Кіріспе

Талл майы, сондай-ақ сұйық шайын немесе талол деп те аталады, негізінен қылқан жапырақты ағаштардан жасалған ағаш массасын өндірудің крафт процесіндегі қосымша өнім ретінде алынатын, тұтқыр, сары-қоңыр түсті, иісті сұйықтық. Атауы швед тіліндегі tallolja ("қайын майы") сөзінің ағылшын тіліне аудармасынан шыққан. Талл майы – лигнин мен гемицеллюлозадан кейін крафт фабрикасындағы үшінші ең ірі химиялық қосымша өнім; осы процестен алынатын шикі талл майының мөлшері 30–50 кг / тонна қағаз массасына дейін жетеді. Егер ол ішкі тұтынуға жұмсалмайтын болса, фабриканың кірісінің 1,0–1,5%-ын құрай алады.

Өңдеу

Крафт процесінде жоғары сілтілік және температура розиндегі эфирлер мен карбон қышқылдарын лигнин, розин және май қышқылдарының ерітілетін натрийлі сабындарына айналдырады. Пайдаланылған пісіру сұйықтығы әлсіз қара сұйықтық деп аталады және құрғақ заттардың құрамы шамамен 15% құрайды. Қара сұйықтық көп эффектілі буландырғышта шоғырландырылады, ал бірінші сатыдан кейін қара сұйықтықтың құрамы шамамен 20-30% болады. Бұл сатыда ол аралық сұйықтық деп аталады. Әдетте сабын әлсіз немесе аралық сұйықтықтарды сақтау резервуарында жүзіп шығады және сыпырылып жиналады. Сабынды сыпыру операциясының сапасы қара сұйықтықтағы сабын мөлшерін құрғақ қалдықтардың 0,2-0,4% дейін төмендетеді. Жиналған сабын шикі розин сабыны немесе розинат деп аталады. Шикі розин сабынына тұнуға рұқсат етіледі немесе сіңірілген қара сұйықтықтың мүмкіндігінше көп бөлігін бөліп алу үшін центрифугаланады. Содан кейін сабын қышқылдандырғышқа жіберіледі, онда күкірт қышқылымен қышқылдандырылып, шикі талл майы (CTO) алынады. Сабынды сыпыру және қышқылдандыру процесін флокулянттарды қосу арқылы жақсартуға болады. Флокулянттар бөліну уақытын қысқартады және төмен тұтқырлыққа ие таза сабын береді. Бұл қышқылдандырғыштың жұмысын жеңілдетеді. Көптеген қарағайлар 5-25 кг/тонна целлюлоза сабын береді, ал шотланд қарағайлары 20-50 кг/тонна береді. Солтүстік Скандинавияда өсірілген шотланд қарағайлары тоннасына 50 кг-нан да көп сабын береді. Әлемде жылына шамамен 2 миллион тонна CTO тазартылады. TOFA - сабын мен майлау материалдарын өндіру үшін майлы қышқылдарға арзан және вегетариандық өмір салтына сәйкес келетін балама. Пентаэритритпен этерификацияланғаннан кейін, ол желімдер мен майлы лактардың құрамында қолданылады. Аминдермен реакцияға түскен кезде полиамидоаминдер пайда болады, оларды эпоксидті шайырларды қатайту агенттері ретінде қолдануға болады.