Кіріспе

Франция мен Испанияның Бурбон патшалары арасындағы 3 одақ сериясы (1773, 1743, 1761) – он тоғызыншы ғасырдағы Канада тарихындағы топ. Пакт де Фамиль (pakt də famij, Family Compact; lang es) – Франция мен Испанияның Бурбон патшалары арасындағы үш жеке, бірақ ұқсас одақтың бірі. Испания мұрагерлік соғысының нәтижесінде Франция Бурбон әулетін Испания тағына отырғызды, осыған байланысты Испания мен Франция екі тақты біріктірмей, белгілі бір принциптер бойынша ынтымақтастыққа келісімдер жасады.

Бірінші Пакт де Фамиль, 1733 жыл

Үш Пакто де Фамилияның біріншісі 1733 жылғы 7 қарашада Испанияның Филипп V мен оның жүрегі жақын туысы Францияның Людовик XV арасында Эскориал шартында келісілді. Испания мұрагерлік соғысы Франция мен Испанияның династиялық бірігуіне жол бермеу үшін болды; осылайша, жақын туыс болғанына қарамастан, екі ел 1718-1720 жылдардағы Төрттік одақ соғысында қарсыластар болды. 1726 жылы кардинал Флюри Францияның бас министрі болғаннан кейін, Испаниямен жақындасуға ұмтылды. 1729 жылы Людовиктің мұрагерінің дүниеге келуі бұл мәселені жеңілдетті, екеуінің де бөлек қалатынын қамтамасыз етті. Людовиктің әйелі Мария Лещинская, 1709 жылы Август II тарапынан тақтан түсірілген Польшаның бұрынғы королі Станислав Лещинскийдің қызы болды. 1733 жылғы ақпанда Август қайтыс болғаннан кейін Людовик Австрияны әлсірету мүмкіндігін көріп, әйелінің тағын қайтарып алуына қолдау көрсетті. Филипп енді екінші әйелі Элизабет Фарнезеге үйленген еді, ол 1714 жылы Австрияға берілген Неаполь мен Сицилиядағы испандық жерлерді қайтарып алғысы келді, себебі Элизабеттің тұңғыш ұлы Карлдың Испания тағына отыруы шамалы болды, өйткені одан бұрын екі ағасы таққа мұрагер болатын. Элизабет Фарнезе күйеуіне зор ықпал етіп, Карлға пайда әкелетін Франциядан уағдаластықтар алуға табандылық танытты. Филипп Италияға қатысты бұрынғы шарттарды жоюды және жаңа шарт бойынша Неаполь, Сицилия және Президи мемлекетін Карлдың иелігіне Испанияға беруді талап етті. Флюримен келіссөздер жүргізген испандық өкіл Хосе Патиньо сәтті болды, нәтижесінде Бірінші отбасылық келісімге қол қойылды. Карл болашақтағы итальяндық иеліктерді алды, ал Элизабет Фарнезе Италиядағы мұралық құқықтарын сақтап қалды. Егер Испанияның британдық сауданы шектеуіне қарсы шаралар қолданылса, Франция оны қорғауға міндеттенді. Франция Испаниямен маңызды сауда құқықтарына ие болды, оның испандық Америкадағы теңіз империясы әлемге ағылып жатқан күмістің мол көзі және тиімді нарық болды. Бұл олардың 1733 жылғы Польша мұрагерлік соғысына қатысуына әкелді. Шартында Франция Испанияның Испания мұрагерлік соғысында британдықтардан басып алған Гибралтарды қайтарып алуға көмектесуге келісті, ал Испания Францияның зиянына 1714 жылы британдықтарға берілген саудалық жеңілдіктерді тоқтатуға келісті. Бұл шарттардың ешқайсысы осы кезде орындалмады, бірақ туындаған шиеленіс Женкинс құлағының соғысына және Австрия мұрагерлік соғысына әкелді. Станислав Польша тағына қайта отыра алмаса да, Франция стратегиялық Лотарингия герцогтығын алды, ал Филипп ұлы Карл үшін Неаполь мен Сицилияны қайтарып алды.

Отбасылық келісімнің екінші нұсқасы, 1743 жыл

Екінші отбасылық келісім 1743 жылғы 25 қазанда Испания королі Филипп V және Франция королі Людовик XV Фонтенбло шартында жасалды. Бұл келісім Австрия мұрагерлік соғысының ортасында қол қойылды, және оның көптеген тармақтары соғыстың барысына қатысты болды. Королева Елизавета Испанияның Италиядағы кеңеюін қайтадан көздеді, бұл жолы екінші ұлы Филипптің мүддесін ілгерілету үшін. Испания Италияға екі экспедиция жіберді және Австриямен болған қақтығыста Францияға көмектесті. Людовик XV Испанияның мүдделерін Францияның мүдделерімен тығыз байланыстыруға тырысты. Людовик Карлдың Неаполь және Сицилия патшасы лауазымын кепілдеді, Филиппті Миланның билеушісі етіп тағайындады және Испания мұрагерлік соғысын аяқтаған шарттан кейін Испанияға саудалық шектеулерді жойды. Испания Франциямен бірге осы келісімнен пайда тапты, ал Ұлыбритания Бурбонмен жақын одақтасудың қаупін сезінді және Францияның Атланттық саудаға қатысуының артуын байқады. Соның нәтижесінде, 1748 жылы Филипп V-нің төртінші ұлы Филипп Парма, Пьяченца және Гуасталла герцогы болғанда Италияда испандық ықпал кеңейді.

1761 жылғы үшінші Пакт де Фамиль

Үшінші отбасылық келісім 1761 жылғы 15 тамызда Испания королі Карл III және Людовик XV арасында Париж шарты аясында жасалды. Бұл келісімге дейін Франция соғысқа қатысқан, бірақ Испания қатыспаған еді. Карл III – Филипп V-нің ұлы, демек Людовиктің бірінші туысы болды. Карлдың одақтастығы, Испанияны соғыстан шеттеуді қалаған Фердинанд VI-ның саясатын өзгертіп, кері қайтарды. 1759 жылғы тамызда Фердинанд қайтыс болғаннан кейін, оның жартылай інісі Карл, Елизавета Фарнезедің үлкен ұлы, Испания тағына отырды. Ол бұған дейін шамамен жиырма бес жыл бойы Неаполь және Сицилия патшалықтарын басқарған еді. 1742 жылы Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Фердинанд өзінің Сицилиялық иеліктерін Бурбон одақтастарына көмектесу үшін пайдалануға тырысты, бірақ корольдік теңіз күштерінің коммодоры Уильям Мартин бастаған флот оның бейтараптығын сақтау үшін араласты. Жеті жылдық соғыс француздар үшін жақсы қалыптаспады, сондықтан бас министр Этьен Франсуа, де Шоизель герцогі, Испанияны үшінші отбасылық келісімге тарту немесе Ұлыбританиямен және оның одақтастарымен бейбітшілікке келудің екі жолын ұстанды. Карл III өзінің империясының теңіз артындағы бөлігінің осалдығынан қаушады, сондай-ақ Франция Ұлыбританиямен бейбіт келісімде Испанияның мүдделерін сатпақ деп уайымдады. Формалды одақ Францияның біржақты бейбітшілікке келуіне кедерес келтіретін еді, сондықтан Франциямен одақ құруды жөн көрді. Екі Бурбон монархиясы Ұлыбританиямен туындаған дауды бірлесіп шешуге келісті. Келісім, Испанияның жылдық күміс флоты Испанияға келгеннен кейін күшіне енеді, бұл британдықтарға Испания соғысқа кіруге ниетті екенін көрсетеді. Келісімге Испания Бурбондарының тармақтарымен басқарылатын одақтастары – Неаполь және Парма да қатысты. Испания үшін үшінші келісім толық сәтсіздікке ұшырады және француздарға көп көмек көрсетпеді. 1762 жылы британдықтар Испания империясының сауда үшін маңызды екі портын – Кубадағы Гавана мен Филиппиндегі Маниланы басып алды. Гавана мен Маниладағы британдық жеңістер Испанияның Атлант және Тынық мұхиттары арқылы жүретін сауда жолдарын қиратты. Одақтан одан да жаман нәрселер күтілуде. Испания Ұлыбританияның Ибериядағы ұзақ жылдардан бергі одақтасы Португалияға шабуыл жасасуға келісті және 1762 жылы үлкен армиямен басып кірді. Португалиялық әскерлерге британдық контингент көмек көрсетті және үш рет талпыныс жасағанына қарамастан, испандықтар және олардың француз одақтастары шешулі жеңіліске ұшырады, барлығы 25 000-нан астам әскерін жоғалтты. Ағымдағы соғысты ұтысқан Франция, Испанияға өтемақы ретінде Фонтенбло шарты бойынша Луизиананың қалған бөлігін Испанияға берді. Келесі жылы Париж шартында Карл III Гавана мен Маниланы қайтаруға қол жеткізді, бірақ стратегиялық маңызы бар Флориданың барлығын британдықтарға берді.

Кейінгі франко-испан келісімдері

1779 жылдың 12 сәуірінде Франция мен Испания Аранхуэстің келісіміне (1779) қол қойды, осы арқылы Испания Ұлыбританияға қарсы Франция бастаған соғысқа қосылды. Бұл келісіммен екі ел жеті жылдық соғыста Париж келісімінде және одан бұрын 1713-15 жылдарғы Утрехт келісімінде жоғалтқан территорияларын қайтаруды мақсат етті, соның ішінде Испания үшін Гибралтарды қайтару да көзделді. Бұл келісім үшінші Пакт де Фамильдің жаңаруы ретінде қарастырылды, сондықтан оны төртінші Пакт де Фамиль деп атамады. 1796 жылдың тамызында Испания королі Карл IV-нің бірінші министрі Мануэль Годой Франциямен Сан-Ильдефонсоның екінші келісімін жасасып, қол қойды, ол Испанияны Ұлыбританияға соғыс жариялауға міндеттеді. Бұл келісімді Отбасылық келісім деп санауға болмайды, себебі француз Бурбондарының барлығы Франциядан қашып кеткен немесе француз революциясы кезінде өлімге ұшыраған.