Кіріспе

1996 жылғы Италиядағы жалпы сайлау 1996 жылдың 21 сәуірінде Өкілдер палатасы мен Республика Сенатының мүшелерін сайлау үшін өтті. Орталық-солшыл "Зәйтүн ағашы" коалициясының жетекшісі Романо Проди сайлауда жеңіске жетіп, орталық-оңшыл "Еркіндіктер үшін полюс" коалициясын басқарған Сильвио Берлускониді шамалы айырыспен басып өтті. Сайлауға Умберто Боссидің Солтүстік лигасы 1994 жылы Берлускони I кабинетінен кеткеннен кейін жеке қатысты, бұл дағдарыс тудырып, президент Оскар Луиджи Скальфаро Ламберто Дини басқаратын технократтық кабинет тағайындауға мәжбүр болды. Бұл кабинет 1995 жылы парламенттік қолдауын жоғалтты, соның салдарынан Скальфаро Италия Парламентін таратуға мәжбүр болды. Фаусто Бертиноти басқаратын Коммунистік жаңғыру партиясы "Зәйтүн ағашы" коалициясымен сайлауға дейін одақ құрды, Проди коалициясының қолдауымен өз кандидаттарын ұсынды, әсіресе солшыл бағытты сайлау округтерінде, ал қалған округдерде "Зәйтүн ағашы" кандидаттарын қолдауға және Проди үкіметіне сыртқы қолдау көрсетуге келісім берді.

Сайлау жүйесі

Италияның күрделі сайлау жүйесі, ресми ұсынған Серджио Маттарелланың атымен «Маттареллиум» деп аталды, Депутаттар палатасының (төменгі палата) орындарының 75% көпшілік дауыс беру жүйесімен сайланды, ал қалған 25% пропорционалдық өкілдікпен, 4% минимумдық шегімен белгіленді. Сенаттағы әдіс тіпті күрделірек болды: орындықтардың 75% бір мандатты округтар бойынша сайланды, ал 25% ерекше пропорционалдық әдіспен, ол қалған орынды азшылық партияларға берді.

Өмірбаян

1994 жылдың желтоқсанында Милан прокуратурасының жаңа тергеуі туралы ақпарат баспасөзге сіңіп кеткеннен кейін, Солтүстік Лиганың басшысы Умберто Босси сайлау шарты бұзылғанын айтып, коалициядан шығып, Берлускониді отставкаға кесуге мәжбүр етті, соның салдарынан парламенттегі көпшілік оңшыл-орталықтан солшыл-орталыққа қарай ықпалдасты. Солтүстік Лига көптеген депутаттарының Forza Italia партиясына ауысқанына наразылық білдірді, олардың беделді лауазымдармен сәукелестірілгені айтылды. Берлускони Ламберто Дини басқаратын технократтық үкімет құрылғанға дейін бір айдан астам уақытқа дейін міндетін атқарушы премьер-министр болып қалды. Дини бұрын Берлускони үкіметінде маңызды министр болған, ал Берлускони Дини басшылық етсе ғана технократтық үкіметті қолдайтынын мәлімдеді. Нәтижесінде Диниді көбінесе оппозициялық партиялар қолдады, бірақ Forza Italia және Солтүстік Лига қолдау көрсетпеді. 1995 жылдың желтоқсанында Дини премьер-министрліктен кетті, ал президент Оскар Луиджи Скальфаро конституциялық реформалар жасау үшін Италия парламентінің барлық партиялары қолдауымен үкімет құру мәселесін талқылауды бастауға шешім қабылдады. 1996 жылдың 19 қаңтарында теледебатта Сильвио Берлускони де, Солшыл Демократиялық партияның төрағасы Массимо Д’Алема да конституциялық реформаларды қолдады. Алайда, бұл мәселеде екі коалицияда да көптеген қиындықтар туды, себебі Джанфранко Фини мен Романо Проди елге реформалардың тиімді болатынына көз жеткізбей, мерзімінен бұрын сайлау өткізуді қалады. 1996 жылдың 16 ақпанында мерзімінен бұрын сайлау жарияланды.

Науқан

1996 жылғы 19 ақпанда қарымдастығын аяқтаған премьер-министр Ламберто Дини сайлауға Берлусконидің «Еркіндіктер полюсі» емес, «Зәйтүн ағашымен» одақтасқан жаңа партиямен қатысатынын жариялады. Содан кейін Берлускони Динидің «біздің сайлау бағдарламамызды көшіргенін» айтты. Тағы бір маңызды мәлімдеме – 1994 жылы Берлусконидің сайлауда жеңіске жетуіне көмектескен Солтүстік лигасының басшысы Умберто Босси жасаған мәлімдеме. Босси өз партиясы енді Берлускониді қолдамайтынын және сайлауға жеке қатысатынын мәлімдеді. Сонымен қатар, Продидің коалициясы Коммунистерді жаңарту партиясымен сайлауға дейінгі келісімге келді, онда Фаусто Бертиноттінің партиясы парламентте көпшілік болмаған жағдайда сайлаудан кейін Проди үкіметін қолдауға міндеттенді. 1996 жылғы 25 наурызда Берлускони Милан қаласында салыққа қарсы митингі (Салық күні) ұйымдастырды, оған көптеген миландық шеберлер қатысты. Сол күні Туринде Проди сайлау алдындағы сөйлесі кезінде қатты сынға ұшырады және салықты төмендетуге ниеті жоқ деп айыпталды.

Жалпы нәтижелер

+ [[1994 жылғы Италиядағы жалпы сайлау#Партиялар палатасыКоалицияПартияПропорционалды сайлауБірінші жеңімпаз жалпы орын +/–Дауыс%ОрынДауыс%Орын«Зәйтүн ағашы»Демократиялық солшыл партия (PDS)7,894,11821.062615,747,45542.01146172+48Проди үшін халықшылдар ([[Италия халық партиясы (1994)2,554,0726.8146569+18Жаңару (RI)1,627,3804.3481826Жасылдардың жаңа федерациясы (FdV)938,6652.5001414+3Желі (LR)033−5Ладин автономиялық одағы (UAL)011+1Жалпы орын саны38 247285–Бостандық үшін полюсForza Italia (FI)7,712,14920.573715,027,03040.0886123−9Ұлттық альянс (AN)5,870,49115.66286593−17ХДЖ – ХДС 2,189,5635.84122830+3Жалпы орын саны77 169246–Солтүстік лигасы (LN)3,776,35410.07204,038,23910.773959−59Коммунистік қайта құру партиясы (PRC)3,213,7488.5720982,5052.621535−3Оң Төңірек партиясы (SVP)0156,7080.4233±0Оңтүстік әрекет лигасы (LAM)72,0620.19082,3730.2211±0Аоста алқабы (VdA)037,4310.1011±0Басқалары1,635,7964.3901,223,3683.7800±0Жалпы37,484,398100.0015537,295,109100.00475630

Пропорционалдық және FPTP нәтижелері

Бірінші кезеңде жеңіске жеткендер
Партиялар мен коалициялар Дауыс % Орын саны
Бостандықтар партиясы (PpL) 15,027,030 40.09 169
Зәйтүн ағашы (Ulivo) 14,447,548 38.54 228
Солтүстік лигасы (LN) 4,038,239 10.77 39
Зәйтүн ағашы – Венеция автономия лигасы (Ulivo–LAV) 997,534 2.66 14
Прогрессивтер 982,505 2.62 15
Үш түсті жалау (FT) 624,558 1.67 0
Зәйтүн ағашы – Сардиния әрекет партиясы (Ulivo–PSd'Az) 269,047 0.72 4
Оңтүстік Тироль халық партиясы (SVP) 156,708 0.42 3
Оңтүстік әрекет лигасы (LAM) 82,373 0.22 1
Паннелла Скарби тізімі (LPS) 69,406 0.19 0
Таза қолдар (MP) 68,443 0.18 0
Социалистік партия (PS) 44,786 0.12 0
Сардиния ұлты (SN) 42,246 0.11 0
Аоста алқабы (VdA) 37,431 0.10 1
Демократия және бостандық (DL) 33,326 0.09 1
Жаңару 28,988 0.08 0
Адамгершілік партиясы (PU) 27,694 0.07 0
Италия жаңару қозғалысы (MRI) 24,074 0.06 0
Оңтүстік Тироль үшін одақ (UfS) 23,032 0.06 0
Біз сицилиялықтармыз – Сицилия ұлттық фронты (NS–FNS) 20,102 0.05 0
Агро үшін келісім 18,836 0.05 0
Коммунистік қайта құру партиясы (PRC) 17,996 0.05 0
Жасылдар Жасылдар 12,905 0.03 0
Қоршаған ортаны қорғаушылар 12,299 0.03 0
Либералды федералисттер (FL) 11,563 0.03 0
Аоста алқабы Зәйтүн ағашы үшін 11,526 0.03 0
Социал-демократия (DS) 9,760 0.03 0
Солтүстік-Шығыс одағы (UNE) 9,669 0.03 0
Тәуелсіз топ Бостандық (GIL) 8,805 0.02 0
Табиғи заң партиясы (PLN) 7,708 0.02 0
Жұмсақтар 6,208 0.02 0
Жаңа энергиялар 5,627 0.02 0
Жаңа демократия (ND) 5,333 0.01 0
Даму және заңдылық 5,275 0.01 0
Марке үшін 4,317 0.01 0
Оңтүстіктің қайта жандануы 4,291 0.01 0
Солтүстік автономиясы 4,013 0.01 0
Жаңа жолдар 3,904 0.01 0
Фриули штаты 3,345 0.01 0
Либералды ынтымақтастық альянсы 3,219 0.01 0
Тапқырлық және батылдық 2,805 0.01 0
Венеция ынтымақтастығы 2,655 0.01 0
Оңтүстік полюсі қозғалысы 2,310 0.01 0
Италия федералист лигасы (LIF) 2,268 0.01 0
Триест әйелдерінің келісімі 2,121 0.01 0
Басқалар 71,281 0.19 0
Барлығы 37,295,109 100.00 475
Источник: Ішкі істер министрлігі

Пропорционалды
Партиялар Дауыс % Орын саны
Солшыл демократиялық партиясы (PDS) 7,894,118 21.06 26
Италия күші (FI) 7,712,149 20.57 37
Ұлттық альянс (AN) 5,870,491 15.66 28
Солтүстік лигасы (LN) 3,776,354 10.07 20
Коммунистік қайта құру партиясы (PRC) 3,213,748 8.57 20
Проди үшін халық (PPI–UD–PRI–SVP) 2,554,072 6.81 4
ХДД – ХДУ 2,189,563 5.84 12
Италия жаңаруы (RI) 1,627,380 4.34 8
Жасылдар федерациясы (FdV) 938,665 2.50 0
Паннелла Скарби тізімі (LPS) 702,988 1.88 0
Үш түсті жалау (FT) 339,351 0.91 0
Социалистік партия (PS) 149,441 0.40 0
Оңтүстік әрекет лигасы (LAM) 72,062 0.19 0
Солтүстік-Шығыс одағы (UNE) 63,934 0.17 0
Оңтүстік Тироль үшін одақ (UfS) 55,548 0.15 0
Таза қолдар (MP) 44,935 0.12 0
Біз сицилиялықтармыз – Сицилия ұлттық фронты (NS–FNS) 41,001 0.11 0
Сардиния әрекет партиясы (PSd'Az) 38,002 0.10 0
Жасылдар Жасылдар 25,788 0.07 0
Сардиния ұлты (SN) 23,355 0.06 0
Тәуелсіз топ Бостандық 17,451 0.05 0
Қоршаған ортаны қорғаушылар 15,560 0.04 0
Адамгершілік партиясы (PU) 14,601 0.04 0
Жаңару 13,677 0.04 0
Агро үшін келісім 12,297 0.03 0
Социал-демократия 9,319 0.02 0
Италия жаңару қозғалысы (MRI) 8,886 0.02 0
Тоскана автономист қозғалысы (MAT) 8,627 0.02 0
Табиғи заң партиясы (PLN) 8,298 0.02 0
Жаңа демократия 8,185 0.02 0
Либералды федералисттер (FL) 6,475 0.02 0
Марке үшін 5,545 0.01 0
Жаңа энергиялар 5,393 0.01 0
Даму және заңдылық 5,347 0.01 0
Солтүстік автономиясы 4,965 0.01 0
Федералист партиясы (PF) 3,743 0.01 0
Оңтүстіктің қайта жандануы 3,084 0.01 0
Барлығы 100.00 37,484,398 155
Жарамсыз/бос/тағайындалмаған дауыстар –2,917,376 –
Барлығы –40,401,774 –
Тіркелген сайлаушылар/қатысу 82.88% 48,744,846 –
Источник: Ішкі істер министрлігі

Республика Сенаты

+ [[1994 жылғы Италиядағы жалпы сайлау#Республика СенатыКоалицияПартияБірінші өткен орынПропорционалдыОрынБарлығыорын+/–Дауыс%ОрынЗейтун ағашыДемократиялық солшыл партия (PDS)13 444 97841,2113423102+26Италия халық партиясы (PPI)27−4Жасылдар федерациясы (FdV)14+7Италия жаңаруы (RI)11 ЖаңаЖелі (LR)1−5Венеция автономия лигасы (LAV)1+1Сардиния әрекет партиясы (PSd'Az)1+1Барлық орындар саны157–Бостандық үшін полюсForza Italia (FI)12 185 02037,35674948+13Ұлттық альянс (AN)43−4 Христиан демократиялық орталық (CCD)15+3 Біріккен христиан демократтары (CDU)10 ЖаңаБарлық орындар саны116–Солтүстік лигасы (LN)3 394 73310,4118927−33Прогрессивтер934 9742,8710010−8Үш түсті жалау (FT)747 4872,29011 ЖаңаПаннелла Скарби тізімі (LPS)509 8261,56011±0Социалистік партия (PS)286 4260,88000 ЖаңаШырға – Оңтүстік Тироль халық партиясы – PATT178 4250,55202−1Таза қолдар109 1130,33000 ЖаңаАвтономия лигасы – Ломбардия альянсы106 3130,33000 ЖаңаСолтүстік-Шығыс одағы (UNE)72 5410,22000 ЖаңаБіз сицилиялықтар – Сицилия Ұлттық фронты (NS–FNS)71 8410,22000 ЖаңаОңтүстік әрекет лигасы (LAM)66 7500,20000±0Жасылдар Жасылдар61 4340,19000±0Зейнеткерлер партиясы (PP)60 6400,19000±0Әлеуметтік демократия60 0160,18000 ЖаңаИталиялық азаматтық тізімдер федерациясы55 7930,17000 ЖаңаSardigna Natzione (SN)44 7130,14000 ЖаңаАоста алқабы (VdA)27 4930,08101±0Пьемонт Еуропа ұлты26 9510,08000±0Экологтар26 7560,08000 ЖаңаТәуелсіз топ Бостандық (GIL)23 3010,07000 ЖаңаОңтүстік Тироль үшін одақ (UfS)19 3300,06000 ЖаңаТоскана автономистік қозғалысы (MAT)18 6910,06000±0Агро үшін келісім17 9800,06000 ЖаңаЖаңарту16 2160,05000 ЖаңаХалықтың құқығы6 7100,02000 ЖаңаТабиғи заң партиясы (PLN)10 3710,03000 ЖаңаПрогресс үшін демократтар5 6880,02000 ЖаңаКоммунистік қайта құру партиясы (PRC)5 6810,02000Адамгершілікке шақыру қозғалысы (MPM)5 2970,02000 ЖаңаКөк Альпі5 1440,02000 ЖаңаРимдық қамалдар үшін демократиялық балама4 5240,01000 ЖаңаПрогрессивтік халық партиясы (PPP)4 4500,01000±0Нормалды ел үшін3 9760,01000 ЖаңаЕуропалық Доломит аймағы2 8980,01000 ЖаңаСолтүстік автономиясы2 4110,01000 ЖаңаОртаны ұр2 1780,01000 ЖаңаБарлығы32 624 584100,0023283315Источник: Ішкі істер министрлігі