10 ғасырдағы Батиха батшалығының негізін қалаушысы Имран ибн Шахин

Кіріспе

Имран ибн Шахин (عمران بن شاهين) (979 жылы қайтыс болған) – Набатейлік және 10 ғасырда Батиха батпақтарында мемлекет құрған адам. Оның билеу кезеңі Ирактың Буийдтеріне қарсы ондаған жылдық күреспен белгіленді.

Өмір

Имран халифат билігінің әлсіреуі кезінде батпақ мемлекетін құрды. Жамидада қылмыс жасаған Имран, жергілікті биліктің жазасынан қашу үшін көрші батпақтарға қашып кетті. Сол жерде ол қылмыскерлер мен жергілікті балықшылардың қолдауын алып, үкімет билігіне қарсы шығып, қарақшылар мемлекетін құрды. Басраның Биридилері оған Жамиданы және Батиханың ішіндегі Ахваздың бір бөлігін қорғауды тапсырғанда, ол билігін кеңейтуге қол жеткізді. Оған көптеген жандар қосылған соң, Имран бүкіл батпақты бақылауына алды. 945 жылы Бағдадқа Буйидтердің кіруі екі тарап арасындағы қақтығыстың болатынын көрсетті. Буйид әмірі Муизз әл-Даула Батиханы бағындыру үшін өзінің орынбасары Әбу Жафар әл-Саймариді жіберді. Ол Имранға бірнеше жеңіліс сыйлады, ол қашып кетті, ал отбасысы тұтқынға алынды. Алайда, 949 жылдың соңында Муизздің билеушісі Имад әл-Дауланың қайтысы Муиззді әл-Саймариді Фарсқа, Имадтың ұлы Адуд әл-Дауланың мұрагерлігін қамтамасыз ету үшін жіберуге мәжбүр етті, бұл Имранға билігін қайтаруға мүмкіндік берді. Көп ұзамай Муизз әл-Даула Батихаға қарсы тағы бір жорық ұйымдастырды. Бұл жорықты Дайламит офицері Рузбахан басқарды, бірақ ол жаман аяқталды. Рузбахан Имранның орнын тауып, оған шабуыл жасады, бірақ ауыр жеңіліске ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды. Имран одан да батыл болды, оның қол астындағылары кез келген адамнан, тіпті мемлекеттік қызметкерлерден де қорғау ақысын талап етті, олардың жолынан өтетін болды, ал Басраға су жолымен бару іс жүзінде жабылды. Муизз әл-Даула офицерлерінен көптеген шағымдар алғаннан кейін 950 немесе 951 жылы Рузбахан мен әмірдің уәзирі әл-Мухаллабидің бірлескен басшылығымен тағы бір әскер жіберді. Рузбахан уәзірді ұнатпағандықтан, оны тікелей Имранға шабуыл жасауға көндірді. Ол күштерін артта қалдырып, екі тараптың арасында шайқас басталғанда қашып кетті. Имран жерді тиімді пайдаланып, тұзақтар құрып, әл-Мухаллаби әскерін шатастырды. Уәзірдің көптеген әскерлері шайқаста қаза тапты, ал ол өзі қашып құтылу үшін жүзіп кетті. Содан кейін Муизз әл-Даула Имранмен келісімге келді, оның талаптарына келісті. Тұтқындар алмастырылды және Имран Буйидтердің вассалы болып, Батиханың басқарушысы болып тағайындалды. Екі тарап арасында шамамен бес жыл бейбітшілік сақталды. Алайда, 955 жылы Муизз әл-Дауланың қайтысы туралы жалған хабар Имранды Ахваздан Бағдадқа бара жатқан Буйид керуенін ұстап алуға итермеледі. Муизз тәркіленген заттарды қайтаруды талап етті, сол кезде Имран алынған ақшаны қайтарды, бірақ алынған тауарларды өзінде қалдырды. Буйид Рузбаханды үшінші рет батпаққа жіберді, бірақ ол көтеріліс жасады және Имран жаңа шабуылдан құтылды. Ол он екі жыл бойы қауіпсіз болды; тек 967 жылы оған қарсы тағы бір жорық ұйымдастырылды. Муизз әл-Даула экспедицияны өзі басқарды, бірақ ауырып, ақырында қайтыс болды, бұл кез келген ілгерілеуге мүмкіндік бермеді. Оның ұлы және мұрагері Изз әл-Даула түрік генералы Себук Тегинді онымен татуласу үшін тез жіберді. Екі тарап арасындағы соғыс 971 жылдың жазында қайта басталды, онда Изз әл-Дауланың уәзирі Әбу'л-Фадл қарақшы мемлекетін тонау және Буйидтердің қаржылық қиындықтарын жеңілдету үшін Батихаға шабуыл жасауды ұсынды. Ол Имранның артықшылығын жою үшін батпақтарға апаратын барлық су жолдарын бұғаттап, әскерлеріне Имранның астанасына дейін жорық жасауға мүмкіндік беретін бөгет салды. Алайда, су көтерілген кезде Имран өз адамдарын бөгеттерді бұзуға жіберді, егер олар мұны істей алмаса, ол жай ғана батпақтың басқа жеріне көшетін болды. Жорықтың баяу прогресінен Буйид әскерлерінің рухы құлдырап, көтерілісші болды. Бұл, Византия империясының басып кіруімен бірге, Изз әл-Дауланы Имранмен татуласуға мәжбүр етті. Соңғысы бұл шарттардан үлкен пайда көрді, салық төлеу міндеттемесі болмады. Буйид мемлекетіндегі ішкі күрес Имранның өзінің беделін нығайтуына мүмкіндік берді. Солтүстік Иракты түріктерге жоғалтқан Изз әл-Даула 974 жылы Имраннан көмек сұрады. Ол оған Мү'ин әл-Даула атағын беріп, әскери қолдау және қызының қолын сұрады. Имран екеуінен де бас тартты. 975 жылы Фарстан келіп, Изз әл-Даулаға көмектескен Адуд әл-Даула билікті өзіне алды. Имран одан Батиханы билеуге ресми рұқсат сұрап алды. Адудтың уәзирі Ибн Бақия Адудқа қарсы көтерілгенде, Имран оған қолдау көрсетті. Изз уақытша Иракты қайтадан бақылауға алды және Имраннан көмек сұрауын жалғастырды, бірақ нәтиже болмады. Адуд әл-Даула өзінің туысын жеңіп, 977 жылы аймақты толыққанды билікке алды, ал Имран онымен татулық сақтады. Имран 979 жылдың жазында қайтыс болды, оның орнын ұлы Хасан басты.

'Imran created the marsh state during the period of the declining authority of the Caliphate. Having committed a crime in Jamidah, 'Imran fled to the neighboring swamps to avoid punishment by the local government. From there he managed to gain the cooperation of fellow criminals and local fisherman, and was able to set up a robber state, defying government authority. He managed to expand his power when the Biridis of Basra charged him with the protection of Jamidah and the parts of Ahvaz lying within the Batihah. With more followers flocking to him, 'Imran was eventually able to take control of the whole swamp. The Buyids' entrance into Baghdad in 945 meant that conflict between the two sides was inevitable. The Buyid amir Mu'izz al Daula sent his deputy Abu Ja'far al Saymari to subdue the Batihah. He managed to inflict a series of defeats upon 'Imran, who fled and whose family was imprisoned. The death of Mu'izz's overlord 'Imad al Daula in late 949, however, forced Mu'izz to send al Saymari to Fars in order to secure the succession of 'Imad's son 'Adud al Daula, giving 'Imran the opportunity to recover his authority. Shortly afterwards, Mu'izz al Daula sent another expedition against the Batihah. This campaign, led by a Daylamite officer named Ruzbahan, ended badly. Ruzbahan discovered 'Imran's location and attacked him, but was heavily defeated and forced to withdraw. 'Imran then became even more bold, with his subjects demanding protection money from anyone, including government officials, that crossed their path, and the path to Basra by water was effectively closed off. Mu'izz al Daula, after receiving numerous complaints from his officers, sent another army in 950 or 951, under the joint command of Ruzbahan and the amir's vizier al Muhallabi. Ruzbahan, who disliked the vizier, convinced him to directly attack 'Imran. He kept his forces in the rear and fled as soon as fighting between the two sides began. 'Imran used the terrain effectively, laying ambushes and confusing al Muhallabi's army. Many of the vizier's soldiers died in the fighting and he himself only narrowly escaped capture, swimming to safety. Mu'izz al Daula then came to terms with 'Imran, acceding to his terms. Prisoners were exchanged and 'Imran was made a vassal of the Buyids, being instated as governor of the Batihah. Peace lasted for approximately five years between the two sides. A false rumor of Mu'izz al Daula's death in 955, however, prompted 'Imran to seize a Buyid convoy traveling from Ahvaz to Baghdad. Mu'izz demanded that the items confiscated be returned, at which point 'Imran returned the money gained, but kept the goods taken. The Buyid sent Ruzbahan a third time to the swamp, but the latter revolted and 'Imran was spared from a new attack. He remained secure for twelve years; only in 967 was another campaign launched against him. Mu'izz al Daula oversaw the expedition himself, but he became sick and ultimately died, preventing any progress from being made. His son and successor, 'Izz al Daula, quickly sent the Turkish general Sebük Tegin to make peace with him. War between the two sides resumed in the summer 971, when 'Izz al Daula's vizier Abu'l Fadl suggested carrying out an attack against the Batihah in an effort to plunder the robber state and relieve the Buyids' financial troubles. He dammed all the waterways leading into the marshes in order to destroy 'Imran's advantage, and built a dyke that allowed his troops to march up to 'Imram's capital fortress. 'Imran, however, sent his men out when the waters rose to destroy the dams, and if they could not do that he would simply move himself to another location in the marshes. As a result of the slow progress of the campaign, the Buyid troops lost morale and became mutinous. This, coupled with an invasion by the Byzantine Empire, forced 'Izz al Daula to make peace with 'Imran. The latter greatly benefited from the terms, without any obligation for tribute. Internal struggles within the Buyid state enabled 'Imran to enhance his position. Having lost control of northern Iraq to the Turks, 'Izz al Daula in 974 requested 'Imran's help. He sent him robes of honor, with a title Mu'in al Daula and asked for military support, as well as his daughter's hand in marriage. 'Imran refused both proposals. In 975 'Adud al Daula, who had come from Fars to help 'Izz al Daula, ended up taking power for himself. 'Imran requested and received from him a formal grant for the rule of the Batihah. When 'Izz al Daula's vizier, Ibn Baqiyya, revolted against 'Adud, 'Imran gave support to him. 'Izz temporarily regained control of Iraq, and continued to seek 'Imran's help, but to no avail. 'Adud al Daula defeated his cousin and took over the region for good in 977, and 'Imran maintained peace with him. 'Imran died in the summer of 979 and was succeeded by his son Hasan.