Кіріспе

Өсімдіктер туысы

бұрынғы кең ауқымды сипаттамасы
Автоматты taxobox
| сурет = Acacia baileyana 3, Canberra ACT. JPG
| сурет сипаттамасы = Австралия, Канберра маңындағы Acacia baileyana
| таксон = Acacia
| автор = Mill.
| ареал картасының атауы = Acacia туысының ареалы
| типтік түр = Acacia penninervis
| типтік түр авторы = Sieber ex DC. (тип. конс.)
| бөлімше деңгейлері = Түрлер
| бөлімше = Acacia түрлерінің тізімі
| синонимдер = жиырылатын тізім|
Adianthum
Chithonanthus
Cuparilla
Drepaphyla
Hecatandra
Phyllodoce
Racosperma
Tetracheilos
Zigmaloba
|синонимдер сілтемесі =

Сипаттама

Акация туысына жататын өсімдіктер – екі қауырсын жапырақты бұталар немесе ағаштар, пісіп жетілген жапырақтары кейде филлодаларға дейін қысқарады немесе сирек жоқ болады. Жапырақтың негізінде 2 кішкентай жапырақша бар, бірақ кейде жапырақ жетілгенде түсіп қалады. Гүлдері тікенектерде немесе цилиндр тәрізді шоғырларда орналасады, кейде жалғыз, жұп немесе жапырақтардың немесе филлодалардың қойнауларында, ал кейде бұтақтардың ұштарында панцикула түрінде болады. Әр тікенек немесе цилиндр тәрізді шоғыр көптеген кішкентай алтын сарыдан ақшыл-кремді түсті гүлдерді қамтиды, әр гүлде 4 немесе 5 тостағанша және гүл жапырақшасы, 10-нан астам аталық мүшесі және аталық мүшелерінен ұзын жіп тәрізді аналық стилі болады. Жемісі – әртүрлі пішіндегі қабықша, кейде жалпақ немесе цилиндр тәрізді, ұшында ет тәрізді арилмен жабылған тұқымдары бар.

Таксономия

Бұл туыс алғаш рет 1754 жылы Филип Миллер «The Gardeners Dictionary» сөздігінде жарамды түрде аталып, сипатталған. 1913 жылы Натаниел Лорд Бритон мен Аддисон Браун Африкадан шыққан Mimosa scorpioides (≡ Acacia scorpioides = Acacia nilotica) түрін осы атаудың лектотипі ретінде таңдады.

Тарих

1986 жылға дейін Акация туысы 1352 түрді қамтиды деп есептелген. Сол жылы Лесли Педли осы туыстың монофилетикалық екендігіне күмән келтіріп, оны үш туысқа бөлуді ұсынды: Acacia sensu stricto (161 түр), Senegalia (231 түр) және Racosperma (960 түр). Соңғы атауды алғаш рет 1829 жылы Карл Фридрих Филипп фон Мартиус Акацияның бір бөлімі үшін ұсынған, бірақ 1835 жылы туыс деңгейіне көтерілген. 2003 жылы Педли Racosperma туысына 834 жаңа комбинациясы бар мақала жариялады, олардың көпшілігі бұрын Акация туысына жатқызылған. Бұл түрлердің 10-нан басқасының бәрі Австралазияға тән, онда ол өсімдіктердің ең ірі туысын құрайды. 2003 жылы Энтони Орчард пен Брюс Маслин Акация атауын сақтап қалу үшін, Австралазиядағы түрлер тобын Акация туысында қалдыру мақсатында, оны басқа типтік түрмен алмастыру туралы ұсыныс енгізді. 2011 жылы Мельбурн қаласында өткен Халықаралық ботаникалық конгресте осы туыс үшін ұсынылған Racosperma емес, Акация атауын қолдану туралы шешім бекітілді. Басқа Acacia s. l. таксондары бүкіл топты бір туыс деп санағандар оларды Акация деп атай беруде. Акация мен Paraserianthes s. l. туыстарының ең жақын туыстары – Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Archidendron, Archidendropsis, Pararchidendron және Wallaceodendron туыстары, олардың барлығы Ingeae тайпасына жатады.

Этимология

Тұқым атауы неолатын тілінен алынған, грекше ἀκακία (akakia) сөзінен тараған, бұл терминді Диоскорид (б.з. 40–90 жылдары) Vachellia nilotica жапырақтары мен жеміс қабықтарынан алынған препаратты атау үшін қолданған. Гаспар Баухин өзінің "Пинакс" еңбегінде (1623 ж.) латын атауының бастауын Диоскоридтің грекше ἀкакία сөзімен байланыстырған. "Wattle" сөзінің шығу тегі "тоқу" мағынасын беретін көне тевтон сөзі болуы мүмкін. 700 жылдан бастап "ватул" сөзі ескі ағылшын тілінде қоршаулар, қабырғалар және шатырлар құраған өрілген бұтақтар мен таяқтарды білдірген. Шамамен 1810 жылдан бері ол осы бұтақтарды беретін австралиялық бұршақ гүлділерге қатысты қолданылады. Акацияға ұқсас қазбалы бұршақ қабықтары Leguminocarpon деген атпен Венгрияның әртүрлі аймақтарындағы кейінгі олигоцен шөгінділерінен табылған. †Acacia parschlugiana және †Acacia cyclosperma тұқымдық қабықтарының қазба қалдықтары Швейцариядағы үшінші дәуірге дейінгі кен орындарынан белгілі. †Acacia colchica Батыс Грузияның миоцен кезеңінен сипатталған. Акация sp. түрінің плиоцендік қазба тозаңы Батыс Грузиядан (Абхазияны қоса) сипатталған. Австралиядағы ең көне қазба Акация тозаңы 25 миллион жыл бұрын, олигоцен дәуірінің соңында кездескен.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Акация түрлері Австралияның барлық штаттары мен аумақтарында, сондай-ақ жақын орналасқан аралдарда таралған. Шамамен 20 түрі Австралиядан тыс жерлерде табиғи жағдайда өседі, олардың 7-сі Австралияда да кездеседі. Бір түрі (Acacia koa) Гавайиге тән, ал бір түрі (Acacia heterophylla) Үнді мұхитындағы Маврикий және Реюньон аралдарында өседі. Олар альпілік жағдайлар, жаңбырлы ормандар, орманды далалар, шөптекті далалар, жағажай құмды жерлер және шөлдер сияқты барлық құрлықтағы орталарда кездеседі.