Кіріспе

Chembox
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 409535272
| Name =
| ImageFile = Этилендиаминнің түтіндеуі.jpg
| ImageFile1 = Этан 1,2 диамин 200.svg
| ImageFile1 Ref =
| ImageName1 = Этилендиаминнің қаңқа формуласы
| ImageFileL1 = Этилендиамин 3D шарлары 2.png
| ImageFileL1 Ref =
| ImageNameL1 = Этилендиаминнің шар және таяқша моделі
| ImageFileR1 = Этилендиамин 3D кеңістік толтыру.png
| ImageFileR1 Ref =
| ImageNameR1 = Этилендиаминнің кеңістік толтыру моделі
| ImageFile2 Ref =
| ImageName2 = Этилендиаминнің банкадағы үлгісі
| PIN = Этан 1,2 диамин
| OtherNames = Эдамин, 1,2 Диаминоэтан, лиганд ретінде 'en'
| Section1 =
| Section2 = Chembox қасиеттері
| C=2 | H=8 | N=2
| Appearance = Түссіз сұйықтық
| Odor = Аммиактық иіс
| PEL = TWA 10 ppm (25 мг/м3)
| IDLH = 1000 ppm Этилендиамин, полиэтилен аминдер деп аталатын қосылыстардың бірінші мүшесі.

Қолданбалар

Этилдиамин көптеген өнеркәсіптік химиялық заттарды өндіруде үлкен көлемде қолданылады. Ол карбон қышқылдарымен (соның ішінде май қышқылдарымен), нитрилдермен, спирттермен (жоғары температурада), алкилдеуші заттармен, көміртек дисульфидімен, альдегидтермен және кетондармен туындылар түзетін болады. Екі амино тобының болуына байланысты, ол гетероциклдерді, мысалы имидазолидиндерді оңай қалыптастырады.

Келациялау агенттерінің, дәрілік заттардың және агрохимиялық заттардың прекурсоры

Этилдиаминнің ең белгілі туындысы – келаттаушы агент EDTA, ол цианид пен формальдегидті қатыстыратын Штрекер синтезі арқылы этилдиаминнен алынады. Гидроксиэтилендиамин – тағы бір коммерциялық маңызы бар келаттаушы агент. Этиленбисдитиокарбамат тұздары Maneb, Mancozeb, Zineb және Metiram сауда маркаларымен коммерциялық маңызы бар фунгицидтер болып табылады. Кейбір имидазолин құрамындағы фунгицидтер этилдиаминнен алынған. Фармацевтикалық қосымша зат ретінде қолданғанда, ауызға қабылдағаннан кейін оның биожетімділігі шамамен 0,34-ке жетеді, себебі айқын бірінші өту әсері байқалады. Бүйрек арқылы 20%-дан аз бөлігі шығарылады. Этилдиаминнен алынған антигистаминдық препараттар – бірінші буын антигистаминнің бес класының ең ескісі, олар 1933 жылы Франциядағы Пастер институтында ашылған пипероканнан (бенoдаин) басталады, сондай-ақ мепирамин, трипеленнамин және антазолин де кіреді. Басқа кластар этаноламин, алкиламин, пиперазин және басқа туындыларды (негізінен трициклді және тетрациклді қосылыстар, фенотиазиндерге, трициклді антидепрессанттарға, сондай-ақ ципрогептадин және фениндамин тобына қатысты) қамтиды.

Полимерлердегі рөлі

Этилендиамин, құрамында екі амин тобы болғандықтан, әртүрлі полимерлерді жасау үшін кеңінен қолданылатын алғыр зат болып табылады. Формальдегидтен алынған конденсаттар пластификаторлар болып табылады. Ол полиуретан талшықтарын өндіруде кеңінен қолданылады. PAMAM класындағы дендримерлер этилендиаминнен туындайды.

Тетраацетилэтилендиамин

Ағарту активі тетраацетилэтилендиамин этилендиаминнен түзіледі. N,N этиленбис(стеарамид) (EBS) туындысы – коммерциялық маңызы бар қалыптан босатушы агент және бензин мен мотор майындағы беттік белсенді зат.

Басқа қолданбалар

еріткіш ретінде ол полярлы еріткіштермен жақсы араласады және альбумин мен казеин сияқты ақуыздарды ерітуге қолданылады. Сонымен қатар, ол кейбір электроқаптама ванналарында пайдаланылады. Бояулар мен салқындатқыштардағы коррозияға қарсы ингибитор ретінде қолданылады. Этилендиамин дигидроиодиді (EDDI) йодтың көзі ретінде жануарларға берілетін азыққа қосылады. Түсті фотосуреттерді дамытуға арналған химиялық заттар, байланыстырғыштар, желімдер, мата жұмсартқыштар, эпоксидті жабындарды қатайтуға арналған заттар және бояулар үшін де қолданылады. Нитрометанды жарылғыш затқа сезіктендіру үшін қосылыс ретінде пайдаланылады. Бұл қоспа Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пикатинни арсеналында қолданылып, нитрометан мен этилендиамин қоспасына PLX немесе Пикатинни сұйық жарылғышы деген ат берілді.

Координациялық химия

Этилдиамин – координациялық қосылыстар үшін жақсы танымал екі тісті хелаттаушы лиганд, этилдиамин лиганд ретінде әрекет еткенде екі азот атомы электрон жұптарын донор ретінде ұсынады. Ол бейорганикалық химияда көбінесе "en" деп қысқартылады. [Co(en)3]3+ кешені – хиральды үш тісті хелат кешенінің классикалық мысалы. Сален лигандтары, олардың кейбіреулері катализ үшін қолданылады, салицилальдегидтер мен этилдиаминның конденсациялануынан алынады.

Қарым-қатынас лигандтары

Этилдиаминге қатысты туындыларға этилендиаминтетраацетат қышқылы (EDTA), тетраметилэтилендиамин (TMEDA) және тетраэтилэтилендиамин (TEEDA) жатады. Этилдиаминнің хиральды аналогтарына 1,2-диаминопропан және транс-диаминоциклогексан кіреді.

Қауіпсіздік

Этилендиамин, аммиак және басқа да төмен молекулалық салмақты аминдер сияқты, тері мен тыныс жолдарына тітіркенді әсер етеді. Егер сұйық этилендиамин жабық ыдыста сақталмаса, қоршаған ортаға, әсіресе қыздырғанда, уытты және тітіркенді бу шығарады. Бу ылғалды ауадан ылғалды сіңіріп, көзге көрінетін ақ түсті тұманды құрайды, ол теріге, көзге, өкпеге және шырышты қабықшаларға қатты тітіркенді әсер етеді.