Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық – Ботсвананың аумағы және халқы тұрғысынан ең ірі ауданы. Бұл аймақ Бамангауато халқының дәстүрлі отаны болып табылады. Ботсвананың саяси жағынан ең ықпалды азаматтарының көптегені Орталық ауданнан шыққан, оның ішінде бұрынғы президент сэр Сереце Хама, бұрынғы президент Фестус Могае және бұрынғы президент генерал-лейтенант Сереце Иан Хама. Аудан Боцвананың Чобе (солтүстік), Солтүстік-Батыс (солтүстік-батыс), Ганзи (батыс), Кувененг (оңтүстік-батыс), Кгатленг (оңтүстік) және Солтүстік-Шығыс (солтүстік-шығыс) аудандарымен, сондай-ақ Зимбабвемен (Матабелеленд Солтүстік және Матабелеленд Оңтүстік провинциялары) солтүстік-шығыста және Оңтүстік Африкамен (Лимпопо провинциясы) оңтүстік-шығыста шектеседі. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, ауданның жалпы халқы 576 064 адамды құрады, ал 2001 жылы 501 381 адамды құрады. Он жыл ішіндегі халық өсімі 1,40 пайызды құрады. Аудан халқы елдің жалпы халқының 28,45 пайызын білдірді. Орталық аудандағы негізгі халық орталықтары – Палапье және Серове, Африкадағы ең ірі дәстүрлі ауылдардың екеуі. Аудан Лимпопо өзенінің салаларын да қамтиды, олар кенеттен жаңбыр жауғанда су тасқынына ұшырауы мүмкін. Ауданды жергілікті басқаруға жауапты аудан әкімшілігі және аудан кеңесі басқарады. Жалпы жұмыс істейтін адамдардың саны 186 943 адамды құрады, оның ішінде 95 717 ер адам және 91 221 әйел адам, олардың көп бөлігі көлік және байланыс саласында жұмыс істейді.
Central is the largest of Botswana's districts in terms of area and population. It encompasses the traditional homeland of the Bamangwato people. Some of the most politically connected Batswana have come from the Central District, including former President Sir Seretse Khama, former President Festus Mogae, and former President Lt. General Seretse Ian Khama. The district borders the Botswanan districts of Chobe in the north, North West in the northwest, Ghanzi in the west, Kweneng in southwest, Kgatleng in the south and North East in the northeast, as well as Zimbabwe also in the northeast (Matabeleland North and Matabeleland South Provinces) and South Africa in the southeast (Limpopo Province). As of 2011, the total population of the district was 576,064 compared to 501,381 in 2001. The growth rate of population during the decade was 1.40. The population in the district was 28.45 per cent of the total population in the country. Main population centers in Central include Palapye and Serowe, two of Africa's largest traditional villages. The district also contains tributaries of the Limpopo River, which are prone to flash floods when sudden rainstorms drain eastward into the Limpopo. The district is administered by a district administration and district council which are responsible for local administration. The total number of workers constituted 186,943 with 95,717 males and 91,221 females, with a majority working in transport and communication sector.
География
Солтүстік-шығысында Орталық Зимбабвенің Матабелеленд Солтүстік және Матабелеленд Оңтүстік провинцияларымен, ал оңтүстік-шығысында Орталық Оңтүстік Африканың Лимпопо провинциясымен шектеседі. Солтүстік-шығыста Солтүстік-Шығыспен, оңтүстікте Кгатленгпен, оңтүстік-батыста Квененгпен, солтүстікте Ганзимен және солтүстік-батыста Солтүстік-Батыспен шектеседі. Ауданның және Шығыс аймақтың басты туристік тартымдары мен жануарлар мекендейтін аймақтары: Францистаун, Селеби-Фикве, Соломонның қабырғасы, Лепоколе дөңестері, Цвапонг дөңестері, Мореми шатқалы, Мотлабаненг тас суреттері, Летсибого тоғаны, Хама қарақұйрық қорығы, Шошонг дөңестері, Хама III ескерткіш мұражайы, Супа Нгаво мұражайы, Хама патшалық резиденциясы және зираты, сондай-ақ Машату жануарлар қорығы. Ботсвананың көп бөлігінде шығыстан батысқа қарай еңіс беткейлер орналасқан. Аймақтың орташа биіктігі теңіз деңгейінен шамамен 900 метрді құрайды. Өсімдік жамылғысы саванналық типте, биік шөптер, бұталар мен ағаштар өседі. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 600 мм, оның көп бөлігі қарашадан мамырға дейінгі жазғы маусымда жауады. Аймақтағы өзендердің көпшілігі маусымдық, ең ірісі – Лимпопо өзені, ол кенеттен су тасқынына бейім. Орталық округте ауыл шаруашылығын кеңейту мен жергілікті фаунаны қорғау арасында қайшылықтар бар. Ауданның ішінде Ботети және Лапаше өзендері сияқты бірнеше маусымдық өзендер бар, олардың жаңбырлы маусымдағы ағындары Мақгадикгади ойпатына жетеді.
In the northeast, Central borders Zimbabwe's Matabeleland North and Matabeleland South Provinces, and in the southeast Central borders South Africa's Limpopo Province. It borders North East in the northeast, Kgatleng in the south, Kweneng in southwest, Ghanzi in the North and North West in the northwest direction. The major tourists attractions and game areas in the district along with the Eastern region are Francistown, Selebi Phikwe, Solomon's Wall, Lepokole Hills, Tswapong Hills, Moremi Gorge, Motlhabaneng Rock Paintings, Letsibogo Dam, Khama Rhino Sanctuary, Shoshong Hills, Khama III Memorial Museum, Supa Ngwao Museum, Khama Royal Residence and Cemetery and Mashatu Game Reserve. Most part of Botswana has tableland slopes sliding from east to west. The region has an average elevation of around above the mean sea level. The vegetation type is Savannah, with tall grasses, bushes and trees. The annual precipitation is around , most of which is received during the summer season from November to May. Most of the rivers in the region are seasonal, with Limpopo River, which are prone to flash floods, being the most prominent. There are conflicts between agricultural expansion and protection of indigenous wildlife within the Central District. There are several seasonal rivers in the district including the Boteti River and the Lepashe River, whose flows in the rainy season reach the Makgadikgadi Pans.
Білім беру және экономика
2011 жылы ауданда барлығы 264 мектеп болды, оның 23,30 пайызы жекеменшік мектептер. Кеңес мектептеріндегі оқушылардың жалпы саны 113 632, ал жеке мектептерде 3 848 адамды құрады. Аудан бойынша барлық білім алушылардың саны 117 480 болды: 57 378 қыз және 60 102 ұл. Білікті мұғалімдердің жалпы саны 4 585, оның ішінде 3 441 әйел және 1 144 ер адам. Шамамен 132 уақытша мұғалім болды, олардың 69-ы ер адам, 201-і әйел адам. Аудан ішінде білімі жетілмеген мұғалімдер жоқ еді. 2006 жылы 80 594 адам ауыл шаруашылығында, 8 423 адам құрылыс саласында, 14 237 адам білім беру саласында, 1 165 адам электрмен жабдықтау және сумен қамтамасыз ету саласында, 1 034 адам қаржы саласында, 49 адам шетелдік миссияда, 4 396 адам денсаулық сақтау саласында, 4 218 адам қонақүйлер мен мейрамханаларда, 10 664 адам өндірісте, 4 900 адам тау-кен және карьерлерде, 2 894 адам басқа да қоғамдық қызметтерде, 8 385 адам жеке шаруашылықтарда, 16 022 адам мемлекеттік басқаруда, 4 489 адам жылжымайтын мүлік саласында, 3 927 адам көлік және байланыс саласында, ал 21 546 адам көтерме және бөлшек саудада жұмыс істеді. Жалпы жұмыс істейтін адамдардың саны 186 943 болды, оның ішінде 95 717 ер адам және 91 221 әйел адам.
As of 2011, there were a total of 264 schools in the district, with 23.30 per cent private schools. The total number of students in the Council schools was 113,632, while it was 3,848 in private schools. The total number of students enrolled in the district was 117,480: 57,378 girls and 60,102 boys. The total number of qualified teachers was 4,585, 3,441 female and 1,144 male. There were around 132 temporary teachers, 69 male and 201 female. There were no untrained teachers in the district. As of 2006, 80,594 were involved in agriculture, 8,423 in construction, 14,237 in education, 1,165 in electricity and water, 1,034 in finance, 49 in foreign mission, 4,396 in health, 4,218 in hotels and restaurants, 10,664 in manufacturing, 4,900 in mining and quarrying, 2,894 in other community services, 8,385 in private households, 16,022 in public administration, 4,489 in real estate, 3,927 in transport and communications, and 21,546 in wholesale and retail trade. The total number of workers was 186,943, 95,717 male and 91,221 female.
Әкімшілік
Ботсвана 1966 жылы британдықтардан тәуелсіздік алып, аудандық әкімшілігін құру үшін отаршылдық әкімшілік құрылымын бейімдеді. 1970-74 жылдары кейбір негізгі мәселелерді шешу мақсатында саясаттар өзгертілді. Ауданды жергілікті басқаруға жауапты аудандық әкімшілік және аудандық кеңес басқарады. Әкімшілік саясатын Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру министрлігі әзірлейді. Кеңестің негізгі қызметтері – тайпалық басқару, шалғайдағы аймақтарды дамыту және жергілікті басқару. Кеңестің атқару билігі орталық үкімет тағайындайтын комиссарға жүктеледі. Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру департаментінің техникалық қызметтер бөлімі ауылдардағы жолдар, сумен жабдықтау, мектептер және демалыс орындары сияқты инфрақұрылымды дамытуға жауапты. Аудандық әкімшілікті қоспағанда, жергілікті басқарудың барлық қызметкерлері Бірыңғай Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру қызметі (БЖӨӨҚ) арқылы іріктеледі, ал олардың оқытылуы, орналастырылуы және мансаптық өсуі үшін Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру министрлігі жауапты. Орталық ауданның ұлттық даму паркінің бір бөлігі ретінде құрылған алты кіші ауданы – Бобононг, Ботети, Махалапье, Орапа, Серове-Палапье және Тутуме.
Botswana gained independence from the British in 1966 and adapted the colonial administration framework to form its district administration. The policies were modified during 1970 74 to address some of the basic issues. The district is administered by a district administration and district council which are responsible for local administration. The policies for the administration are framed by the Ministry of Local Government. The major activities of the council are Tribal Administration, Remote Area Development and Local Governance. The executive powers of the council are vested on a commissioner appointed by the central government. Technical services wing of the Department of Local Government is responsible for developing roads, infrastructure in villages like water supply, schools and recreational facilities. All the staff of the local administration expect District Administration are selected via Unified Local Government Services (ULGS) and the Ministry of Local Government is responsible for their training, deployment and career development. The six sub districts of Central District created as a part of National Development Park of the district are Bobonong, Boteti, Mahalapye, Orapa, Serowe Palapye and Tutume.