Кіріспе

Көркем өнер аукционы немесе жасанды өнер аукционы – көбінесе аукцион үйінде өнер туындыларын сату болып табылады. Англияда бұл 17 ғасырдың соңында басталды, сол кезде аукционшылардың есімдері көбінесе жасырылып қалған. 1693 жылдың маусым айында Джон Эвелин Уайтхоллдағы тойханада (Banqueting House) өткен "Лорд Мельфорттың суреттерінің үлкен аукционы" туралы айтады, және осы практика басқа замандас және кейінгі жазушылардың еңбектерінде жиі кездеседі. Әдетте, аукцион каталогы, сатылатын өнер туындыларының тізімін қамтиды, аукцион күнінен бұрын жазылып, қолжетімді болады. Кристис және Сотбис – ең танымал аукцион үйлері. Ең көне аукцион үйі – Стокгольм аукцион үйі (Stockholms Auktionsverk). Ол 1674 жылы Швецияда құрылған.

Алғашқы жылдары

Тұрақты аукциондар енгізілгенге дейін, әдетте, Карл I жинаған атақты коллекцияда болғандай, әр заттың бағасы белгіленіп, сатып алушылар шақырылатын. Бұл басқа сауда салаларындағыдай болды. Бірақ бұл процесс баяу болды, әсіресе суреттерді сату кезінде, және қызығушылықты қоздырмады. Алғашқы маңызды өнер коллекциясы, 1742 жылдың 8 наурызында және одан кейінгі бес күнде Кок таратып жіберген Оксфорд графы Эдвардтың коллекциясы болды, монеталар үшін тағы алты күн қажет болды. Сол кездегі жетекші тұлғалардың көпшілігі, оның ішінде Гораций Уолпол да, бұл саудаға қатысты немесе өкілдерін жіберді. Бағалар анонимді епископтың «бейнесіне» бес шиллингтен басталып, Ван Дейктің Сэр Кенелм Дигби, әйелі және ұлының тобы үшін 165 гвинеяға (гнс.) дейін ауытқыды. Келесі үлкен сатылым – доктор Ричард Мидтің кең жинағы болды, оның суреттері, монеталары және граверленген әшекей тастар мен басқа да заттары 1754 жылдың ақпан және наурыз айларында Авраам Лэнгфорд арқылы сатылды. Бұл сатудан осы уақытқа дейін көрілмеген сома түсті. Портленд герцогинясының коллекциясын 38 күндік сату (1786) ерекшеленеді, себебі оған қазір Британ мұражайында сақталатын атақты Портленд вазасы кірді. 18 ғасырдағы көптеген қызықты және маңызды сатылымдарды атап өтуге болады. Жоғары бағалар Калонн, Джон Трумбулл (екеуі де 1795) және Брайан (1798) сатылымдарынан кейін ғана кеңінен таралды. 18 ғасырдың соңына дейін аукционда сатылған суреттердің сапасы жоғары болмады деп болжауға болады. 18 ғасырдың соңына қарай суреттер мен өнер заттарын импорттау кең ауқымға ие болды, бірақ ескі шеберлердің нағыз туындылары 1%-дан аспады. Англия құнды заттар үшін сенімді баспана ретінде қарастырылды, бірақ уақытша болуы тиіс болған орын көбінесе тұрақтыға айналды. Егер континентте саяси дүрбелең болмаса, Англия өнер қазыналары бойынша әлемдегі ең бай елдердің бірі болмай, ең кедейлерінің бірі болар еді. Бұл кездейсоқ жағдай, сонымен қатар, суреттерді сынау білімін де арттырды. Нағыз туындылар жоғары бағаға сатылды, мысалы, сэр Уильям Гамильтонның сатылымында (1801) Бекфорд Леонардо да Винчидің «Күліп тұрған бала» суреті үшін 1300 гнс. төледі; ал Лафонтейн сатылымында (1807 және 1811) екі Рембрандттың әрқайсысы 5000 гнс. бағаланды, «Зина жасаған әйел», қазір Ұлттық галереяда, және «Кеме құрылысшысы», қазір Букингем сарайында. 1823 жылғы Бекфорд сатылымы (41 күн) 19 ғасырдағы өнердің үлкен таралуының алғы күші болды; Гораций Уолполдың 1842 жылғы Строуберри Хиллдегі жинағы (24 күн) және 1848 жылғы Стоу коллекциясы (41 күн) де атақты болды. Олар өнер туындысының барлық түрлерін қамтыды және сапасы жоғары болды. Олар өнер жинауға үлкен серпіліс берді, бұл серпіліс 1855 жылы Ральф Бернальдың керемет коллекциясының сатылуымен (32 күн) және 1856 жылғы Сэмюэл Роджерстің біршама жақсы, бірақ толық емес коллекциясының сатылуымен (18 күн) одан әрі күшейді. Үш жылдан кейін Лорд Нортвиктің Челтенгемдегі галереясын құраған 1500 сурет таратылды (суреттер мен өнер туындылары, 18 күн).

XIX ғасырдың ортасы

XIX ғасырдың бірінші жартысының соңына қарай мүлдем жаңа коллекционер түрі біртіндеп қалыптаса бастады. Бұл топ негізінен Англияның орталық және солтүстік өңірлеріндегі, сондай-ақ басқа да орталықтардағы түрлі салаларда үлкен қысым жасаған немесе жасап жатқан бай адамдардан құралды. Оларды "жинау" дәстүрлері шектемеді, ал олардың демеушілігі заманауи суретшілерге ғана бағытталды. Бұл коллекциялардың таратылуы 1863 жылы басталды және көп жылдар бойы белгілі бір уақыт аралығында жалғасты, мысалы, Джозеф Гиллот (1872), Сэм Мендель (1875), Уинн Эллис және Альберт Леви (1876), Альберт Грант (1877) және Новарлық Мунро (1878). Бұл меценаттар тікелей суретшілерден немесе көрмелерден майлы бояулармен қатар суреттерді де жоғары бағаға сатып алатын. Инвестициялық тұрғыдан алғанда, олардың сатып алулары бастапқы шығындардан әлдеқайда көп пайда әкелді, бірақ кейде керісінше де болды, мысалы, Ландсиердің "Сусарлардың аң ауы" суреті үшін барон Грант белгілі бір сома төледі, бірақ ол көп ұзамай 5650 гинге ғана сатылды. 1870-ші жылдардағы сатудың ерекшелігі – суреттерге берілген жоғары баға. Гиллот сатылымында (1872) 160 дана J.M.W. Тернердің "Бамбург қамалы" 3150 гинге сатылды, ал Quilter сатылымында (1875) Дэвид Кокстың "Шөп шабылатын дала" суреті, дилер 1850 жылы оған 50 гин төлеген еді, 259 гинге сатылды. Келесі жылдардағы ең ерекше бағалар төменде келтірілген. 1895 жылы Кокстың "Уэльстік жерлеу рәсімі" (шамамен 20 мың теңге) 2400 гинге, ал Берн-Джонстың "Гесперидтер" суреті 2460 гинге сатылды. 1908 жылы 14 Тернер суреті (Акленд Худ сатылымы) белгілі бір сомаға, ал 7 суреті (Голландия сатылымы) тағы да бір сомаға сатылды, ал "Гейдельберг" суреті 4200 гинге жетті. Фредерик Уокердің "Құтқару порты" суреті үшін 2580 гин (Татхам сатылымы), ал оның "Марлоу паромдары" суреті үшін 2700 гин (Голландия) төленді. 1870-ші жылдары өте жоғары бағаға сатылатын заманауи суретшілердің суреттеріне деген сұраныс 20-шы ғасырдың басында азайып қалды, бірақ оның барлық қарқынында ескі шеберлердің туындыларына ерекше қызығушылық танытқан шағын коллекционерлер тобы болды. Бредл (1875), Уоттс Рассел (1875), Клевер Мэнордың Фостер (1876), Гамильтон сарайы (17 күн, 1881) – Ұлыбритания тарихындағы ең ірі өнер сатуларының бірі, Бейл (1881), Ли Корт (1884) және Дадли (1892) коллекцияларының таратылуы, әр маусымда көптеген шағын коллекциялардың сатылуы сияқты, ескі шеберлердің көптеген тамаша туындыларының жоғары бағамен ынталы сатып алушыларды табуына әкелді. Жоғары бағалардың керемет мысалы – 1900 жылы Пель сатылымында Генуя сенаторы мен оның әйелінің Вандиктің портретінің жұбы үшін төленген сома.

ХХ ғасырдың аяғы

1970 жылдың қараша айында Диего Веласкестің Хуан де Парежаның портреті 5,5 миллион долларға сатылды. Бұл сатудан түскен қаражат он жыл бұрынғы әлемдік рекордты үш есеге арттырды. 1990 жылдың мамыр айында Винсент ван Гогтың Доктор Гаше портреті 82,5 миллион долларға сатылды.

21 ғасыр

2013 жылдың қарашасында Фрэнсис Бэконның 1969 жылғы «Луциан Фрейдтің үш зерттеуі» атты триптихі үшін 142,4 миллион доллар төленді. Аукциондағы өнер туындысына ең жоғары баға Пабло Пикассоның «Альжир әйелдері» (Les Femmes d'Alger (Version O)) картинасына берілді, ол 2015 жылдың мамырында Кристис аукционында 179,4 миллион долларға сатылды. Sotheby’s және Christie’s қытайлық фарфор антиквариаттарының ірі саудагерлеріне айналды. 2016 жылға қарай, ең жақсы коллекциялардың бір бөлігі Sotheby’s және Christie’s арқылы ондаған миллион АҚШ долларына сатылды. XXI ғасырда, әсіресе 2010 жылдан бері, өнер туындыларының 100 миллион доллардан астам бағаға сатылуы жиі кездеседі. Барлық уақыттағы ең қымбат картиналардың көпшілігі, 100 миллион доллардан астамға сатылғандары 2010 жылдан кейін аукционда сатылды. Бұл бағаны осы деңгейге дейін көтеретін факторлар: суретшінің беделі, туындының жасы, өнер нарығының жағдайы, туындының тарихы (провенансы) және соңғы сатылғаннан бері өткен уақыт. 21-ғасырдағы өнер аукциондарындағы маңызды өзгерістердің бірі – физикалық аукциондармен қатар онлайн сауда-саттықты енгізу және кеңейту болды. Бұл Christie’s, Sotheby’s, Phillips және Heritage сияқты ірі аукцион үйлеріне потенциалды сатып алушыларға қол жеткізуді және аукционға қойылатын артефактілердің тізімін ұлғайтуға мүмкіндік берді, бұл процесс әлі де жалғасуда. Екінші жағынан, осы концепция онлайн негіздегі аукциондардың пайда болуына және дамуына мүмкіндік берді, мысалы, Invaluable, Live Auctioneers, Phi және т.б. Осы өзгерістердің нәтижесінде өнер аукционының моделі заманауи суретшілерді қамтуға және кең аудиторияға өнер туындыларының кең ауқымын ұсынуға қарай өзгеріп келеді. Бұл өзгерістермен байланысты ең байқалатын өзгерістердің бірі – Азия нарықтарынан келген коллекционерлердің үнемі артып келе жатқан ықпалы.

Дау

2000 жылы Christie's және Sotheby's монополияға қарсы заңдарды бұза отырып, бағаны келісіммен анықтау қылмысын жасағанын мойындады және әрқайсысы 1993 жылдан 2000 жылдың басына дейінгі сатудан алынған комиссияларды заңсыз үйлестіргені үшін клиенттерге миллион доллар өтемақы төлеуге келісті. Sotheby's-тің бұрынғы төрағасы Альфред Таубман, бұл схемадағы рөлі үшін сотталғаннан кейін түрмеге түсті. Sotheby's бас директоры Диана Брукс және оның Christie's-тегі әріптесі Кристофер Дэвидж қылмысты мойындады; Брукс Таубманды кінәлады, оған түрмеге түсуден басқа миллион доллар айыппұл салынды. 2000 жылдың қаңтарында Christie's компаниясы монополияға қарсы тергеуде үкіметпен ынтымақтастық жасағанын мәлімдегеннен кейін, екі аукцион үйінің клиенттері оларға қарсы жүздеген сот ісін қозғады; кейінірек бұл істер біріктіріліп, бір топтық сотқа біріктірілді. Сол күзде үйлер топтық сотта 1 миллион долларлық келісімге келді, Таубман Sotheby's-тің 1 миллион долларлық үлесінің 1 миллион долларын төлейтінін айтты.

Тарихи кітаптар

Ұлыбританиядағы өнер сату туралы ең маңызды жинақтар: Г. Редфорд, Art Sales (1888); және У. Робертс, Кристидің естеліктері (1897); сондай-ақ көптеген маңызды мәліметтерді қамтитын кітаптар: У. Бьюкенен, Суретшілік туралы естеліктер; Жылдың өнері (1880 және одан кейінгі жылдар); Ф. С. Робинсон, The Connoisseur; және Луи Сулье, Les Ventes de tableaux, dessins et objets d'art au XIX'e siècle (көбінесе француз тілінде).