Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Македониялық әнші (1981–2007)
Macedonian singer (1981–2007)
Тодор Проески (25 қаңтар 1981 – 16 қазан 2007) – македониялық әнші және ән жазушы. Жергілікті македондық және балқандық музыка сахнасының ең үздік орындаушыларының бірі саналатын Проескидің музыкасы Оңтүстік-Шығыс Еуропаның көптеген елдерінде танымал болды. BBC News оны "Балқанның Элвис Преслиі" деп атады. 2007 жылғы 16 қазанда Хорватиядағы Нова Градишка қаласының жанындағы Загреб-Липовац А3 тас жолында болған көлік апатында 26 жасында қаза тапты.
Todor Proeski (, ; 25 January 1981 – 16 October 2007) was a Macedonian singer and songwriter. Considered a top act of the local Macedonian and Balkan music scene, Proeski's music was popular across multiple countries in Southeast Europe. He was dubbed the "Elvis Presley of the Balkans" by BBC News. He died in a car crash on the Zagreb–Lipovac A3 highway, near Nova Gradiška in Croatia, on the morning of 16 October 2007, aged 26.
Алғашқы жылдар
Проески Прилепте дүниеге келді және Крушевода өсті. Оның музыкалық дарыны 12 жасында ашылғаннан кейін, ол танымал балалар ән фестиваліне қатысу үшін таңдалды – «Алтын Нақылшық» (Golden Nightingale) Скопье қаласында «Јаs i mојоt dеdо» әнін аромания тілінде орындады. Бұл оның алғашқы қоғамдық музыкалық өнері болды; алайда оның табысты мансабы 1996 жылы Прилепте өткен жасөсперімдер музыка фестиваліне (Melfest) қатысқаннан кейін басталды. Осылайша көпшілік назарына түскеннен кейін, ол өзінің күшті дауыстық қабілеті үшін мақтауға ие болды. Бұл 1997 жылы «Pušti me» («Мені жібер») әнін орындап, Штипте өткен «Makfest» музыкалық фестиваліне қатысқанда оның танымалдылығы арта түсті. Оның жанкүйерлері тез өсті және ол «SkopjeFest» және «OhridFest» сияқты фестивальдерді насихаттау және жариялау платформасы ретінде пайдалануды жалғастырды. Проески Македонияның танымал лириктері мен композиторларының бірі Григор Копровпен бірігіп, «Usni na usni» («Ерiндер үстiнде») және «Sonce vo tvoite rusi kosi» («Алтын шашыңдағы күн») сияқты ең табысты әндерін жазды. 1999 жылы ол өзінің тұңғыш альбомын – «Nekade vo noḱta» («Түнде бір жерде») шығарды. Сол жылдың жазында Проески өзінің алғашқы жеке концертін Скопьеде өткізді. 2000 жылы Проески Македония үшін «SkopjeFest» фестивалінде «Евровидение» іріктеуіне қатысты. Ол «Solzi pravat zlaten prsten» («Көз жастары алтын сақина жасайды») әнін орындады, ол теледауыс беру арқылы көпшіліктің дауысын алды, алайда ол Каролина Гочева мен «XXL» жеңімпаздарынан кейін үшінші орынды иеленді. Сол кезде ол өзінің екінші альбомы – «Sinot božji» («Құдайдың ұлы») үшін жазбаларды бастады, ол 2000 жылдың маусым айының соңында таныстырылды. Альбомға «Nemir» («Қалтырған») (Каролина Гочевамен дуэт), «Vo kosi da ti spijam» («Сенің шашыңда ұйықтаған»), «Izlaži me ušte ednaš» («Маған тағы бір рет өтірік айт»), сондай-ақ «Iluzija» («Иллюзия») (Витебсктегі «Славян базары» фестивалінің Гран-приі) және «Tajno moja» («Менің құпиям») сияқты әндер кірді. Екі әнді Кире Костов жазған (қазіргі Черногорияның Герцег-Нови қаласында өткен «Sunčane Skale» фестивалінде екінші орын алған). Сербиялық «BK Sound» продюсерлік үйі Проескидің соңғы альбомын басқа бұрынғы Югославия республикаларында шығару құқығын сатып алды, бұл 2000 жылы сол бұрынғы республикаларда танымалдылық «Оскарына» ие болуына және Скопье мен Белградтағы концерттерінің толық сатылуына әкелді. 2001 жылы Проески басқа македондық әншілермен бірге Австралияға гастрольдік сапарға шықты.
Proeski was born in Prilep and grew up in Kruševo After his musical talent was discovered at the age of 12, he was chosen to perform at the popular children's song festival Zlatno Slavejče (eng. : Golden Nightingale) in Skopje, performing the song "Јаs i mојоt dеdо" in the Aromanian language. This was his first public music performance; however, his successful career began in 1996 when he participated in the teenage music festival Melfest in Prilep. Following this public exposure, he was acclaimed for his strong vocal capabilities. This led to his rise to fame when he participated in the music festival Makfest in Štip with the song "Pušti me" ("Let Me Go") in 1997. His fanbase quickly grew and he continued to make use of festivals, such as SkopjeFest and OhridFest, as a platform for promotion and publicity. Proeski collaborated with one of Macedonia's acclaimed lyricists and composers, Grigor Koprov, to produce some of his most successful songs, such as "Usni na usni" ("Lips over Lips") and "Sonce vo tvoite rusi kosi" ("Sun in Your Golden Hair"). In 1999, he released his debut album, Nekade vo noḱta (Somewhere in the Night). In the summer of the same year, Proeski performed his first solo concert in Skopje. In the year 2000, Proeski participated in the Eurovision pre selection for Macedonia in SkopjeFest. He sang "Solzi pravat zlaten prsten" ("Tears Make a Golden Ring"), which won the televoting from the public; however, he finished third overall behind Karolina Gočeva and the winners XXL. During that period, he began recording tracks for his second album, Sinot božji (The Son of God), which was promoted by the end of June 2000. The album included songs such as "Nemir" ("Restless") (a duet with Karolina Gočeva), "Vo kosi da ti spijam" ("Sleeping in Your Hair"), "Izlaži me ušte ednaš" ("Lie to Me One More Time"), as well as "Iluzija" ("Illusion") (Grand Prix at the festival Slavianski Bazaar in Vitebsk) and "Tajno moja" ("Secret of Mine"). Two songs are composed by Kire Kostov (winning second prize at the festival Sunčane Skale, held in Herceg Novi, now Montenegro). The Serbian production house BK Sound purchased the rights to release Proeski's latest album in the other former Yugoslav republics, which led to his victory of the Oscar of Popularity in those former republics for the year of 2000, and his sold out shows in Skopje and Belgrade. Proeski embarked on an Australian tour along with other Macedonian singers in 2001.
Өңірлік атаққа көтерілу
2001 жылы Проески бұрынғы Югославия елдерінде кеңірек танымалдылыққа ие болды, 12, 13 және 14 шілдеде Герцег-Новиде өткен Sunčane Skale фестивалінде Г. Копров, О. Недельковский және К. Икономов жазған "Sonce vo tvoite rusi kosi" әнімен екінші орын алды. Грекияның Афина қаласындағы студияларда уақыт өткізгеннен кейін, Проески 2002 жылдың қазан айында "Ako me pogledneš vo oči" ("Егер менің көзіме қарасаң") атты үшінші альбомын македон және серб-хорват тілдерінде шығарды. Альбом жарық көргеннен кейін Проески Македония бойынша насихаттау турнесіне шықты. Ол Сербия, Босния мен Герцеговина және Болгарияға да барып, одан әрі насихаттады. Проески 2003 жылдың сәуір айында Белградта өткен Beovizija байқауында "Čija si" ("Кімдікісің?") әнімен жеңіске жетті, бұл ән Македонияда және басқа да бұрынғы Югославия республикаларында үлкен хитке айналды. Бұл ән Сербия мен Черногорияны 2003 жылғы "Евровидение" ән байқауында өкілдік етуі тиіс еді, бірақ EBU сол жылы тым көп ел қатысқандықтан, кейбіреулерін қатысудан шеттетуге мәжбүр болды. Сербия мен Черногория (сол кезде бір ел ретінде қатысқан) олардың бірі болды. Әнін жетілдіру үшін Проески Нью-Йоркте маэстро Уильям Райлиден сабақ алды, ол сонымен қатар әйгілі тенор Лучано Павароттидің де жаттықтырушысы болған. Отанына оралғаннан кейін Проески Македония бойынша гуманитарлық концерттер берді. Ол Ана Тереза атындағы гуманитарлық сыйлықпен марапатталды және 2003 жылы ЮНИСЕФ-тің аймақтық елшісі атанды. 2004 жылы MKTV Проескиді Түркияның Стамбул қаласында өткен 2004 жылғы "Евровидение" ән байқауында Македониядан өкілдік етуге таңдады, ақпан айында ол сегіз ән орындады, онда қазылар алқасы, көрермендер дауысы және оның жеке пікірі әнді таңдады. Үшеуі де "Angel si ti" ("Сен періштесің") әнін таңдады. Сәуір айында Проески "Dan za nas" ("Біз үшін бір күн") атты альбомын шығарды, онда "Евровидение" іріктеуінен өткен сегіз ән македон тілінде жазылған. Мамыр айында Проески "Life" әнімен 14-ші орын алды, бұл "Angel si ti" әнінің ағылшын тіліндегі нұсқасы болды. Байқауға дейін ол өзінің керемет опералық әншілік қабілетімен журналистердің назарына ілікті. Барлық сегіз ән де ағылшын тілінде жазылған, бірақ ұлттық іріктеуде жеңіске жеткен "Life" әні ғана жарық көрді. Ұлттық финалдық шоу кезінде әр ән орындалғаннан кейін, көрермендерге сол ән жеңіске жетіп, "Евровидение" финалында ағылшын тілінде орындалса, қалай естіледін көрсету үшін әннің клипі ағылшын тілінде көрсетілді. 2004 жылы Проески ЮНИСЕФ-тің ізгі ниет елшісі атанды және ЮНИСЕФ-тің әнұранына айналған "This World" әнін жазды. Проески келесі альбомын Хорватия мен Словенияда шығару үшін Dallas Records компаниясымен келісімшартқа қол қойды. Бұл елдерде өзін бекіту үшін Проески словен әншісі Анья Рупельмен "Krajnje vreme" әнін жазды. 2005 жылы Тошенің бесінші альбомы "Po tebe" ("Сеннен кейін") бұрынғы Югославияда жарық көрді. "Po tebe" - Балқан елдерінің ең табысты альбомдарының бірі. Ол Македония, Сербия, Хорватия, Словения және Босния мен Герцеговинада айлар бойы музыкалық чарттардың көшбасшысы болды. "Božilak (Rainbow)" - Саша Николовский Гюмар, Илия Пежовский және Сони Петровскийдің аранжировкасымен жасалған 14 таңдалған дәстүрлі македондық әндердің жинағы. Альбомда әншіге симфониялық оркестр сүйемелдеді. Оның соңғы альбомы "Igri bez granici" (македондық атауы) / "Igra bez granica" (серб-хорват атауы) ("Шексіз ойын") 2007 жылдың тамызында бұрынғы Югославияда жарық көрді. Македон және серб-хорват тілдеріндегі әндерден басқа, ол 2007 жылы словен тілінде "Moja" ("Менікі") және итальян тілінде "Aria" ("Әуе") әндерін итальяндық супержұлдыз Джанна Наннинимен бірге жазды. Проескимен ынтымақтастық жасаған суретшілердің қатарында Anja Rupel, Antonija Šola, Bora Čorba, Karolina Gočeva, Esma Redžepova, Gianna Nannini, Goca Tržan, Grigor Koprov, Jeff Beck, Tony Cetinski, Željko Joksimović және тағы да басқа белгілі музыканттар бар. Өмірінен озғанға дейін ол Скопье музыка академиясының жеке әншілік бөлімінде соңғы курста оқыды.
In 2001, Proeski gained wider regional popularity in the countries of former Yugoslavia, by placing second at the Sunčane Skale festival held on 12, 13 and 14 July in Herceg Novi with the song "Sonce vo tvoite rusi kosi" , written by G. Koprov, O. Nedelkovski and K. Ikonomov. After spending his time in recording studios in Athens, Greece, Proeski released his third album "Ako me pogledneš vo oči" ("If You Look into My Eyes") in October 2002 in Macedonian and Serbo Croatian languages. After the release, Proeski went on an intense promotional tour throughout Macedonia. He also went to Serbia, Bosnia and Herzegovina, and Bulgaria for further promotion. Proeski won Beovizija in Belgrade in April 2003, with "Čija si" ("To Whom Do You Belong? "), a song that became a huge hit in Macedonia and the other former Yugoslav republics. This song was to represent Serbia and Montenegro in the Eurovision Song Contest 2003, but the EBU stated that too many countries had entered in that year, forcing them to withdraw others. Serbia and Montenegro (who participated as one country at the time) was one of them. To improve his singing, Proeski took classes in New York from maestro William Riley, who was also coach to famous tenor, Luciano Pavarotti. When he returned, Proeski held humanitarian concerts throughout Macedonia. He was awarded with the Mother Teresa Humanitarian Award, and in 2003 he became a Regional UNICEF Ambassador. In 2004, MKTV chose Proeski to represent Macedonia at the Eurovision Song Contest 2004 in Istanbul, Turkey, and in February, he performed eight songs, where a jury, televoting, and his own opinion chose the song. The song "Angel si ti" ("You're an Angel") was chosen by all three. In April, Proeski released his album "Dan za nas" ("A Day For Us"), which featured the eight songs from the Eurovision selection in Macedonian. In May, Proeski finished 14th with the song "Life", which was the English version of "Angel si ti". Prior to the contest, he was popularised by reporters due to his tremendous opera singing ability, at his press conferences. All eight songs were recorded in English, but only the winning song of the national final, "Life", was released. During the TV national final show, after each song was performed, a clip of the song was played in English to show viewers how it would sound if that song won the contest and was performed in English at the Eurovision Song Contest 2004 final. In 2004 Proeski was named a UNICEF Goodwill Ambassador, and recorded the song "This World" which became the UNICEF anthem. Proeski signed a contract with Dallas Records so that his next album could be released in Croatia and Slovenia. To establish himself in these countries, Proeski recorded "Krajnje vreme" with Slovenian singer, Anja Rupel. In 2005, Toše's fifth album Po tebe (After You) was released throughout ex Yugoslavia. Po tebe is one of the most successful Balkan albums ever. It topped music charts for months in Macedonia, Serbia, Croatia, Slovenia and Bosnia and Herzegovina. Božilak (Rainbow) was a compilation of 14 selected traditional Macedonian songs arranged by Saša Nikolovski Gjumar, Ilija Pejovski and Soni Petrovski. The artist was backed up by a symphony orchestra on the album. His last album Igri bez granici (Macedonian title)/Igra bez granica (Serbo Croatian title) ("Game Without Limits") was released all over ex Yugoslavia in August 2007. Apart from songs in Macedonian and Serbo Croatian, he also recorded one song in Slovene, "Moja" ("Mine") in 2007, and one in Italian, "Aria" ("Air"), with Italian superstar, Gianna Nannini. The list of artists who collaborated with Proeski includes Anja Rupel, Antonija Šola, Bora Čorba, Karolina Gočeva, Esma Redžepova, Gianna Nannini, Goca Tržan, Grigor Koprov, Jeff Beck, Tony Cetinski, Željko Joksimović among other notable musicians. Prior to his death, he was a student in his final year in the solo singing department of the Skopje Music Academy.
Ән жазу
Проески сонымен қатар ән жазушы ретінде де танымал болды. Ол өзі үшін бірнеше хит жазды, оның ішінде "Ima li dan za nas" ("Біз үшін күн бар ма?"), "Slušaš li" ("Тыңдап жатырсың ба?"), "Malečka" ("Кішкентайым") және "Polsko cveḱe" ("Дала гүлі"). 2004 жылы Проески "Muza" ("Муза") әнін Македонияны 2005 жылғы "Евровидение" ән байқауында өкілдік еткен Мартин Вучич үшін жазды. Бұл ән жас әртістің екінші альбомының титулды әні болды. Сұхбаттарында Проески 100-ден астам ән жазғанын, бірақ оларды жазуға қолайлы сәт күтіп тұрғанын, себебі олар әлі де демо нұсқасында екенін айтты. Тошенің соңғы концерті 2007 жылдың 5 қазанында USAID-тың бастауыш білім беру жобасы аясында өтті. Концерт Македонияның бастауыш мектептеріне ондаған мың евро жинады. Концертке 40 мыңнан астам адам қатысып, оны бүкіл әлемнен тамашалады. Қайтыс болған күні алдында Проески Македонияның "Kanal 5" телеарнасына соңғы сұхбатын берді. Ол Музыкалық академиядағы оқуын аяқтау ниеті, өмірлік серігін іздеу және жаңа альбомының дайындығы туралы айтты.
Proeski also established himself as a songwriter. He wrote several hits for himself including "Ima li dan za nas" ("Is There A Day For Us"), "Slušaš li" ("Are You Listening"), "Malečka" ("Little One"), and "Polsko cveḱe" ("Field Flower"). In 2004, Proeski composed "Muza" ("Muse") for Martin Vučić, the Eurovision Song Contest 2005 representative for Macedonia. It became the title track for the young artist's second album. In interviews, Proeski stated that he had written over 100 songs but was waiting for the right moments to record them as they were still in demo form. Toše's last concert was held on 5 October 2007 for the Primary Education Project for USAID. The concert raised tens of thousands of euros for the primary schools of Macedonia. The concert was attended by over 40,000 people and viewed all over the world. The night before his death, Proeski gave his final interview to the Macedonian Television Station Kanal 5. He talked about his intention to finish his Musical Academy studies, his search for his soul mate, and his new album in the works.
Супер Тоше
Жамандыққа қарсы күрес, жауларды жою және жақсылықтың жеңісі – Тоше Проескиге негізделген "Супер Тоше" комиксінің негізгі мазмұны болды. Бұл "Адамзаттың супербатыры" ұранымен өткен гуманитарлық акцияның бір бөлігі еді. Басты кейіпкерде Тошенің барлық ізгі қасиеттері мен ерекшеліктері бейнеленген, мақсаты – жастарға үлгі болатын ойдан туған супербатыр жасау. "Тоше бейнесі идеалданған, бірақ осы арқылы жастарға жақсылықтың зұлымдыққа жеңіске қабілетті екеніне сенім бергіміз келеді", – деді "Супер Тоше" комиксінің авторы Оливер Ромевски. "Оның міндеті оңай болған жоқ. Оның қаруы – супер дауысы, оның көмегімен ол зұлымдықпен күресіп, жауларын жеңуге тырысты. Олардың бірі – балаларды, есірткі мен қару-жарақ контрабандасымен айналысқан әлемнің ортақ жауы Мистер Пират еді."
Fight against evil, eliminate enemies, and the victory of the good were the main points of the comic "Super Toše", where the main character was based on Toše Proeski. It was made as a part of the humanitarian campaign under the motto "Superhero of humanity". The main character has all virtues and characteristics of Toše in aim to build a fictional superhero who will hopefully be an idol of the young. "Toše is idealized, but with this, we want to give the young people faith that good can defeat the evil", said Oliver Romevski, the author of "Super Toše". "His job was not easy. As a weapon, he had his super voice with which he tried to eliminate evil and defeat his enemies, one of whom, was Mr. Pirate, the common enemy of the world, who was smuggling kids, drugs, and weapons."
2004 жылғы "Евровидение" ән байқауы
2004 жылы өткен Еуровидение ән байқауының қырық тоғызыншы шақырылысында Проески Македонияны "Life" әнімен өкілдік етті. Ән 2004 жылғы 14 ақпанда телебайқау және 11 мүшеден тұратын қазылар алқасы арқылы, Проескиге арналған тағы жеті әнмен бәсекелесіп, таңдалды. Әннің авторы Илия Николовский, режиссері – Йован Йованов. 2004 жылғы Еуровидениедегі өнернамасы, сахнада көркемдік шоу ұйымдастырған қосымша вокалмен бірге, қуатты және көтеріңкі болды. Ол финалға өтіп, 49 ұпай жинап, он төртінші орынды иеленді. Байқаудан кейін ол өнернамасына қанағаттанбағанын айтты, бұл оның пікірінше, Еуровидение дауыс беруі сахналық қойылымға да, әннің өзіне де байланысты болғандықтан болды. Дегенмен, ол туған еліне оралғанда жылы күтіп алынды.
On the forty ninth edition of the annual Eurovision Song Contest in 2004, Proeski represented Macedonia with the song Life. The song was selected on February 14, 2004, by televoting and 11 membered juries, in a competition with seven other songs written for Proeski. The song was written by Ilija Nikolovski, directed by Jovan Jovanov. On the Eurovision Song Contest 2004, his performance was powerful and energetic together with the background vocals, who made an art show on the stage. He managed to reach the finale, where he got 49 points and ended up in fourteenth place. After the event, he admitted that he was not satisfied with the performance, attributing it to what he saw as Eurovision voting, being based on stage direction as well as the song itself. However, in his home country he was given a warm welcome on his return.
Екінші үлкен концерт Скопьеде
2006 жылғы 23 маусымда ол Скопье қалалық стадионында екінші жеке концертін өткізді. Керемет концерт белградтық би тобының Тоше тобы Blue Funky Individuals-тың ырғағымен басталды. Стадион оның жанкүйерлеріне толы болды, олар оның ең танымал әндерін, сондай-ақ оның бұрынғы альбомдарынан әндерді бірге айтты (Өмір).
On 23 June 2006, he performed his second solo concert at the City Stadium in Skopje. The spectacular concert started with the dance group from Belgrade, in the rhythm of Toše's band, Blue Funky Individuals. The stadium was filled with his fans who sang along with him his biggest hits , , , , , , as well as the songs from his previous albums , , , , , (Life),
Концерттің ортасында оған этно-әнші Билья Крстич қосылып, олар дуэтте македондық халық әні "Йовано Йованке"-ні орындады. Өнер көрсетімінің соңында Билья сахнада жалғыз өнер көрсетіп, өзінің "Пуче пушка" хитін орындады. Концерт түнгі сағат 12-ге дейін жалғасты, бірақ оның жанкүйерлері оны кетуге жібермеді, сондықтан ол қайтадан сахнаға шығып, "По тебе" әнімен қатар "Зайди зайди" македондық халық әнін орындады.
In the middle of the concert, he was joined by the ethnic singer Bilja Krstić and they performed the Macedonian folk song Jovano Jovanke in a duet. At the end of the performance, Bilja continued alone on the stage with her big hit Puce puska. The concert lasted till midnight, but his fans didn't let him leave, so he got back on the stage and performed Po tebe again, alongside Zajdi zajdi, the Macedonian folk song.
Хорватиялық радио фестивалі
2007 жылғы 9 маусымда Тоше "Veži me za sebe" әнімен Хорватия радио фестивалінде поп-рок және қалалық музыка категориясында 16 589 ұпай жинап, Гран-при жүлдесін жеңіп алды.
On 9 June 2007, Toše for the Croatian Radio Festival with his song Veži me za sebe won a Grand Prix award in the category for pop rock and urban music with 16.589 points.
Үшінші және соңғы концерт Скопьеде
"Білім – әркімнің жауапкершілігі" деген ұранмен, поп-жұлдыз Тосе Проески 2007 жылдың 5 қазанында сағат 19:30-да USAID ұйымының қолдауымен Скопье қалалық стадионында тамаша концертін өнер көрсетті. Билеттерден түскен қаражат (шамамен 10 000 еуро) Македонияның барлық аймандарындағы 100 бастауыш мектепті қайта жаңартуға арналған бес жылдық жобаға жұмсалды, сондай-ақ жақсы білім беру бағдарламаларын енгізуге және білім беру реформаларын жүзеге асыруға бағытталды. "Континенталь" Скопье қонақ үйінде өткен баспасөз конференциясына Тошеден басқа USAID өкілдері де қатысты. Директор Майкл Эдди Тоше Проески сияқты жұлдызбен жұмыс істегеніне қызығанын айтты. Тоше Крушеводағы (оның туған қаласы) Никола Карев мектебін қайта жаңарту жұмыстары үдетілгенін мәлімдеді. "Мұндай жобаның бір бөлігі болу және Македониядағы білім берудің үлкен жобаларына қатысу – мен үшін үлкен мәртебе. Менің әр концертім маған қымбат, бірақ қайырымдылық концерттері ерекше, олар мен үшін мәңгі есте қалады. Егер біз Македониядағы білім беруді жақсарта алсақ, онда біздің қоғамымыз гүлденеді", – деді Тоше. Баспасөз конференциясында ол өзін мәңгі македондық сезінетінін және ешқашан өз елінен кетпейтінін айтты. "Сәттілік әрқашан жамандықпен байланысты, себебі бұл адам табиғатында бар. Мен зұлымдықпен күресу үшін баршаның қолдауын күтемін, өйткені мен оны жеке күшпен жеңе алмаймын", – деді Тоше. Тошеге соңғы концертінде Адриан Гакша, Боян Марович және Антония Шола қонақ ретінде қосылды. Концерт аяқталғаннан кейін Тоше мен оның тобы гуманитарлық қызметтері үшін сол аттас қорынан Ана Терезаның мүсіндерін алды. Тоше мүсінін анасы Доминикаға сыйлады, ол оған кішкентай кезінен бастап гуманитарлық жұмыстың маңыздылығын үйреткен. Барлығы Тошеге арналған әсем отшашумен аяқталды. Концерттен ең есте қаларлық сөздері: "Маған жұлдызды аспан сыйлаңыз" (ол жанкүйерлерін телефондарындағы фонарьларды жақуға шақырған сәт). Концерт 2008 жылдың 6 қаңтарында А1 телеарнасында сағат 15:00-ден 19:00-ға дейін көрсетілді.
Under the motto "Education is everyone's responsibility", the pop star Tose Proeski on 5 October 2007 at 07:30 pm, performed his spectacular concert, once again on the City Stadium in Skopje, supported by the organization USAID. The funds from the tickets (around 10,000 EUR) were used for the five year project for renovating 100 elementary schools allover Macedonia, and bringing better educational programs and implementing educational reforms. At the press conference in Hotel Continental Skopje, except Toše, other attendees were representatives of USAID. The director Michael Eddy said that he was proud to be working with a star from the rank of Toše Proeski. Toše said that the renovation of the school Nikola Karev in Krushevo (his hometown) is accelerated. "It is an honor to be a part of a project like this and part of big plans for education in Macedonia. Every concert of mine is dear to me, but the charity concerts are special to me, and they will stay with me forever. If we can improve the education in Macedonia we will have a healthier society", said Toše. At the press conference, he made a statement that he will feel like a Macedonian forever, and he will never leave his country. "Success is always tied with evil because that is in the nature of humans. I hope that I get the support from everyone to fight the evil because I can't do it on my own. ", said Toše. As guest stars, on his final concert, Toše was joined by Adrian Gaxha, Bojan Marović and Antonija Šola. After the end of the concert, Toše and his band were given statuettes of Mother Teresa by the foundation of the same name as a thank you for the humanitarian work. Toše gave his statuette to his mother Dominika, who taught him about the importance of humanitarian work since he was young. Everything ended with a magnificent firework display in honor of Toše. Best lines from his concert that will never be forgotten were "Give me a starry sky" (when he asked his fans to turn on the flashlights on their phones). The concert was aired on 6 January 2008 on A1 Televizija at 03:00 pm – 07:00 pm.
Өлім
2007 жылдың 16 қазанында таңертеңгі сағат 6:20 шамасында Проески Хорватияның Нова Градишка қаласының жанындағы Загреб-Липовац тас жолында болған көлік апатында қаза тапты. Ол менеджері Лжиляна Петровичпен бірге Георги Георгиевский жүргізген Volkswagen Touareg көлігінде жолаушы болып отырған. Touareg жүк көлігінің артына, содан кейін ортаңғы тосқа соқтығысып, Проески сол жерде қаза болып, мойнының үшінші омыртқасы сынып қалды; жүк көлігіне ешқандай зақым келген жоқ. Апат кезінде Проески алдыңғы орындықта ұйықтап жатқан. Қалған екі жолаушының тек жүргізушісі ғана ауыр жарақат алды (бас жарақаты). Проескидің денесі түн ортасында Македония әскерінің тікұшағымен Скопьеге жеткізіліп, үйі Крушево қаласына көлікпен әкелінді. Қайғыға толы азаматтар әуежайда және Македония алаңында соңғы құрмет көрсету үшін жиналды. Америка Құрама Штаттарының елшілігі, USAID және Еуропалық Одақтың дипломатиялық миссиясы Тоше Проескинің қазасы туралы ресми мәлімдеме жасады. 17 қазан Македонияда ұлттық аза тұту күні деп жарияланды. Ол қайтыс болғаннан кейін Македония Республикасының үкіметі оған «Македонияның құрметті азаматы» атағын берді. Проескиге арналған еске алу шарасы 2007 жылдың 17 қазанында туған қаласы Крушевода өтті, онда Македония армиясының салтанатты гвардия батальоны (оның құрамындағы әскерилер құрметті мылтықпен салют жасады) және әскери оркестр әскери рәсімдер өткізді. Ұлттық Македония телеарнасы көрсеткен жерлеу рәсіміне көптеген отандық және шетелдік делегациялар қатысты, олардың ішінде президент Бранко Крвенковский, премьер-министр Никола Груевский, Македония Парламентінің мүшелері және оның төрағасы Любиша Георгиевский, сондай-ақ жоғары лауазымды шенеуніктер, АҚШ және ЕО елшілері Джиллиан Милованович пен Эруан Фуэре, дипломаттар, Қызыл Крест, USAID және басқа да ұйымдардың, спорт клубтарының өкілдері және т.б. Сондай-ақ, жерлеуге Македония мен басқа елдердің көптеген танымал музыканттары қатысты: Каролина Гочева, Калиопи, Владо Яневский, Ламбе Алабакоски, Елена Ристеска, Йован Йованов, Мартин Вучич, Адриан Гаха, Тияна Дапчевич және оның қарындасы Тамара Тодевска, Аки Рахимовский (Парни Вальяктың солисі), Тони Цетински, Чека Ражнатович, Желько Йоксимович, Владо Георгиев және тағы да басқалар. Діни рәсімді Македония православие шіркеуінің басшысы, Охрид архиепископы Степан жүргізді, өйткені Проески православие дінін ұстанған. Көптеген сайттар, блогтар мен интернет-форумдар оның жанкүйерлері мен достарының соңғы хабарламаларымен толы. Тоше Проескинің есімін сақтау үшін, оның оқыған Битоладағы жергілікті Музыкалық білім беру орталығы сияқты білім беру мекемелеріне оның атын беру туралы онлайн петиция қол жинап жатыр. Бұл петиция оның есімімен «Toše Proeski» деп аталатын кедейлер мен мүгедектерге, сондай-ақ медициналық көмекке мұқтаж адамдарға арналған жыл сайынғы қайырымдылық концертін насихаттау мақсатында жасалды. Крушево муниципалитетінің ресми сайтында көңіл айту кітабы бар. Ол қайтыс болғаннан бері, жыл сайын 25 қаңтарда Миле Стойкоски қайғы мен құрметтің белгісі ретінде мүгедектер арбасында Прилептен Крушеводағы Проескинің қабіріне дейін марафон жүгіреді. 2008 жылдан бастап Стойкоски Тоше Проескинің құрметіне Крушеводан басталатын тағы бір ұзақ марафондық жарысқа қатысты. Бұл екі танымал македониялық адам гуманитарлық еңбектері үшін Ана Тереза сыйлығын алды және жақын достық қарым-қатынаста болды. 2008 жылғы «Евровидение» ән байқауында Тоше Проескиге құрмет көрсету үшін онлайн петиция ұйымдастырылды. Оған 13 900-ден астам адам қол қойды, бірақ ол мақұлданбады. Тамара Тодевска, Македонияның биылғы «Евровидение» байқауына қатысқан әншісі, олардың өтініші бірнеше адамға, соның ішінде «бізді жоғарыдан бақылап тұрған періштеге» арналғанын айтты. 2011 жылдың 25 сәуірінде Крушевода «Тодор Проескинің естелік үйі» ашылды. Барселонада 2011 жылы өткен Әлемдік сәулет фестивалінде (WAF) ғимарат «OpenBuildings» компаниясының «Халық таңдауы» сыйлығын жеңіп алды, ол әлемдегі ең әдемі ғимарат деп танылды.
During the early morning of 16 October 2007, at approximately 6:20 am, Proeski died in a car accident on the Zagreb–Lipovac highway near Nova Gradiška, Croatia. He was a passenger along with his manager Ljiljana Petrović in a Volkswagen Touareg driven by Georgi Georgievski. The Touareg crashed into the back of a truck and then into the median barrier, killing Proeski instantly, crushing the third vertebrae of his neck; the truck sustained no damage. Proeski was asleep in the front passenger seat at the time of the crash. Of the other two passengers, only the driver suffered serious injuries (head trauma). Proeski's body arrived at midnight in Skopje by helicopter of the Macedonian army, and was transported by car to his home town of Kruševo. Grieving citizens gathered to pay their last respects at the airport and also in Macedonia Square. The Embassy of the United States of America, the USAID and the Diplomatic mission of the European Union published official statements on the death of Toše Proeski. 17 October was pronounced a national day of mourning in Macedonia. After his death, the government of the Republic of Macedonia, gave him the title "Honorable citizen of Macedonia". for Proeski, which was held on 17 October 2007 in his home town of Kruševo, including military honor ceremonies by the Ceremonial Guard Battalion of the Macedonian Army (personnel of which conducted an honorary rifle salute) and a military band. The funeral, which was broadcast by the national Macedonian TV, was attended by many domestic and foreign delegations, including the President Branko Crvenkovski, the Prime Minister Nikola Gruevski, members of the Macedonian Parliament and its President Ljubiša Georgievski and other high ranking officials, the US and the EU Ambassadors Gillian Milovanovic and Erwan Fouéré and other diplomats, representatives of the Red Cross, the USAID and other organizations, sports clubs, etc. Also, the funeral was attended by many notable musicians from Macedonia and other countries, including: Karolina Gočeva, Kaliopi, Vlado Janevski, Lambe Alabakoski, Elena Risteska, Jovan Jovanov, Martin Vučić, Adrian Gaxha, Tijana Dapčević and her sister Tamara Todevska, Aki Rahimovski (the frontman of Parni valjak), Toni Cetinski, Ceca Ražnatović, Željko Joksimović, Vlado Georgiev and many others. The religious service was held by the Macedonian Orthodox Church led by the Archbishop Stephen of Ohrid, as Proeski was a declared Orthodox Christian. Numerous websites, blogs, and internet forums are filled with the last messages from his fans and friends. A petition was available online for Toše Proeski to be remembered by naming educational facilities, like the local Center for Music Education in Bitola, where he had studied, to carry his name. This petition is to promote an annual humanitarian concert, carrying his name "Toše Proeski" for the poor and disabled and those of desperate need of medical attention. A page for condolences can be found at the Kruševo municipality official website. Since his death, each year on 25 January Mile Stojkoski, as a symbol of grief and respect, runs a marathon in his wheelchair from Prilep to Proeski's grave in Kruševo. Since 2008 Stojkoski ran an additional long distance marathon starting from Kruševo in honor of Toše Proeski. These two notable Macedonians both received the Mother Teresa Award for their humanitarian accomplishments, and shared a close friendship. An online petition was held for a tribute to be paid to Toše Proeski at the Eurovision Song Contest 2008. It gathered over 13,900 signings however it was not honored. Tamara Todevska, singer of the Macedonian Eurovision entry of this year said that their entry was dedicated to a few people including their "angel who is up there watching over us". On 25 April 2011 "Memorial House Todor Proeski" has been opened in Kruševo. At World Architecture Festival (WAF) 2011, in Barcelona, the building won the award "People's Choice Award, by OpenBuildings" as the most beautiful one in the world.
Құрмет концерттері
2008 жылдың 5 қазанында, Тоше қайтыс болғанға дейін берген соңғы концертінің жылдығында, Скопьеде құрмет тұтатын концерт өтті. Балқанның әртүрлі елдерінен жиырмадан астам әнші өнер көрсетті. 2009 жылдың 12 ақпанында Тоше Проескидің өмірі мен шығармашылығы туралы деректі фильм Македонияның барлық кинотеатрларында көрсетілді. 2010 жылдың 24 қаңтарында, Тошенің 29 жасқа толуына бір күн бұрын тағы бір концерт өтті. 2018 жылдың 2 қарашасында Тошеге арналған еске алу концерті SCBT Arena-да өтті, онда көптеген танымал балқандық музыканттар қатысты.
On 5 October 2008, the anniversary of Proeski's last concert before his death, a tribute concert was held in Skopje. Over twenty singers from various Balkan countries performed. A documentary about the work of Toše Proeski was released on 12 February 2009 in cinemas all over Macedonia. Another concert was held on 24 January 2010, the day before what would have been Toše's 29th birthday. A memorial concert for Toše was held on 2 November 2018. It included many popular Balkan musicians and was held at the SCBT Arena.
Ұлттық футбол стадионы
2019 жылдың 9 сәуірінде Солтүстік Македония үкіметі елорда Скопьедегі "Филип II" спорт стадионының атын Тоше құрметіне өзгерту туралы шешім қабылдады. Стадионның жаңа атауы – "Toše Proeski National Arena".
On 9 April 2019, North Macedonia's government made a decision to rename the sports stadium "Philip II" in the capital city of Skopje in honour of Toše. The stadium's new name is "Toše Proeski National Arena".
Галерея
Тоше Проескидің қайтыс болғаны туралы хабарланғаннан кейін, Скопье тұрғындары және Македонияның түкпір-түкпірінен, сондай-ақ шетелден келген адамдар Македония алаңында жинала бастады. Олар оның есіне деген құрметті білдіріп, шамдар, гүлдер мен көңіл айту хаттарын әкелді. Мектептер, университеттер, спорт клубтары және бизнес компаниялары сияқты көптеген мекемелер де осы спонтанды еске алу акциясына қосылды. Ұқсас жиындар елдің көптеген қалаларында, сондай-ақ Балқан аймағында, әсіресе бұрынғы Югославия елдерінде және шетелдегі македониялықтар арасында өтті. Босния және Герцеговинаның Сараево қаласындағы Скендерия маңында Тоше Проескиге арналған аза күту рәсімі ұйымдастырылды, онда шамамен 2000 адам оның есіне шам жақты.
Immediately after Toše Proeski's death was announced, the citizens of Skopje and people from all around Macedonia, as well as foreigners, started to gather at the Macedonia Square bringing candles, flowers and messages of condolence in his memory. Also, many institutions such as schools, universities, sports clubs, and business companies joined the spontaneous commemorative campaign. Similar gatherings took place in many other cities around the country, but also around the Balkans, especially in the former Yugoslav countries and the diaspora. A mourning ceremony was organized in Sarajevo, Bosnia and Herzegovina near Skenderija, where around 2000 people gathered to light candles in memory of Toše Proeski.