afterwards, he studied for two years in the city of Leipzig under Salomon Jadassohn and Carl Reinecke. In 1878, Mokranjac arranged a concert commemorating the twenty fifth anniversary of the Belgrade Choir Society, titled "The History of Serbian Song" He and his family lived in their family home in Negotin until 1883. In 1887 Mokranjac made a permanent move to Belgrade, where he became the conductor of the Belgrade Choir Society, a position he would hold until his death. The choir was successful both in Serbia and abroad and under his leadership it became respected and well known throughout Central Europe and Russia because of its high performance standard and repertoire, which was made up of many Serbian folk songs, as well as pieces composed by Mokranjac himself. It toured Bulgaria, Croatia, Montenegro, Ottoman Turkey, and Russia. In 1899, the choir toured Berlin, Dresden, and Leipzig. During this time, Mokranjac married Marija, a member of the choir who was twenty years his junior. The couple had one son, Momčilo. Mokranjac founded the Serbian School of Music in 1899, as well as the first Serbian string quartet, in which he played the cello. Although his most famous works date from the late 19th century, Mokranjac continued composing during the 1900s. In mid 1914, he left Belgrade and moved to Skopje to escape World War I. He is buried in the New Cemetery of Belgrade.
Композициялар
Карьерасының басында Мокраняк серб православие шіркеуінің әндерін ноталармен жазды. Дарынды композитор, ол алғаш рет 1908 жылы шіркеу әуендері жинағын жариялады, оның атауы «Октоэхос» немесе «Сегіз тон». Белградта басылған бұл жинақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін серб православие семинарияларының студенттері үшін негізгі оқулыққа айналды. Мокраняк әндерінің ерекшелігі – ол олардың әшекейлік және микротондық элементтерін жойып, үйлесімге келтіргендігінде, бұл оларды басқа шығыс православие шіркеу әндерінен ерекшелендірді. Осының салдарынан Мокраняк жазған әндер басқа композиторлардың әндерінен гөрі көбірек қолданылды. Ескі шіркеу әндері жойылды немесе ұмытылды. Кейінірек, ауызша дәстүрден алынған әуендер композитор қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Мокраняк итальяндық Ренессанс композиторы Джованни Пьерлуиджи да Палестринаға ұқсас көп дауысты стильде көптеген қасиетті музыка туындыларын жазды. Левач пен Косовоға дәстүрлі әуендерді жинау және жазу үшін жиі саяхаттап, Мокраняк Сербияның ауылдық аймақтарындағы музыканы насихаттауда маңызды рөл атқарды. Хор музыкасына берілген композитор, ол бұл жетістікке 1883 жылдан 1913 жылға дейін жазылған сексен екі әннен тұратын «Гарландтар» деп аталатын он бес хорлық сюита арқылы қол жеткізді. Мокраняк 1901 жылы Иоанн Хризостомның қасиетті литургиясын және Ивконың славасын жазды. 1906 жылы ол 1893 жылы ерлер хоры үшін жазылған «Санкт-Саваның мадақтауы» әнінің аралас хорлық нұсқасын жасады. 1913 жылы Мокраняк «Гарландтардың» сегізінші және соңғы туындысын – «Қысқы күндер» атты әнді жазды. Ол балалар хоры үшін көптеген әндер де жазды. Жован Йованович Змайдың «Зимни дани» өлеңіне негізделген хорға арналған соңғы және аяқталмаған композициясын Александра Вребалов аяқтады және 2015 жылы орындады.
Early in his career, Mokranjac recorded Serbian Orthodox church chants in staff notation. A gifted composer, he first published a book of church melodies in 1908, titled Octoechoes or "Eight Tones" Published in Belgrade, it became the basic textbook for students in Serbian Orthodox seminaries following World War I. Mokranjac's chants were unique because he removed their ornamental and microtonal elements and harmonized them, making them distinct from other Eastern Orthodox church chants. Consequently, chants written by Mokranjac were used more than those written by other composers. Older versions of church chants were suppressed or forgotten. Later melodies, drawn from oral tradition, were published posthumously. Mokranjac also composed many pieces of sacred music in a polyphonic style similar to that of Italian Renaissance composer Giovanni Pierluigi da Palestrina. Travelling often to Levač and Kosovo to collect and record traditional melodies, Mokranjac played a significant role in promoting music from the rural areas of Serbia. A composer committed to choral music, he achieved this partly by his composition of fifteen choral suites to which he gave the name "Garlands" , made up of a total of eighty two songs composed from 1883 to 1913. Mokranjac composed The Divine Liturgy of St. John Crysostom and Ivko's slava in 1901. In 1906, he created a mixed chorus version of The Glorification of Saint Sava, which was originally composed for a male chorus in 1893. In 1913, Mokranjac composed the eighty second and final piece of "Garlands", titled Winter Days He also composed numerous songs for children's choir. His last and unfinished composition for a choir, based on the poem Zimnji dani by Jovan Jovanović Zmaj, was finished by Aleksandra Vrebalov and performed in 2015.
Мұра
Сербияда Мокраняк «сербия музыкасының әкесі» және «сербия музыкалық романтизмінің ең маңызды тұлғасы» деп есептеледі. Оның туындылары серб музыкалық театрының негізгі тасы болып саналады. Мокраняк және басқа композиторлар нотаға түсірген серб православие әндері қазіргі серб шіркеу әндерінің негізін құрайды. Мокраняк негіздеген Серб музыка мектебі оның қайтысынан кейін Мокраняк атындағы музыка мектебі болып қайта аталды. Ол Югославия Федеративтік Республикасы мен Сербияның қағаз ақшаларында бейнеленген. 1964 жылы Неготиндегі Мокраняктардың үйі қалпына келтіріліп, мұражай мен музыкалық орталыққа айналдырылды. 1965 жылдан бері қалада жыл сайын «Мокраняк күндері» аталатын Мокраняк өміріне арналған мерекелер өткізіліп келеді. 1981 жылы Мокраняк туғанына 125 жыл толуына орай, оның үлкен ескерткіші Мокраняктар үйінің ауласына орнатылды. Мокраняк Сербияның «Қасиетті Сава», Османдық «Осман», Черногорияның «Данило I» және Болгарияның «Қасиетті Александр» ордендерімен марапатталды. Ол «Сербияның ең көрнекті 100 адамы» тізіміне енген.
Considered the "father of Serbian music" and the "most important figure of Serbian musical romanticism", Mokranjac is well regarded and much revered in Serbia. His works are considered the corner stones of Serbian music theatre. Serbian Orthodox chants recorded by Mokranjac and other composers form the basis of most modern Serbian church singing. The Serbian Music School, which Mokranjac founded, was renamed the Mokranjac Music School after his death. He has been featured on the paper currency of both the Federal Republic of Yugoslavia and Serbia. In 1964, the Mokranjac family home in Negotin was restored and turned into a museum and musical centre. Celebrations of Mokranjac's life, known as "Mokranjac days", have occurred annually in the town since 1965. In 1981, a large statue of Mokranjac was constructed in the yard of the Mokranjac family home to mark the 125th anniversary of his birth. Mokranjac was awarded Serbian Order of Saint Sava, Ottoman Order of Osmanieh, Montenegrin Order of Prince Danilo I and Bulgarian Order of Saint Alexander. He is included in The 100 most prominent Serbs.