Кіріспе

Әлемнің тегін өңдеуге болатын картасын құру бойынша бірлескен жоба. OpenStreetMap (OSM) – еріктілер қауымдастығының ашық ынтымақтастық арқылы жаңартып, қолданатын тегін, ашық географиялық деректер қоры. Қатысушылар зерттеулерден, әуе суреттерінен деректер жинайды, сондай-ақ басқа тегін лицензиялы геодеректер көздерінен импорттайды. OpenStreetMap ашық деректер қоры лицензиясы бойынша тегін пайдаланылады, нәтижесінде электрондық карталар жасауға, кезегімен навигацияны ақпараттандыруға, гуманитарлық көмек көрсетуге және деректерді визуализациялауға мүмкіндік береді. OpenStreetMap географиялық ерекшеліктерді сақтау үшін өзінің топологиясын пайдаланады, оларды кейін басқа ГИС файл форматтарына экспорттауға болады. OpenStreetMap веб-сайты – онлайн карта, геодеректерді іздеу жүйесі және редакторы. OpenStreetMap 2004 жылы Стив Кост құрған, себебі Ұлыбританияның ұлттық карталық агенттігі Ordnance Survey өзінің деректерін тегін лицензия бойынша көпшілікке ұсынбады. Бастапқыда карталар GPS іздері арқылы жасалды, бірақ ол тез арада АҚШ-тың TIGER деректері сияқты қоғамдық домендегі географиялық деректерді импорттау және рұқсат етілген әуе суреттері мен спутниктік суреттерді іздеу арқылы толықтырылды. OpenStreetMap-тың қабылдануы Google Maps-тің 2012 жылы баға белгілеуін енгізуімен және оны қолдайтын бағдарламалық қамтамасыз ету мен қосымшалардың дамуымен үдеді. Деректер базасын OpenStreetMap Foundation ұйымдастырады, ол Англия мен Уэльсте тіркелген коммерциялық емес ұйым және негізінен қайырымдастықтар арқылы қаржыландырылады. Meta (бұрынғы Facebook) 2020 жылы OSM негізінде Daylight деп аталатын дистрибуциясын іске қосты. Linux Foundation-ның Overture Maps Foundation-ы 2023 жылдың шілдесінде OSM және басқа көздерге негізделген алғашқы ашық карта деректерін жариялады.

Тарих

Стив Кост жобаны 2004 жылы Ұлыбританиядағы университетте оқып жүрген кезінде құрды, бастапқыда Ұлыбританияны картаға түсіруге баса назар аударды. Ұлыбританияда және басқа елдерде мемлекеттік басқару мен салық есебінен қаржыландырылатын Ordnance Survey сияқты жобалар үлкен деректер жиынтығын жасады, бірақ оларды тегін және кеңінен таратудан бас тартты. Бірінші үлесім 2005 жылы Лондонда жасалды. 2006 жылдың сәуірінде OpenStreetMap Foundation тегін географиялық деректердің өсуін, дамуын және таралуын ынталандыру және оларды кез келген адамға пайдалануға және бөлісуге мүмкіндік беру мақсатымен құрылды. 2007 жылдың сәуірінде Automotive Navigation Data (AND) компаниясы жобаға Нидерландының толық жол деректерін, сондай-ақ Үндістан мен Қытайдың магистральдық жол деректерін сыйға берді. Сол кезде 9 000 тіркелген пайдаланушы болды. 2007 жылдың қазан айында OpenStreetMap АҚШ-тың TIGER жолдар туралы деректерін импорттауды аяқтады. Yahoo! (2006–2011) және DigitalGlobe (2017–2023) компаниялары карта жасау үшін әуе суреттерін және спутниктік суреттерді қолдануға рұқсат берді. 2009 жылдан 2011 жылға дейін NearMap Pty Ltd компаниясы CC BY SA лицензиясы бойынша Австралияның ірі қалалары мен кейбір ауылдық аймақтарының жоғары сапалы фотокарталарын қолжеткілі етті. Foursquare және Craigslist сияқты компаниялар OpenStreetMap-ты қабылдады, ал Apple Google-мен жасасқан келісімшартын тоқтатып, TomTom және OpenStreetMap деректерін пайдалана отырып, өз карта платформасын іске қосты. 2020 жылдың наурызында Facebook OpenStreetMap деректерінің сапалы тексерілген көшірмесі болып табылатын "Daylight Map Distribution" бағдарламасының алғашқы нұсқасын жариялады. 2022 жылдың желтоқсан айының ортасында Linux Foundation жаңа карталық ынтымақтастық – Overture Maps Foundation құрылғанын хабарлады. Оның мақсаты – "сенімді, пайдалануға оңай және өзара үйлесімді ашық карта деректерін жасау арқылы қазіргі және келесі буын карта өнімдерін дамыту". Overture-дің негізгі мүшелері Amazon Web Services (AWS), Meta, Microsoft және TomTom болды. Overture OpenStreetMap-қа толықтыру ретінде қарастырылады және мүшелерін деректерді тікелей OpenStreetMap-қа үлесуге шақырады. Overture 2023 жылдың 26 шілдесінде қызығушылық танытатын орындар (POI), ғимараттар, көлік желісі және әкімшілік шекаралар қабаттарынан тұратын альфа-деректер жиынтығын жариялады. Әлем бойынша 59 миллион жер туралы деректер навигацияны, жергілікті іздеуді және басқа да қолданбаларды қолдайды.

Лицензия

OpenStreetMap деректері мен туынды плиткалар бастапқыда деректерді еркін пайдалану мен қайта таратуды ынталандыру мақсатында Creative Commons Attribution ShareAlike лицензиясы (CC BY SA) бойынша жарияланды. 2012 жылдың қыркүйегінде лицензия Open Data Commons (ODC) жариялаған Ашық деректер қоры лицензиясына (ODbL) өзгертілді, деректердің өзіне, емес, оның бейнелеуіне қатысты талаптарды нақтылау үшін. Осы лицензияны қайта жаңарту процесінің бір бөлігі ретінде, карта деректерінің бір бөлігі қоғамдық таратудан алынып тасталды. Бұл жаңа лицензиялық шарттарға келіспеген мүшелер салған барлық деректерді, сондай-ақ осы деректерге жасалған барлық кейінгі өзгерістерді қамтыды. Сонымен қатар, жаңа шарттарға сәйкес келмейтін бастапқы деректерге негізделген деректер де алынып тасталды. Болжамдар бойынша, деректердің 97%-дан астамы сақталады, бірақ кейбір аймақтар басқаларына қарағанда көбірек әсерге ұшырады, мысалы, Австралияда нысан түріне байланысты нысандардың 24-84%-ы сақталады. Нәтижесінде, деректердің 99%-дан астамы сақталды, ал Австралия мен Польша өзгерістен ең көп зардап шеккен елдер болды. Жобаға қосылған барлық деректер Ашық деректер қоры лицензиясымен үйлесімді лицензияға ие болуы керек. Бұл авторлық құқығы тоқталған ақпаратты, жалпыға қолжетімді немесе басқа лицензияларды қамтуы мүмкін. OpenStreetMap деректерін жасау және көрсету үшін қолданылатын бағдарламалық құралдардың жеке лицензиялық шарттары болуы мүмкін. OpenStreetMap жобасы ұсынған карта плиткалары 2020 жылдың 1 тамызына дейін CC BY SA 2.0 лицензиясы бойынша лицензияланды. ODbL лицензиясы OpenStreetMap деректерінен жасалған карталарға авторлық құқықтың белгіленуін талап етеді, бірақ осы карталарға нақты лицензия қолданылуын талап етпейді. Сайтта авторлық құқық туралы ODbL бетіне сілтемемен бірге "©OpenStreetMap Contributors" деген белгі қолданылады.

Деректер көздері

Карталық деректер жергілікті сараптама, жеке білім, суреттерден цифрландыру және мемлекеттік деректер арқылы жиналады. Жергілікті сараптама деректерін еріктілер дәстүрлі түрде қолға ұсталатын GPS құрылғысы, блокнот, цифрлық камера және дауыс жазғыш сияқты құралдарды пайдалана отырып жинайды. Смартфондардағы (мобильді құрылғылар) бағдарламалық қамтамасы кез келген адамға сараптама жүргізуді жеңілдетті. Деректер кейін JOSM және Merkaator сияқты бірнеше бағдарламалық құралдарды қолдана отырып OpenStreetMap дерекқорына енгізіледі. Жергілікті OpenStreetMap командалары мен коммерциялық емес ұйымдар және жергілікті билік органдары белгілі бір аумақты картаға түсіру үшін Mapathon жарыс шараларын ұйымдастырады. Әуе суреті және коммерциялық және мемлекеттік көздерден алынған басқа деректердің болуы қолмен өңдеу және автоматтандырылған импорт үшін маңызды деректер көздерін ұсынады. Автоматтандырылған импортты өңдеу және құқықтық және техникалық мәселелерді болдырмау үшін арнайы процедуралар бар.

Сауалнамалар мен жеке мәліметтер

Жерді картограф жаяу, велосипедпен, көлікпен, мотоциклмен немесе қайықпен зерттейді. Карта деректері әдетте GPS құрылғысында немесе карта қолданбасы бар смартфонда тіркеледі. Деректер жиналғаннан кейін, тиісті атрибут деректерімен бірге жобаның веб-сайтына жүктеу арқылы деректер базасына енгізіледі. Деректерді жинау және жүктеу, объектілерді өңдеуден бөлек болатындықтан, GPS құрылғысын пайдаланбастан, мысалы, қағаз карталар арқылы жобаға үлес қосу мүмкін. GPS құрылғысын пайдаланып деректерді қосатын пайдаланушылар сияқты, үлкен көлік паркіне ие корпорациялар (мысалы, Amazon) OpenStreetMap-қа деректерді қосу үшін көліктерінен алынған телеметриялық деректерді пайдаланады. Кейбір белсенді қатысушылар бүкіл қалаларды немесе қалалық аудандарды картаға түсіруді өз міндетіне алады, немесе карта аймағын аяқтау үшін басқалардың қолдауын жинау үшін карта жасау шараларын ұйымдастырады. Көптеген аз белсенді пайдаланушылар картаға түзетулер мен шағын қосымшалар енгізеді.

Мемлекеттік деректер

Кейбір мемлекеттік органдар тиісті лицензиялар туралы ресми деректерді жариялады. Бұл АҚШ-ты қамтиды, онда федералды үкіметтің жұмыстары қоғамдық доменде. АҚШ-та көптеген жолдар Халық санағы бюросының TIGER деректерінен алынған. Географиялық атаулар бастапқыда Географиялық атаулар ақпараттық жүйесінен (GNIS) алынған, ал кейбір аймақтарда Ұлттық гидрографиялық деректер жиынтығынан (NHD) су нысандары бар. Ұлыбританияда Ordnance Survey OpenData-ның бір бөлігі импортталады. Канадада Табиғи ресурстар Канадасының CanVec векторлық деректері және GeoBase жер жамылғысын және көшелерді ұсынады. Әлемдік деңгейде OpenStreetMap бастапқыда NOAA-ның прототиптік жаһандық жағалау сызығын пайдаланды. Ол тым қарапайым және дөңгелек болғандықтан, көбінесе басқа мемлекеттік дереккөздермен немесе қолмен іздеу арқылы алмастырылды. Авторлық құқығы тоқталған карталар жиі өзгермейтін нысандар туралы ақпараттың пайдалы көзі болуы мүмкін. Авторлық құқық мерзімі әртүрлі, бірақ Ұлыбританияда Корольдік авторлық құқығы 50 жылдан кейін аяқталады, сондықтан ескі Ordnance Survey карталарын заңды түрде пайдалануға болады. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басындағы Ұлыбританияның 1 дюйм/миль карталарының толық жиынтығы жиналып, сканерленді және контрибуторлар үшін онлайн ресурс ретінде қолжетімді.

Қатысушылар

Жобаның географиялық тұрғыдан алуан түрлі пайдаланушылар базасы бар, себебі деректерді жинау процесінде жергілікті білім мен "жердегі" жағдайға ерекше мән беріледі. Көптеген алғашқы үлескерлер – велосипедшілер болды, олар велосипедшілер үшін және олармен бірге жолдарды зерттеп, велосипед жолдары мен жүріп өтуге болатын жолдарды картаға түсірді. Басқалары ArcGIS кеңейтуімен деректерді үлесетін ГИС мамандары. Үлескерлердің басым бөлігі – ерлер, әйелдердің үлесі тек 3–5% құрайды. 2008 жылдың тамызында, екінші "Картаның жағдайы" конференциясынан кейін, 50 000-нан астам тіркелген үлескер болды; 2009 жылдың наурызында – 100 000, ал 2009 жылдың соңында бұл көрсеткіш 200 000-ға жуықтады. 2012 жылдың сәуірінде OpenStreetMap 600 000 тіркелген үлескерге жетті. Пайдаланушылардың шамамен 30%-ы OpenStreetMap деректер базасына кем дегенде бір дерек қосты. 2011 жылы жүргізілген зерттеуге сәйкес, мүшелердің 38%-ы кем дегенде бір өзгеріс жасады, ал мүшелердің тек 5%-ы 1000-нан астам түйін құрды. Мүшелердің көп бөлігі Еуропада (72%) орналасқан. Тағы бір зерттеуге сәйкес, бәсекелес карта платформасы іске қосылғанда, OSM жаңа үлескерлерді аз тартады, ал бұрынғы үлескерлер платформаға идеологиялық байланысты болуына байланысты үлестерін арттырады. Жалпы алғанда, бұл үлестердің санына теріс әсер етеді.

Коммерциялық салымшылар

Кейбір компаниялар спутниктік/әуе/көше суреттерінің лицензиясын тегін ұсынады, содан OpenStreetMap қатысушылары жолдар мен нысандарды көшіріп алады, ал басқа компаниялар карта деректерін импорттауға болатын деректерді қолжетімді етеді. Automotive Navigation Data (AND) Нидерланды үшін толық жол деректерін, ал Қытай мен Үндістан үшін магистральдық жолдар деректерін ұсынды. 2018 жылдың маусым айында Microsoft Bing тобы жобаға 125 миллион АҚШ ғимарат контурын қосты – бұл пайдаланушылар мен мемлекеттік деректер импорты арқылы қосылған көлемнен төрт есе көп. Amazon навигация үшін OpenStreetMap-ты пайдаланады және GPS іздері мен жүргізушілердің пікірлеріне сүйене отырып картаны жаңартатын командасы бар. 2021 жылдың ақпан айына қарай Apple компаниясы ең белсенді корпоративтік редактор болып табылды, ол бар жолдардың 80% редакциялауға жауапты.

Үкіметтік емес ұйымдар

Humanitarian OpenStreetMap Team (HOT) – әлем бойынша қоғамдық карта жасауды қолдаушы коммерциялық емес ұйым. Ол ынтымақтастық үшін ашық кодты HOT Tasking Manager құралды және 2015 жылғы сәуірдегі Непал жер сілкінісінен, 2016 жылғы Кумамото жер сілкінісінен және 2016 жылғы Эквадор жер сілкінісінен кейінгі картаға түсіру жұмыстарына үлес қосты. Америка Қызыл Кресті, Шекарасыз Дәрігерлер және басқа да ҮЕҰ-лар құрған Missing Maps жобасы HOT Tasking Manager құралын пайдаланады. Гейдельберг университеті гуманитарлық мақсаттар үшін карта жасауға студенттерді оқыту үшін Disastermappers жобасын ұйымдастырады. 2014 жылы Эбола індеті басталганда, еріктілер бес күннің ішінде Гвинеяда 100 000 үйді және жүздеген шақырым жолды картаға түсірді.

Бағдарламалық жасақтама

OpenStreetMap қолданбалары қызметтерді ұсыну үшін бірнеше компоненттерді пайдаланады. Карта деректері әртүрлі жақындату деңгейлері үшін алдын ала дайындалған плиткалар арқылы көрсетіледі. Өңдеу қолданбалары көбінесе суреттерді көрсетуді қолдайды, сондай-ақ картаны өңдеуге көмектесетін GPS іздері және дауыс, фото, бейне түсіндірмелері түріндегі карталық деректерді де қолдайды. Heigit жүргізген зерттеуге сәйкес, 2018–2023 жылдар аралығындағы үлестер бойынша ең көп қолданылған 5 құрал JOSM, ID, StreetComplete, Rapid және Potlatch болып табылады.

ОЖЖ веб-сайты iD редакторымен біріктірілген

Веб-сайт жылғы карта интерфейсін ұсынады, ол Leaflet JavaScript кітапханасына негізделген (бұрын OpenLayers-те құрылған), Mapnik көрсету қозғалтқышымен жасалған карта плиткаларын көрсетеді. Базалық карта түрлері: Стандартты, Велосипедтік карта, Көлік картасы және Гуманитарлық карта. 2015 жылдың ақпан айында OpenStreetMap өзінің ресми веб-сайтында маршрут жоспарлау мүмкіндігін қосты. iD OSM веб-сайтында өңдеу үшін қолданылады. Ол бастапқыда Mapbox компаниясымен, Knight Foundation-ның бастапқы қаржыландыруымен әзірленді және ашық код ретінде қолжетімді. Ол пайдаланушыларға карталарды өңдеуге және өзгерістер журналын қарауға мүмкіндік беру үшін Ruby on Rails-ті пайдаланады. Қолданба пайдаланушы деректерін сақтау және өңдеу метадеректерін қамтамасыз ету үшін OSM PostgreSQL деректер базасымен байланысады. Стандартты карта Mapnik арқылы жасалады, PostGIS-те сақталады және mod_tile деп аталатын Apache модулімен жұмыс істейді. Карта деректерін спутниктік/әуе суреттерін, GPS іздерін және жергілікті білімді пайдалану арқылы өңдеуге болады. Nominatim (латын тілінен, "атымен") – OpenStreetMap деректерін аты және мекенжайы бойынша іздеу (геокодтау) және OpenStreetMap нүктелерінің жасалған мекенжайларын (кері геокодтау) жасауға арналған құрал. Nominatim және GeoNames деректері OSM веб-сайтындағы іздеу функциясы үшін қолданылады.

Басқа үстел / веб-базалық қосымшалар

"RapiD" – iD негізінде жасалған веб-редактор. Ол Facebook компаниясының "жасанды интеллектпен карта жасау" жобасы үшін OSM-ге жасанды интеллект (AI) арқылы анықталған жолдарды қосу мақсатында әзірленді және қолданылады. JOSM, Potlatch және Merkaartor – осы бағдарламалар күшті жұмыс үстелі қолданбалары болып табылады және олар кеңейтілген мүмкіндіктерді қажет ететін тәжірибелі пайдаланушыларға арналған.

Мобильді қосымшалар

Vespucci – Android үшін толық функционалды негізгі редактор; ол 2009 жылдан бері үзбей жаңартылып келеді. 2016 жылы пайда болған StreetComplete Android қосымшасы, OpenStreetMap туралы ешқандай білімі жоқ қолданушыларға OpenStreetMap-тағы қолданыстағы деректерге қатысты қарапайым сұрақтарға жауап беру арқылы деректерді толықтыруға мүмкіндік береді.

Сапасы

OSM – көпшілік күшімен жасалған және күрделі таңбалау жүйесіне ие жоба болғандықтан, қателердің (кездейсоқ және қасақана) енгізілу мүмкіндігі бар. Қатысушылар OSM веб-сайтындағы тарих бөлімін, OSMcha, OSM Inspector және Osmose сияқты құралдарды қателерді бақылау, тексеру және түзету үшін пайдаланады. OpenStreetMap деректері коммерциялық дереккөздермен салыстырылған, бірақ 2009 жылға дейін дерек сапасы әлемдік деңгейде әртүрлі болды. 2011 жылы жасалған зерттеуде OSM деректері Германиядағы TomTom деректерімен салыстырылды. Автокөлік навигациясы үшін TomTom 9% көбірек ақпарат ұсынады, ал жалпы көше желісі үшін OSM 27% көбірек ақпаратқа ие.

Жалпыға ортақ мобильді қосымшалар

OsmAnd, Locus Map, Maps.me және Organic Maps – жалпы қолданысқа арналған мобильді қосымшалардың кейбіреулері. Олардың бірқатары OSM деректерін өңдеуге де мүмкіндік береді.

Гуманитарлық көмек

2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық орнату үлгісін қалыптастырды. OpenStreetMap және Crisis Commons еріктілері қолда бар спутниктік суреттерді пайдаланып, Порт-о-Пренс қаласындағы жолдарды, ғимараттарды және босқындар лагерьлерін бар болғаны екі күнде картаға түсіріп, "Гаити жолдарының ең толық цифрлық картасын" жасады. Гаитиден кейін OpenStreetMap қауымдастығы түрлі дағдарыстар мен апаттар кезінде гуманитарлық ұйымдарға қолдау көрсету мақсатында карта жасауды жалғастырды. Солтүстік Малидегі қақтығыс (2013 жылдың қаңтары), Филиппиндегі Хайян тайфуны (2013 жылдың қарашасы) және Батыс Африкадағы Эбола вирусы эпидемиясы (2014 жылдың наурызы) болғаннан кейін, OpenStreetMap қауымдастығы, гуманитарлық OpenStreetMap тобы (HOT) ҮЕҰ-мен бірлесіп, гуманитарлық ұйымдарға қолдау көрсетуде маңызды рөл атқара алатынын көрсетті.

OSM-ге негізделген компаниялар

Mapbox – OSM негізінде қызметтер ұсынған алғашқы компаниялардың бірі. OpenStreetMap деректерінен әртүрлі бағдарламалық құралдар арқылы, оның ішінде Jawg Maps, Mapnik, Mapbox Studio, Mapzen's Tangrams сияқты қолданбалар арқылы жеке карталарды жасауға болады. OSRM, GraphHopper, MapQuest және Mapbox'тың Valhalla бағдарламалары маршрут жоспарлауға арналған қолданбаларды ұсынатын провайдерлердің кейбірі.

"Картадағы жағдай" конференциялары

2007 жылдан бері OpenStreetMap қауымдастығы жыл сайын «Картаның жағдайы» (SotM) деп аталатын халықаралық конференция өткізеді, онда барлық мүдделі тараптар жетістіктерін бөлісіп, туындаған мәселелерді талқылайды. Көптеген танымал қызметтер геоорналасу немесе картаға негізделген компоненттерді қамтиды. OpenStreetMap-ты осы мақсатта пайдаланатын белгілі қызметтерге Facebook, Apple Inc., Craigslist, Flickr, Foursquare, Snapchat және Strava кіреді. Навигацияны пайдаланушылар қатарында Amazon, Tesla, Garmin, Moovit (қоғамдық көлік навигациясы), Organic Maps, Geotab, Komoot (жаяу және велосипедтік маршруттар нұсқаулығы) және Gurtam бар. Ойын әзірлеушілердің арасында Ballardia («Тірі қалған өліктер әлемі: қайта тірілу»), Niantic (Ingress, Pokémon Go), Hasbro (Monopoly City Streets) және OpenTopoMap – OpenStreetMap деректері мен SRTM деректеріне негізделген топографиялық карталарды жасаушылар бар. Overture Maps Foundation ашық геодеталық деректерді жариялауға бағытталған және OSM-мен үйлесімді, оны толықтыру мақсадында жұмыс істейді. Ол өз үлескерлерін OSM-ге үлес қосуға шақырады.

OSM негізделген зерттеулер

OpenStreetMap деректері ғылыми зерттеулерде қолданылды. Мысалы, жол туралы деректер жолдары жоқ аймақтарды зерттеуде және жылдық орман ландшафтының сақталу индексін жасауда пайдаланылды.