Тіл философиясындағы мағынаның сыртқы факторларға тәуелділігі
Semantic externalism
Тіл философиясында семантикалық экстернализм – сөз мағынасы сөйлеушінің ішкі факторларына емес, сыртқы жағдайларға байланысты деген көзқарас. Путнам, Дэвидсон эксперименттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тіл философиясында семантикалық экстеронализм (семантикалық интернализмге қарама-қарсы) – терминнің мағынасы толығымен немесе ішінара сөйлеушінің сыртындағы факторлармен анықталады деген пікір. Экстероналистік тұрғыдан алғанда, екі сөйлеушінің бір сөз айту кезінде дәл бірдей ми жағдайында болуы мүмкін екенін, бірақ сол сөз арқылы әртүрлі мағына білдіретінін, яғни олардың терминдері әртүрлі нысаналарды көрсетуі мүмкін екенін қайшылықсыз айтуға болады.
In the philosophy of language, semantic externalism (the opposite of semantic internalism) is the view that the meaning of a term is determined, in whole or in part, by factors external to the speaker. According to an externalist position, one can claim without contradiction that two speakers could be in exactly the same brain state at the time of an utterance, and yet mean different things by that utterance that is, at the least, that their terms could pick out different referents.
Экстеронализмнің аргументтері
Путнам экстеронистік позицияны қолдайтын түрлі аргументтер ұсынды, ең танымалдары – Егіз Жерге қатысты аргументтер. Кейінгі философтар осыған байланысты басқа да ой эксперименттерін жасады, олардың ең маңыздысы – Дональд Дэвидсонның батпақ адам эксперименті. Дегенмен, экстеранизмді қолдайтын көптеген аргументтер ғылыми фантастикалық сценарийлерге байланысты емес. Мысалы, Путнам, ол қарағай мен шоқпар ағаштарын ажырататын білімге ие емес екенін көрсетті. Оның олар туралы түсінігі бірдей: «Солтүстік Америкада өсетін жапырақты ағаш». Бірақ Путнам «қарағай» деген сөзді қолданып сөйлегенде, біз оның нақты қарағай туралы айтып отырғанын түсінеміз. Егер ол қарағай ағаштарының қасиеттері туралы айтса, бұл мәлімдеме осы қасиеттер нақты қарағай ағаштарына тән болса, дұрыс деп, болмаса жалған деп бағаланады. Оның пікірінше, бұл анықтаманы «басында» ештеңе белгілемейді, керісінше, тілдік қауымдастықтағы екі ағаштың айырмашылығын білетін адамдардың болуы, оның «қарағай» дегенде нақты қарағайды білдіруін қамтамасыз етеді. Путнам осы тілдің ерекшелігін «тілдік еңбектің бөлінуі» деп атайды.
Putnam presented a variety of arguments for the externalist position, the most famous being those that concerned Twin Earth. Subsequent philosophers have produced other, related thought experiments, most notably Donald Davidson's swamp man experiment. However, there have been numerous arguments for externalism that do not involve science fiction scenarios. Putnam pointed out, for instance, that he has no knowledge that could distinguish elm trees from beech trees. He has precisely the same concept of one as of the other: "a deciduous tree growing in North America". Yet when Putnam makes a statement containing the word "elm", we take him to be referring specifically to elms. If he makes a claim about a property of elm trees, it will be considered true or false, depending upon whether that property applies to those trees which are in fact elms. There is nothing "in the head" that could fix his reference thus; rather, he concluded, his linguistic community, containing some speakers who did know the difference between the two trees, ensured that when he said "elm", he referred to elms. Putnam refers to this feature of language as "the division of linguistic labor".