Кіріспе
Керогенді құрайтын органикалық бай ұсақ түйірлі шөгінді тау жыныстары ғылыми-техникалық журнал. Мұнай шикізаты – органикалық заттарға бай, ұсақ түйірлі шөгінді тау жынысы, одан сұйық көмірсутектер алуға болады. Керогеннен басқа, мұнай шикізатының құрамына органикалық емес заттар мен битумдар кіреді. Мұнай шиыршықтары қалыптасқан ортасына қарай теңіздік, көлдік және құрлықтық түрлерге бөлінеді. Мұнай шикізаты мұнайдың мол көзі ретінде зор маңызға ие. Дегенмен, мұнай шикізаты кен орындарын игеруге жасалған әртүрлі әрекеттердің нәтижесі шектеулі болды. Эстония мен Қытайда ғана мұнай шикізаты өндірісі жақсы дамыған, ал Бразилия, Германия және Ресей оны белгілі бір деңгейде пайдаланады. Мұнай шикізатын электр энергиясын өндіру және жылу беру үшін төмен сапалы отын ретінде немесе химиялық және құрылыс материалдарын өңдеуде шикізат ретінде тікелей пештерде жағуға болады. Мұнай шикізатын жеткілікті жоғары температураға қыздырғанда пиролиз процесі арқылы газ шығады. Газды салқындатқаннан кейін сұйық, дәстүрлі емес мұнай – шифер майы және жанғыш шифер газы бөлінеді. Шифер майы дәстүрлі шикі мұнайдың орнын басады, бірақ оны өндіру қаржылық және экологиялық тұрғыдан шикі мұнай өндірісінен қымбатқа түседі. Оның нақты геологиялық анықтамасы немесе химиялық формуласы жоқ, және оның қабаттарының шекаралары әрқашан анық болмайды. Мұнай шикізаттары минералды құрамы, химиялық құрамы, жасы, керогеннің түрі және қалыптасу тарихы бойынша айтарлықтай өзгешеді, сондықтан барлық мұнай шикізаттарын қатаң мағынада шикізаттар деп жіктеуге болмайды. Волонгонг университетінің петрологы Адриан Хаттонның айтуынша, мұнай шикізаты "геологиялық және геохимиялық ерекше тау жынысы емес, "экономикалық" термин". Олардың ортақ ерекшелігі – төмен қайнайтын органикалық еріткіштерде нашар ерігіштігі және жылулық ыдырау кезінде сұйық органикалық өнімдердің түзілуі. Геологтар мұнай шикізаттарын құрамына қарай карбонатқа бай шикізаттар, кремнийлі шикізаттар немесе канель шикізаттары деп жіктеуі мүмкін. Мұнай шикізаты битуммен қаныққан тау жыныстарынан (мұнай құмдары және мұнай кен орындары сияқты басқа да дәстүрлі емес ресурстардан), гумисті көмірден және көміртекті шикізаттардан ерекшеленеді. Мұнай құмдары мұнайдың биологиялық ыдырауынан пайда болса да, жылу мен қысым мұнай шикізатындағы керогенді мұнайға айналдырмаған, яғни оның пісіп жетілуі ерте мезокатагенетикалық сатыдан аспайды. Мұнай шикізаттары мұнайлы шикізаттардан да ерекшеленеді, олар бұрғыланған ұңғымалардан алынатын тығыз мұнайды қамтитын шикізат кен орындары. Мұнайлы шикізаттардың мысалдары: Баккен формациясы, Пьер шикізаты, Ниобрара формациясы және Игл Форд формациясы. Мұнай шикізаттарының жалпы құрамына органикалық емес матрица, битумдар және кероген кіреді. Мұнай шикізатының битум бөлігі көміртек дисульфидінде ериді, ал кероген бөлігі ери алмайды және құрамында темір, ванадий, никель, молибден және уран болуы мүмкін. Мұнай шикізаты көмірге қарағанда органикалық заттардың үлесі аз. Саудалық сападағы мұнай шикізатында органикалық заттар мен минералды заттардың арақатынасы шамамен 0,75:5 және 1,5:5 аралығында болады. Сонымен қатар, мұнай шикізатындағы органикалық заттардың көміртегі мен сутегінің атомдық қатынасы (H/C) шикі мұнайға қарағанда шамамен 1,2-1,8 есе төмен, ал көмірге қарағанда 1,5-3 есе жоғары. Мұнай шикізатының органикалық компоненттері балдырлардың қалдықтары, споралар, тозаң, өсімдік кутикулалары және шөптесін және ағаш тәрізді өсімдіктердің коркилі бөлшектері, сондай-ақ басқа су және құрлық өсімдіктерінің жасушалық қалдықтары сияқты әртүрлі организмдерден алынады. Кейбір кен орындарында маңызды қазбалар кездеседі; Германияның Мессел шұңқыры ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны мәртебесіне ие. Мұнай шикізатындағы минералды заттарға әртүрлі ұсақ түйіршікті силикаттар мен карбонаттар жатады. Белгілі мұнай шикізаттары көбінесе су (теңіздік, көлдік) шығу тегіне жатады.
the scientific technical journal
Oil shale is an organic rich fine grained sedimentary rock containing kerogen (a solid mixture of organic chemical compounds) from which liquid hydrocarbons can be produced. In addition to kerogen, general composition of oil shales constitutes inorganic substance and bitumens. Based on their deposition environment, oil shales are classified as marine, lacustrine and terrestrial oil shales. Oil shale has gained attention as a potential abundant source of oil. However, the various attempts to develop oil shale deposits have had limited success. Only Estonia and China have well established oil shale industries, and Brazil, Germany, and Russia utilize oil shale to some extent. Oil shale can be burned directly in furnaces as a low grade fuel for power generation and district heating or used as a raw material in chemical and construction materials processing. Heating oil shale to a sufficiently high temperature causes the chemical process of pyrolysis to yield a vapor. Upon cooling the vapor, the liquid unconventional oil, called shale oil, is separated from combustible oil shale gas. Shale oil is a substitute for conventional crude oil; however, extracting shale oil is costlier than the production of conventional crude oil both financially and in terms of its environmental impact. It does not have a definite geological definition nor a specific chemical formula, and its seams do not always have discrete boundaries. Oil shales vary considerably in their mineral content, chemical composition, age, type of kerogen, and depositional history, and not all oil shales would necessarily be classified as shales in the strict sense. According to the petrologist Adrian C. Hutton of the University of Wollongong, oil shales are not "geological nor geochemically distinctive rock but rather 'economic' term". Their common defining feature is low solubility in low boiling organic solvents and generation of liquid organic products on thermal decomposition. Geologists can classify oil shales on the basis of their composition as carbonate rich shales, siliceous shales, or cannel shales. Oil shale differs from bitumen impregnated rocks (other so called unconventional resources such as oil sands and petroleum reservoir rocks), humic coals and carbonaceous shale. While oil sands do originate from the biodegradation of oil, heat and pressure have not (yet) transformed the kerogen in oil shale into petroleum, which means its maturation does not exceed early mesocatagenetic. Oil shales differ also from oil bearing shales, shale deposits that contain tight oil that is sometimes produced from drilled wells. Examples of oil bearing shales are the Bakken Formation, Pierre Shale, Niobrara Formation, and Eagle Ford Formation. General composition of oil shales constitutes inorganic matrix, bitumens, and kerogen. While the bitumen portion of oil shales is soluble in carbon disulfide, the kerogen portion is insoluble in carbon disulfide and may contain iron, vanadium, nickel, molybdenum, and uranium. Oil shale contains a lower percentage of organic matter than coal. In commercial grades of oil shale the ratio of organic matter to mineral matter lies approximately between 0.75:5 and 1.5:5. At the same time, the organic matter in oil shale has an atomic ratio of hydrogen to carbon (H/C) approximately 1.2 to 1.8 times lower than for crude oil and about 1.5 to 3 times higher than for coals. The organic components of oil shale derive from a variety of organisms, such as the remains of algae, spores, pollen, plant cuticles and corky fragments of herbaceous and woody plants, and cellular debris from other aquatic and land plants. Some deposits contain significant fossils; Germany's Messel Pit has the status of a UNESCO World Heritage Site. The mineral matter in oil shale includes various fine grained silicates and carbonates. Known oil shales are predominantly of aquatic (marine, lacustrine) origin.
Ресурс
Көптеген дәстүрлі мұнай қоймаларының бастапқы тастары ретінде мұнай шикізаты кен орындары әлемнің барлық мұнай аймақтарында кездеседі, бірақ олардың көпшілігі экономикалық тұрғыдан игерілмейтін тереңдікте орналасқан. Барлық мұнай және газ ресурстары сияқты, талдаушылар мұнай шикізаты ресурстары мен мұнай шикізаты қорларын ажыратады. "Ресурстар" барлық мұнай шикізаты кен орындарын білдіреді, ал "қорлар" өндірушілер мұнай шикізатын қолда бар технологияны қолдана отырып, экономикалық тұрғыдан ала алатын кен орындарын білдіреді. Пайдалану технологиясы үнемі дамып отыратындықтан, жоспарлаушылар қайта өңделетін керогеннің мөлшерін тек шамалай алады. Жақсы зерттелген кен орындары, ықтимал қор ретінде жіктелетін, АҚШ-тың батыс бөлігіндегі Грин-Ривер кен орындарын, Австралияның Квинсленд штатындағы Терциарлық кен орындарын, Швеция мен Эстониядағы кен орындарын, Иорданиядағы Эль-Ладжун кен орнын және Франция, Германия, Бразилия, Қытай, оңтүстік Моңғолия мен Ресейдегі кен орындарын қамтиды. Бұл кен орындары Фишер сынағын қолдану арқылы мұнай шикізатының тоннасына кемінде 40 литр шикізатты өндіруге мүмкіндік береді деп күтілуде. Әлемдегі ең ірі кен орындары АҚШ-та Грин-Ривер формациясында орналасқан, ол Колорадо, Юта және Вайоминг штаттарының бөліктерін қамтиды; бұл ресурстың шамамен 70% -ы АҚШ-тың федералды үкіметі иелігінде немесе басқаратын жерлерде жатыр. АҚШ-тағы кен орындары әлем ресурстарының 80%-дан астамын құрайды; басқа маңызды ресурс иелері Қытай, Ресей және Бразилия. Адамдар мұнай шикізатын ерте заманнан бері отын ретінде пайдаланған, өйткені ол әдетте ешқандай өңдеусіз жағады. 3000 жылға дейін Месопотамияда "тас майы" жол салу және сәулеттік жабысқақтар жасау үшін қолданылған. Темір дәуіріндегі британдықтар оны жерлеу үшін сандықтар жасауға немесе әшекейлер жасау үшін жылтыратуға қолданған. 10 ғасырда араб дәрігері Масавайх әл-Мардини (Месу-младший) "бір түрлі битумдық шиыршықтан" май алу әдісін сипаттаған. Мұнай шикізатынан май алудың алғашқы патенты 1694 жылы Мартин Иле, Томас Хэнкок және Уильям Портлокқа берілген 330 британдық корольдік патенты болды, олар "тастан үлкен мөлшерде піш, калай және май алудың жолын тапқан" еді. Мұнай шикізатының заманауи өнеркәсіптік өндіруі 1837 жылы Францияның Отун қаласында басталды, содан кейін Шотландияда, Германияда және басқа да бірнеше елдерде пайдаланылды. 19 ғасырдағы операциялар керосин, шам майы және парафин өндірісіне бағытталған; бұл өнімдер Шотландияның мұнай шикізатынан жеткізілетін өнеркәсіптік революция кезінде пайда болған жарықтандыруға деген сұраныстың артуына көмектесті. Сонымен қатар, жанар-жағар май, майлау майы мен майлар, аммоний сульфаты өндірілді. Шотландия өндірісі 1913 жылы шыңына жетті, 120 мұнай шикізатын өндіруші кәсіпорын жұмыс істеді, 3,332,000 тонна мұнай шикізатын өндірді, бұл мұнайдың әлемдік өндірісінің 2% құрады. Шотландияның мұнай шикізаты өнеркәсібі Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын кеңейді, себебі дәстүрлі мұнай ресурстарына қол жетімділігі шектеулі болды және автомобильдер мен жүк көліктерінің жаппай өндірісі бензин тұтынуының өсуіне әкелді, бірақ көбінесе британдық Әскери-теңіз министрлігіне Еуропадағы соғыс күшейген кезде олардың флоты үшін сенімді отын көзі қажет болды. Эстония мен Қытайдың мұнай шикізаты өнеркәсібі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де өсіп келе жатқанмен, басқа елдер мұнай өңдеудің қымбаттауы мен арзан мұнайдың болуынан өз жобаларынан бас тартты. 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін мұнай шикізатының әлемдік өндірісі 1980 жылы 46 миллион тоннаға дейін жетті, содан кейін 1980 жылдары арзан дәстүрлі мұнайдың бәсекелесуі салдарынан 2000 жылы шамамен 16 миллион тоннаға дейін төмендеді. 1986 жылы президент Рональд Рейган 1985 жылғы шоғырландырылған бюджеттік келісім туралы заңға қол қойды, ол басқа нәрселермен қатар АҚШ-тың синтетикалық сұйық отын бағдарламасын жойды. Әлемдік мұнай шикізаты индустриясы XXI ғасырдың басында қайта жандана бастады. 2003 жылы АҚШ-та мұнай шикізатын өндіру бағдарламасы қайта басталды. 2005 жылы Энергия саясаты туралы заңға сәйкес, билік 2005 жылы федералды жерлердегі мұнай шикізаты мен мұнай құмдарын өндіруге рұқсат беретін коммерциялық лизинг бағдарламасын енгізді.
Өнеркәсіп
2008 жылдан бастап мұнайлы тас негізінен Бразилияда, Қытайда, Эстонияда және белгілі бір дәрежеде Германияда және Ресейде қолданылады. Бірнеше елдер өздерінің қорын бағалауды бастады немесе тәжірибелік өндіріс орналастыруларын салды, ал басқалары мұнайлы тас өнеркәсібін тоқтатты. 2009 жылдан бастап, әлемде қолданылатын мұнайлы тастың 80% Эстонияда өндіріледі, себебі Эстонияда мұнайлы тас отынымен жұмыс істейтін бірнеше электр станциялары бар, олардың жалпы қуаты 2967 мегаватт (МВт). Қарамастан, Қытайдың мұнайлы тас электр станцияларының жалпы қуаты 12 МВт, ал Германияның – 9,9 МВт. 2020 жылға қарай Иорданияда 470 МВт мұнайлы тас электр станциясы салынып жатыр. Израиль, Румыния және Ресей бұрын мұнайлы тас отынымен жұмыс істейтін электр станцияларын пайдаланған, бірақ оларды жапты немесе табиғи газ сияқты басқа отын түрлеріне ауыстырды. Мысыр сияқты басқа елдер мұнайлы тас отынымен жұмыс істейтін электр станцияларын салуды жоспарлап отыр, ал Канада мен Түркия мұнайлы тасты көмірмен бірге электр энергиясын өндіру үшін жағуды жоспарлап отыр. Мұнайлы тас электр энергиясын өндірудің негізгі отыны ретінде тек Эстонияда ғана қолданылады, онда 2016 жылы елдің электр энергиясының 90,3% мұнайлы тастан өндірілді. Дүниежүзілік Энергетика Кеңесінің мәліметтері бойынша, 2008 жылы мұнайлы тастан алынған тас көмірінің жалпы көлемі 930 000 тоннаны құрады, оның ішінде Қытай 375 000 тонна, Эстония 355 000 тонна және Бразилия 200 000 тонна өндірді. Салыстырмалы түрде, 2008 жылы дәстүрлі мұнай және табиғи газ сұйықтықтарының өндірісі 3,95 миллиард тоннаны құрады.
Пайдалану және өңдеу
Мұнайлық палевканы пайдаланудың көп бөлігі кен шығаруды, одан кейін басқа жерге тасымалдауды қамтиды, содан кейін палевка тікелей электр энергиясын өндіру үшін жағылады немесе одан әрі өңделеді. Кен шығарудың ең көп таралған әдістері – ашық карьерлік және қабаттық кен шығару. Бұл процедуралар мұнайлық палевканың кен орындарын ашып көрсету үшін үстіңгі қабаттың көп бөлігін алып тастайды және кен орындары жер бетіне жақын орналасқанда тиімді болады. Мұнайлық палевканы жер астынан шығару, үстіңгі қабаттың азырақ бөлігін алып тастайды, бұл ретте «бөлме және тірек» әдісі қолданылады. Мұнайлық палевканың пайдалы құрауыштарды өндіру әдетте жер үстінде (ex situ өңдеу) жүзеге асырылады, бірақ бірнеше жаңа технологиялар мұны жер астында (жер бетінде немесе in situ өңдеу) жүзеге асырады. Екі жағдайда да пиролиз процесіндегі химиялық реакция мұнайлық палевкадағы керогенді шикі мұнайға (синтетикалық шикі мұнай) және мұнайлық газға айналдырады. Көптеген түрлендіру технологиялары палевканы оттегізсіз, керогеннің газға, конденсацияланатын майға және қалдық заттарға ыдырайтын (пиролиз болатын) температураға дейін қыздыруды қамтиды. Бұл әдетте, жер астындағы мұнайлық палевканы жылыту арқылы жүзеге асырылады. Мұндай технологиялар жер бетіндегі кен орындарына қарағанда тереңде жатқан кен орындарынан көбірек мұнай алуға мүмкіндік береді, себебі олар жер бетіндегі кендерге қарағанда материалға тереңірек жете алады. Бірнеше компания in situ ретортинг әдістерін патенттеген. Дегенмен, осы әдістердің көпшілігі әлі де тәжірибелік сатыда. Екі in situ процесін қолдануға болады: нағыз in situ өңдеу мұнайлық палевканы кенге шығаруды қамтымайды, ал модификацияланған in situ өңдеу мұнайлық палевканың бір бөлігін алып, оны жер бетіне шығарып, газ ағыны үшін өткізгіштік жасау мақсатында өзгертілген in situ ретортингке дайындайды. Жарылғыш заттар мұнайлық палевка кен орынын қиратып жібереді. Мұнайлық палевканы қайта өңдеу технологияларына арналған жүздеген патенттер бар, бірақ олардың тек бірнеше ондаған ғана сынақтан өтті. 2006 жылға қарай коммерциялық қолданыста тек төрт технология ғана қалды: Kiviter, Galoter, Fushun және Petrosix.
In situ processing involves heating the oil shale underground. Such technologies can potentially extract more oil from a given area of land than ex situ processes, since they can access the material at greater depths than surface mines can. Several companies have patented methods for in situ retorting. However, most of these methods remain in the experimental phase. Two in situ processes could be used: true in situ processing does not involve mining the oil shale, while modified in situ processing involves removing part of the oil shale and bringing it to the surface for modified in situ retorting in order to create permeability for gas flow in a rubble chimney. Explosives rubblize the oil shale deposit. Hundreds of patents for oil shale retorting technologies exist; however, only a few dozen have undergone testing. By 2006, only four technologies remained in commercial use: Kiviter, Galoter, Fushun, and Petrosix.
Қолданбалар мен өнімдер
Мұнай шикізаты жылу электр станцияларында отын ретінде қолданылады, оны (көмір сияқты) бу турбиналарын іске қосу үшін жағады; кейбір станциялар осы процестен туындаған жылуды үйлер мен кәсіпорындарды аудандық жылумен қамтамасыз етуге пайдаланады. Отын ретінде қолданылуымен қатар, мұнай шикізаты арнайы көміртек талшықтарын, адсорбенттік көміртектерді, қара көмірді, фенолдарды, шайырларды, желімдерді, тері өңдеуге арналған заттарды, мастиканы, жол битумын, цементті, кірпішті, құрылыс және декоративтік блоктарды, топыраққа қосылатын заттарды, тыңайтқыштарды, тас жүннен жасалған жылу оқшаулау материалдарын, шыны және фармацевтикалық өнімдерді өндіруде де қолданылуы мүмкін. Кейбір мұнай шикізаттарынан мұнай шикізатын өндіру кезінде күкірт, аммиак, алюминий, сода, уран және нахолит қосалқы өнімдер ретінде шығады. 1946-1952 жылдар аралығында Эстонияның Силламе қаласында теңіз түріндегі Диктионема шикізаты уран өндіру үшін қолданылды, ал 1950-1989 жылдар аралығында Швеция осы мақсаттар үшін алюминий шикізатын пайдаланды. Мұнай шикізатынан алынған мұнай барлық жағдайларда шикі мұнайды толықтай алмастыра бермейді. Онда олефиндердің, оттегінің және азоттың концентрациясы дәстүрлі шикі мұнайға қарағанда жоғары болуы мүмкін. Мысалы, Иорданияның мұнай шикізатында күкірт мөлшері 9,5%-ға дейін жетеді. Грин Ривер формациясының мұнай шикізатында мышьяк мөлшерінің артуы мәселе тудыруы мүмкін. Бұл материалдардың жоғары концентрациясы мұнайды мұнай өңдеу зауытының шикізаты ретінде пайдалану алдында оны жанжалды жақсартуға (гидроөңдеуге) ұшырату қажеттігін білдіреді. Жер үстіндегі ретортинг процестері, әдетте, жер астындағы процестерге қарағанда төмен API гравитациялы мұнай шығырын береді. Мұнай шикізаты керосин, авиациялық жанармай және дизель отыны сияқты орта дистилляттарды өндіруге ең қолайлы. Осы орта дистилляттарға, әсіресе дизель отынына әлемдік сұраныс 1990 және 2000 жылдары күрт өсті. Дегенмен, гидрокрекинг сияқты тиісті тазарту процестері мұнай шикізатын жеңіл көмірсутектерге (бензинге) айналдыра алады. Белгілі мұнай шикізатын өндіру жобалары EROI көрсеткіші 3-тен 10-ға дейін екенін көрсетеді. World Energy Outlook 2010 мәліметтері бойынша, экститу процесінде EROI әдетте 4-5-ке тең, ал инситу процесінде 2-ге дейін төмендеуі мүмкін. Алайда, IEA-ның мәлімдемесіне сәйкес, қолданылған энергияның көп бөлігі пайдаланылған шикізатты немесе мұнай шикізаты газын жағу арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін.
Қоршаған ортаны қорғау
Мұнай палешігін өндірудің көптеген экологиялық салдары бар, олар жер астындағы өндіріске қарағанда ашық өндірісте көбірек байқалады. Бұған бұрынғы жер астындағы материалдардың кенеттен және жылдам әсерге ұшырауынан туындаған қышқыл дренаж және одан кейінгі тотығу; жер беті және жер асты суларына сынап қоса алғанда, металдардың енуі; эрозияның күшеюі, күкірт газының шығарылуы; сондай-ақ өңдеу, тасымалдау және басқару қызметтері кезінде бөлшектердің пайда болуынан туындаған ауаның ластануы жатады. Мұнай палешігін өндіру жердің биологиялық және демалыс құндылығына, сондай-ақ өндіріс аймағындағы экожүйеге зиян келтіруі мүмкін. Жағу және термиялық өңдеу қалдық материалдарды жасайды. Мұнай палешігін өңдеу және жағу кезінде атмосфераға шығарылатын газдардың ішінде парниктік газ болып табылатын көмірқышқыл газы да бар. Экологтар мұнай палешігін өндіруге және пайдалануға қарсы, себебі ол дәстүрлі қазба отындарына қарағанда көбірек парниктік газдар шығарады. Болашақта жер бетіндегі тәжірибелік түрлендіру процестері мен көміртегіді ұстау және сақтау технологиялары осы мәселелердің кейбірін азайтуы мүмкін, бірақ олар жер асты суларының ластануы сияқты басқа да проблемаларды тудыруы мүмкін. Мұнай палешігін өңдеумен байланысты судың ластаушыларының арасында оттегі және азот гетероциклді көмірсутектер бар. Көбінесе анықталатын мысалдарға хинолин туындылары, пиридин және пиридиннің пиколин және лютидин сияқты әртүрлі алкил гомологтары жатады. Су мәселелері АҚШ-тың батыс бөлігі және Израильдің Негев шөлі сияқты құрғақ аймақтарда маңызды мәселе болып табылады, онда су тапшылығына қарамастан мұнай палешігін өндіруді кеңейту жоспарлары бар. Технологияға байланысты, жер үсті ретортингі бір баррель өндірілген шикі мұнайға бірден бес баррельге дейін су жұмсайды. 2008 жылы АҚШ Жерді басқару бюросы жариялаған бағдарламалық экологиялық әсер туралы мәлімдемеде, ашық кен және ретортинг операциялары өңделген мұнай палешігіне шаққанда қалдық суды шығарады деп көрсетілген. Бір бағалау бойынша, жердегі өңдеу үшін судың оннан бір бөлігі жұмсалады. Гринпис мүшелері сияқты экологиялық белсенділер мұнай палешігі өнеркәсібіне қарсы күшті наразылық акцияларын ұйымдастырды. Нәтижесінде, Квинсленд Энергия Ресурстары 2004 жылы Австралиядағы Стюарт мұнай палешігі жобасын тоқтатты.
Жерден тыс мұнай шикізаты
Кейбір кометалардың құрамында жоғары сапалы мұнай кеніне ұқсас органикалық материалдың көп мөлшері бар, олар басқа материалдармен араласқанда кубикалық километрлерге жетеді; мысалы, 1986 жылы Галлей кометасының құйрығынан өткен ғарыш зонды арқылы осыған сәйкес келетін көмірсутектер табылды.