Кіріспе
Оңтүстік-шығыс Австралияның алтын құртқасы.
Түрлер қоры
| аты = Алтын құртқасы
| сурет = Acacia pycnantha Golden Wattle.jpg
| суреттің сипаттамасы = Жасыл түсті жапырақшалар (филодалар) мен сары гүлшоғырларының жақыннан түсірілген суреті
| туыс = Acacia
| түрі = pycnantha
| авторы = Benth. Қабығы жас өсімдіктерде көбінесе қара қоңырдан сұрға дейін тегіс, бірақ ескі өсімдіктерде қиылысқан және дөрекі болуы мүмкін. Хейл қорығындағы байқаулар, жаңа өсімдіктердің көп бөлігінің көктем мен жаз айларында, қазан мен қаңтар аралығында өсетінін көрсетті. Гүлді бүршіктер жыл бойы жаңа өсімдіктердің ұштарында пайда болады, бірақ қараша мен мамыр аралығында пайда болғандары ғана бірнеше айдан кейін гүлдейді. Гүлдеу әдетте шілдеден қарашаға дейін (қыстың соңынан жаздың басына дейін) алтын құртқасының туған жерінде өтеді; кейінгі бүршіктер жылдам дамығандықтан, гүлдеу шілде мен тамыз айларында ең жоғары деңгейге жетеді. Ашық сары гүлшоғырлары 40-80 гүлден тұратын топтарда, омыртқалық түйіршіктерден шығатын ұзын рацемаларда кездеседі. Әр гүлшоғыры шар тәрізді құрылым, оның үстінде 40-100 кішкентай гүлшең болады, олардың бес кішкентай жапырақшасы (бес мүшелі) және ұзын тік стаминдері бар, бұл гүлбасқа қауырсынды көрініс береді. Олар бастапқыда ашық жасыл, пісіп жетілгенде қоңыр түске айналады және тұқымдар арасында жеңіл қысымдар болады, олар бұршақта бір қатарға орналасқан. Түрінің алғашқы үлгісін саяхатшы Томас Митчелл қазіргі Викторияның солтүстігінде, Пирамидалық төбе мен Лоддон өзені арасында жинаған. Бентхам оның A. leiophylla-мен байланысты екенін ойлаған, оны сол мақалада сипаттаған. Квинслендтік ботаник Лес Педли 2003 жылы оны Racosperma pycnanthum деп қайта жіктеді, сонда ол Австралияның көптеген түрлерін жаңа Racosperma туысына енгізуді ұсынды. Алайда, бұл атау оның бастапқы атының синонимі ретінде қарастырылады. Қазіргі уақытта ешқандай қосалқы түрлер танылмайды, бірақ бейресми жіктеу ылғалды және құрғақ жерлерді ажыратады, соңғысының жапырақшалары тар. 1921 жылы Джозеф Мейден Acacia westonii-ді Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Квинбейянға жақын Джеррабомберра тауының солтүстік және батыс беткейлерінен сипаттады. Ол оның A. pycnantha-ға ұқсас, бірақ одан ерекше екенін сезінді және оның түр ретінде танылуға лайық екеніне көз жеткізе алмады. Оның әріптесі Ричард Хинд Камбадж көшеттерді өсіріп, олардың A. pycnantha-ға қарағанда әлдеқайда ұзын аралықтары бар екенін және жапырақшаларда соңғы түрге қарағанда үш нектарий бар екенін хабарлады. Қазір ол A. pycnantha-ның синонимі ретінде қарастырылады. Түрдің гибридтері табиғатта да, егісте де белгілі. Викториядағы Бендиго маңындағы Уипстик орманында Whirrakee құртқасымен (Acacia williamsonii) гибридтер анықталды; олар hakea құртқасына (Acacia hakeoides) ұқсайды. Еуропада өсірілген Квинсленд күміс құртқасымен (Acacia podalyriifolia) гибридтерге Acacia x siebertiana және Acacia x deneufvillei аттары берілді. Ол ашық эвкалипт ормандарының төменгі қабаттарында, құрғақ, беткі қабатты топырақта өседі. Австралиядан тыс Оңтүстік Африка, Танзания, Италия, Португалия, Сардиния, Үндістан, Индонезия және Жаңа Зеландияда табиғи түрде тараған. Оңтүстік Африкада, 1858-1865 жылдар аралығында құмды бекіту және танин өндіру үшін енгізілген ол су арналары бойымен орманға, тауға және жазық финбосқа, сондай-ақ финбос пен кару арасындағы шекаралық аймақтарға тарады. Биологиялық бақылау үшін Оңтүстік Африкаға сасық түзуші Trichilogaster signiventris құрты әкелінді және ол ағаштардың көбею қабілетін олардың барлық ареалында азайтты. Ересектер жаз айларында гүлшоғырлардың бүршіктеріне жұмыртқа салады, ал мамыр мен маусымда личинкалар шығып, жүзім тәрізді сасықтарды құрайды және гүлдің дамуына кедергі келтіреді. Сасықтар өте ауыр болуы мүмкін, бұтақтар олардың салмағынан сынды. Сонымен қатар, 2001 жылы акация тұқымының Melanterius compactus қоңызы да тиімді болып шықты.
| name = Golden wattle
| image = Acacia pycnantha Golden Wattle. jpg
| image alt = Closeup of pendulous green phyllodes (leaves) and yellow globular flower heads
| genus = Acacia
| species = pycnantha
| authority = Benth. The bark is generally dark brown to grey—smooth in younger plants though it can be furrowed and rough in older plants. Field observations at Hale Conservation Park show the bulk of new growth to take place over spring and summer from October to January. Floral buds are produced year round on the tips of new growth, but only those initiated between November and May go on to flower several months later. Flowering usually takes place from July to November (late winter to early summer) in the golden wattle's native range; because the later buds develop faster, flowering peaks over July and August. The bright yellow inflorescences occur in groups of 40 to 80 on long racemes that arise from axillary buds. Each inflorescence is a ball like structure that is covered by 40 to 100 small flowers that have five tiny petals (pentamerous) and long erect stamens, which give the flower head a fluffy appearance. They are initially bright green, maturing to dark brown and have slight constrictions between the seeds, which are arranged in a line in the pod. The type specimen was collected by the explorer Thomas Mitchell in present day northern Victoria between Pyramid Hill and the Loddon River. Bentham thought it was related to A. leiophylla, which he described in the same paper. Queensland botanist Les Pedley reclassified the species as Racosperma pycnanthum in 2003, when he proposed placing almost all Australian members of the genus into the new genus Racosperma. However, this name is treated as a synonym of its original name. However, no subspecies are currently recognised, though an informal classification distinguishes wetland and dryland forms, the latter with narrower phyllodes. In 1921 Joseph Maiden described Acacia westonii from the northern and western slopes of Mount Jerrabomberra near Queanbeyan in New South Wales. He felt it was similar to, but distinct from, A. pycnantha and was uncertain whether it warranted species rank. His colleague Richard Hind Cambage grew seedlings and reported they had much longer internodes than those of A. pycnantha, and that the phyllodes appeared to have three nectaries rather than the single one of the latter species. It is now regarded as a synonym of A. pycnantha. Hybrids of the species are known in nature and cultivation. In the Whipstick forest near Bendigo in Victoria, putative hybrids with Whirrakee wattle (Acacia williamsonii) have been identified; these resemble hakea wattle (Acacia hakeoides). Garden hybrids with Queensland silver wattle (Acacia podalyriifolia) raised in Europe have been given the names Acacia x siebertiana and Acacia x deneufvillei. It is found in the understorey of open eucalypt forests on dry, shallow soils. Outside Australia it has become naturalised in South Africa, Tanzania, Italy, Portugal, Sardinia, India, Indonesia and New Zealand. In South Africa, where it had been introduced between 1858 and 1865 for dune stabilization and tannin production, it had spread along waterways into forest, mountain and lowland fynbos, and borderline areas between fynbos and karoo. The gall forming wasp Trichilogaster signiventris has been introduced in South Africa for biological control and has reduced the capacity of trees to reproduce throughout their range. The eggs are laid by adult wasps into buds of flower heads in the summer, before hatching in May and June when the larvae induce the formation of the grape like galls and prevent flower development. The galls can be so heavy that branches break under their weight. In addition, the introduction in 2001 of the acacia seed weevil Melanterius compactus has also proved effective.
Экология
Өрттің салдарынан өсімдіктер көбінесе қырылады, бірақ жетілген түрлері қайтадан өсіп шыға алады. Тұқымдар топырақта бес жылдан астам сақталып, өрттен кейін өне бастайды. Онда тамыр түйіндерін құрайтын ризобия бактериялары бар, олар азотты органикалық формада қолжетімді етеді, соның арқасында өсімдік кедей топырақта өсе алады. Австралия және Оңтүстік Африка бойынша жүргізілген зерттеулер микроорганизмдердің генетикалық түрлі екенін көрсетті, олар Bradyrhizobium japonicum түрінің және Burkholderia туысының әртүрлі штаммдарына жатады. Алтын акация бактериялармен бірге Африка құрлығына жеткені ме, әлде онда жаңа популяциялармен кездескені ме – әлі белгісіз. Өзін-өзі тозаңдандыра алмайтын A. pycnantha өсімдігі тұқым беру үшін басқа өсімдіктермен тозаңдануды қажет етеді. Бұл процеске құстар көмектеседі, ал гүлдерден құстарды алыс ұстау тәжірибелері тұқым өндірісін айтарлықтай азайтады. Нектарийлер филодаларда орналасқан; ашық гүлдерге жақын орналасқандары белсенді болып, гүлдену алдында немесе гүлдену кезінде құстардың тамақтанатын нектарын шығарады. Тамақтанатын кезде құстар гүлдің басына тиіп, тозаңды шашыратып, көбінесе бірнеше ағаштарға қоныстанады. Жаңа Голландия, кейде ақ қауырсынды және ай тәрізді бал жегіштер, ағаш қабығында Agrilus assimilis, A. australasiae және A. hypoleucus түрлерінің личинкалары үшін тамақ ретінде қызмет етеді. Көптеген көбелек түрлерінің личинкалары жапырақтармен қоректенеді, оның ішінде отты зергерлік көбелек, көк icilius, көк lithocroa және көк акация көбелегі бар. Trichilogaster аралары гүлдестелерде галлдарды құрайды, тұқымның қалыптасуына кедеріл келтіреді, ал Acizzia acaciaepycnanthae псиллиді жапырақтардан шырын сорады. Акация пикнанта – Uromycladium туысына жататын, филодалар мен бұтақтарға зиян келтіретін тотыққан саңырауқұлақтардың мекені. Олардың қатарында пустулалар құрайтын Uromycladium simplex және қоңырдан қараға дейін ісінуге ұшырайтын, соңында өсімдіктің өлуіне әкелетін U. tepperianum бар. Акация пикнантаның жапырақтарынан екі саңырауқұлақ түрі бөліп алынды: Seimatosporium arbuti, ол көптеген өсімдіктерде кездеседі, және Monochaetia lutea.
The wood serves as food for larvae of the jewel beetle species Agrilus assimilis, A. australasiae and A. hypoleucus. The larvae of a number of butterfly species feed on the foliage including the fiery jewel, icilius blue, lithocroa blue and wattle blue. Trichilogaster wasps form galls in the flowerheads, disrupting seed set and
Acizzia acaciaepycnanthae, a psyllid, sucks sap from the leaves. Acacia pycnantha is a host to rust fungus species in the genus Uromycladium that affect the phyllodes and branches. These include Uromycladium simplex that forms pustules and U. tepperianum that causes large swollen brown to black galls that eventually lead to the death of the host plant. Two fungal species have been isolated from leaf spots on Acacia pycnantha: Seimatosporium arbuti, which is found on a wide range of plant hosts, and Monochaetia lutea.
Өсіру
Алтын ваттл Австралияда өсіріледі және 1800 жылдардың ортасында солтүстік жарты шарға әкелінді. Өмір сүру мерзімі 15-30 жыл болғанымен, ол жарқыраған сары, хош иісті гүлдері үшін кеңінен егіледі, сондай-ақ топырақтың шамалы тұздылығына төзімді. Әктасты (сілтілі) топырақта сарғыш түске (хлорозға) шалдығуы мүмкін. Көбейту тұқым арқылы жүзеге асырылады, ал тұқымның қатты қабығын жұмсарту үшін алдымен ыстық суға малындырылады. Гүлдерінің иісі парфюмерияда қолданылады. Басқа көптеген ваттл түрлері сияқты, Acacia pycnantha да стресске ұшырағанда шайыр бөліп шығарады.
Мәдениетте
Уоттл, әсіресе алтын уоттл, көптеген жылдар бойы Австралияның бейресми гүлдік символы болғанмен (мысалы, ол 1953 жылы Королева Елизавета II-нің таж кию рәсіміндегі көйлегінде Австралияны бейнеледі), 1988 жылы Австралияның екі жүз жылдығына дейін алтын уоттл ресми түрде Австралияның гүлдік символы ретінде қабылданбады. Бұл туралы 1 қыркүйекте жарияланған үкімет газетінде генерал-губернатор сэр Ниниан Стивен жариялады. Бұл күнді Австралия Ұлттық ботаникалық бағында өткен рәсіммен атап өтті, оның аясында премьер-министрдің әйелі Хейзел Хоук алтын уоттл отырғызды. 1992 жылы 1 қыркүйек ресми түрде "Ұлттық уоттл күні" деп жарияланды. Клэр Уэйт Келлер Меган Марклдың үйлену салтанатында Австралияны бейнелеу үшін алтын уоттлдарды қосты, оған әрбір Ұлт Достастығы елдерінің ерекше флорасы енгізілді. 1970 жылғы Монти Пайтонның Flying Circus Bruces эскизінде стереотиптік австралиялық кейіпкерлердің бірі "уоттлдың" "біздің жердің символы" екеніне сілтеме жасайды, оны көрсету әдістері ретінде "оны бөтелкеге тығып немесе қолыңызда ұстап тұру" сияқты ұсыныстар келтіріледі – уоттл реквизитінің өзі жапырақтары мен жалпы сары гүлдері бар үлкен, екі салалы бұтақ болғанына қарамастан.