Кіріспе

1988 жылғы Р.А. Сальваторе романы. "Кристалл сынығы" – американдық жазушы Р.А. Сальваторенің 1988 жылғы фантастикалық романы. Бұл "Айсвинд Дейл" трилогиясының бірінші кітабы және оның жарық көрген тұңғыш романы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Тіпті алыс солтүстік аймақтағы Icewind Dale-де, көтерілген қара эльф рейнджер Drizzt Do'Urden толыққанды қабылдамайды, тек ақырында достыққа түскен жәндіктермен ғана. Ол тундрада серуендеп, Icewind Dale-дің он қаласын қорқытып отырған йети мен алыптарды аңдайды. Даледегі жергілікті варварлар он қаланың халқын өлтіру үшін бірігіп, оларды жауапсыз басқыншылар деп есептейді. Дриззт, өзінің дровтың жасырын өнерімен және рейнджердің жерді білуімен, олардың жоспарын анықтап, ақпаратты достары – жартылай эльф Региске және карлик Брюнорға жеткізеді. Он қала кеңесінің мүшесі Регис, қалалардың қатал басшыларын варварлардың шабуылына қарсы бірігіп жұмыс істеуге көндіру үшін, әсерлі сөздерін және сиқырлы гипноздық рубин медальонды пайдаланады. Ескертудің арқасында және олардың біріккен күштерінің нәтижесінде, он қала мен жәндіктер варварлардың шабуылын сәтті тойтарады. Дриззт жеке өзі варвар патшасы Хефстагпен шайқасады. Ол Хефстагты көп рет жарақаттайды, тіпті ішінде өлімге себеп болуы мүмкін қарынға соққы береді, бірақ патша аман қалып, Дриззтті жаралағаннан кейін қашып құтылады. Брюнор осы уақытта жас варвардың туын алып жүретін жігітпен кездеседі, ол карликтың басына тудың тірегін сындырады, бірақ ешқандай әсер етпейді. Брюнор қалқанымен жігітті ұрып, оны есінен айырады. Шайқас аяқталғаннан кейін Брюнор оны қала тұрғындарының аяусыз өлтіруінен құтқарып, оның орнына (кез келген) Беорнегардың ұлы Вулфгарды өзіне қамқорлыққа алады. Брюнор сондай-ақ жараланған және есінен танып қалған Дриззтті қорғайды, Кемпті жерге құлатып, оның лейтенантының мұрнын сындырады, олардың жаралы дровты тепкілеп жатқанын көргенде. Брюнор он қаланың халқына Дриззт До'Урден болмағанда, олардың бәрі қазір өлген болар еді дейді, бұл Дриззтке Icewind Dale-де қабылдау мен құрметті сыйлайды. Бес жыл өткен соң, Вулфгар жәндіктерге міндетті болады. Брюнор оған теміршілік пен кен өндіруге үйретеді және оны ұлындай жақсы көреді. Вулфгар бастапқыда жәндіктерге және оның міндеттемесіне ренжігенімен, ол Брюнорды құрметтейді және тіпті оны көп жылдар бұрын қайтыс болған өз әкесі сияқты жақсы көреді. Осы уақыт ішінде әлемнің омыртқасында өлуге тасталған сәтсіз сиқыршы Акар Кессел Креншинибонды, Кристалл сынығын табады. Ол сиқырлы, сезімтал кристалл, оны иеленген адамға күш беруге, өзінің бейнесінде мұнаралар салуға және өзін басқалардың, тіпті иеленушінің санасына енгізуге қабілетті. Креншинибон билікке ие болуға құштар, ол Акар Кесселдің санасын өзінің еркіне бағыну үшін бұрмалайды. Кессел, манипуляциядан бейхабар, Icewind Dale-ді өзі басып алуға шешім қабылдайды. Ол жақын маңдағы таулардың гоблиндері мен орктарын құл қылып, оларды өзінің әскеріне айналдырады, олардың ерік-жігерін Креншинибон толығымен жояды. Ол тіпті Хефстагты және оның көмегімен варвар тайпаларын бағындырады. Ол сондай-ақ өзінің генералы болу үшін Эррту есімді балор жынның қызметін пайдаланады, бірақ жын Акар Кесселге қызмет етуден гөрі өзіне Креншинибонды иеленуге көбірек қызығушылық танытады. Вулфгардың міндеттемесінің соңына таман Брюнор өзінің асырап алған ұлына Aegis Fang, сиқырлы соғыс балғасын жасайды. Содан кейін ол Вулфгарды шайқас өнеріне үйрету үшін алып, жас жігіттің нұсқаушысы ретінде Дриззтті таңдайды. Дроумен жаттығу туралы екіталай болғанына қарамастан, Вулфгар тез арада қара эльфке құрметпен қарап, оған таңғалады, ал Дриззт жас жігітті қабілетті жауынгерге айналдырады. Екеуі Дриззттің сиқырлы қара пантерасы Гвенхвивардың көмегімен Биггрин есімді мұз алыптың басшылығымен бүкіл вербегтерді тазартады. Содан кейін Вулфгар ақ айдаһарды аңдауға кетеді, Ингелоакстимизилиан, көбінесе Мұзды өлім деп аталады. Дриззт оны іздейді, екеуі айдаһарды өлтіреді. Дриззт олжадан сцимитар тауып, оны өзіне иеленеді, ақырында оған айдаһардың есімін қояды. Акар Кессел он қалаға қарай жылжығанда, оның әскерлері ұйымдастырылмаған қорғанысты аз қиындықпен жеңіп шығады, Вулфгар Айсингдейттің мүйіздерін алып, Хефстагқа патшалық үшін сынға түседі. Ол ескі патшаны өлтіріп, жеңіске жетеді. Дриззт, Эррту жынды сезіп, Мензоберранзанның терең жер астындағы қалада өмір сүрген кезіндегі балорды таниды, оны шақырып, онымен жалғыз Генхвивармен кездеседі. Ол Мұзды өлім сцимитарының отты қуу қасиеттерін пайдаланып, Эрртуды жеңіп, оны жүз жылға түпсіз тұңғиыққа қуады. Жынды жеңгеннен кейін, Дриззт өзінің жасырын өнерін және Гвенхвивардың табиғи емес көздерін Кристалл мұнарасына, Кришаль Тиритке кіру үшін пайдаланады, онда ол Акар Кесселдің орктары мен тролдарынан өтіп, өзіне қарсы тұрады. Сиқыршы, жеңіске сенімді, дровты сиқырлы жарықтан жасалған қозғаусыз клеткаға қамап, оны варварлардың он қалаға қарсы шайқасқа қосылғаны туралы ойлармен мазақтайды, Хефстаг оларға әлі де жетекшілік етеді деп есептейді. Бірақ Вулфгар өзінің халқын он қалаға қарсы емес, Кесселге қарсы жетектейді. Регистің, мұнарадағы тұтқынның көмегімен, Дриззт клеткадан қашып, Кесселді Келвиннің қайнар тауының басына, Icewind Dale-дегі жалғыз тауға апаратын портал арқылы қуалайды. Сонда, қысқа шайқастан кейін, Креншинибонның сиқырлы жылуы қардың қабатын тұрақсыздандырады, көшкін Кесселді өлтіреді және Дриззтті таудан төмен құлатып жібереді. Креншинибон, көшкін астында қалған және күн сәулесінен (өзінің қуат көзінен) алыстатылған және Регистің Кришаль Тириттің қирауынан әлсіреген, қалған орктар мен гоблиндерге бақылауын жояды, олар ақырында қырғынға ұшырайды. Брюнор, өлімге жақын екенін көрінетіндей етіп, Дриззтті Мифрал Холлын, өзінің балалық шағының үйін іздеуге келісім беруге мәжбүрлейді.

Даму

1987 жылы Р. А. Сальваторе TSR кітап бөлімінің сол кездегі бас редакторы Мэри Кирхоффқа 1990 жылы жарық көрген «Төртінші сиқырдың эхосы» романының қолжазбасын жіберді. Ол оны ұнатты, бірақ оны Ұмытылған әлемде орын алу үшін қайта жазуды сұрады. Ол оған Дуглас Найлстың «Айшықтардағы қараңғы жолшы» романын жіберді, ол сол кезде Ұмытылған әлемде орналасқан жалғыз роман болатын. Сальваторе оған «Қараңғы жолшы» романының жалғасы туралы ұсыныс жіберді, бірақ Кирхофф оған Ұмытылған әлемнің үлкен картасын жіберіп, әлемнің басқа бөлігінде жаңа оқиға жасағысы келетінін айтты. Екі апта бойы телефонмен сөйлескеннен кейін, Сальваторе картадан басқа жобаға бөлінбеген жерді тауып алды да, Мұздық шамалы аңғарын сонда тапты. Сальваторедің айтуынша, кітап «бастапқыда Айшықтарда орналасқан, өйткені сол кезде мен оны Ұмытылған әлем деп ойладым. Ұмытылған әлемнің қаншалықты үлкен екенін білгенде, мен оқиғаны мың шақырымға солтүстікке көшірдім». Сальваторе «Тыңғыр жолшы» кейіпкерлерін қосуды жоспарлаған болатын, бірақ оның редакторы кітапты Ұмытылған әлемнің солтүстігіне, Айсвинд Вэйлге көшіргенде, ол Тристан мен оның жануар серігі Кантусты өзінің жаңа туындылары, Дриззт До’Урден және оның сиқырлы пантера серігі Гвенхьюармен алмастырды. Сальваторе «Хрустальды сынық» кітабының алғашқы нұсқасын (оның алғашқы басылып шыққан романы) TSR-ге жіберген болатын, бір күні Кирхофф оған қоңырау шалып, кітапқа қатысты маркетингтік кездесуге бара жатқанын және кейіпкерлердің бірін пайдалануға болмайтынын айтты. Ол оған ойлануға уақыт беруді өтінді, бірақ ол кездесуге кешігіп барады. Сальваторе ойыннан туғандай, қараңғы эльф бар екенін айтты. Кирхофф күмәнмен қарады, бірақ Сальваторе оны келістірді, өйткені ол тек қосымша рөлде болды. Ол оның атын сұрады, ол Drizzt Do’Urden деп жауап берді. Ол оны қалай жазу керегін сұрады, ал ол «мүлде мүмкін емес» деді.

Қабылдау

Баноферналия "Кристалл сынығына" 3 жұлдыз берді. "Кристалл сынығы" CBR-дің 2020 жылғы "Бастау үшін 10 үздік DnD әңгімесі" тізімінде 5-орынға түсті. Мақалада былай делінген: "Бұл кітаптың жақсы бастау болуының себебі – ол көптеген D&D өнімдерінде кездесетін Фейрунның Icewind Dale аймасымен таныстырады. Бұл трилогиядағы батырлар тобының әдемі отбасылық қарым-қатынасы бар, оны D&D ойыншылары өздерінің тобын жақсарту үшін пайдалана алады." Io9 сериясында ескі Dungeons & Dragons романдарына шолу жасаған Роб Брикен: "Жазу стилі күткенімше жаман емес екенін анықтасам да, кітапта кемшіліктер көп. Сондықтан менің бағалауым бойынша, "Кристалл сынығы" 1d20 бойынша 3 ұпай алады."