Кіріспе
Босниялық әнші Здравко Чолич (30 мамыр 1951 жылы туған) – босниялық серб эстрадалық әншісі және бұрынғы Югославияның ең ұлы вокалистері мен мәдени тұлғаларының бірі деп кеңінен мойындалған. Балқандағы "Том Джонс" атанған ол, Оңтүстік-Шығыс Еуропа бойынша эмоционалды, әсерлі тенор дауысымен, сахнадағы шеберлігімен және көптеген сыншылардың және коммерциялық сәттілікке ие болған альбомдары мен синглдарымен танымал. Оның әндерінің ішінде "Ti si mi u krvi" (аталас альбомынан) бұрынғы Югославия музыкасының ең танымал балладаларының бірі саналады.
Zdravko Čolić (, ; born 30 May 1951) is a Bosnian Serbian pop singer and is widely considered one of the greatest vocalists and cultural icons of the former Yugoslavia. Dubbed the 'Tom Jones' of the Balkans, he has garnered fame in Southeastern Europe for his emotionally expressive tenor voice, fluent stage presence and numerous critically and commercially acclaimed albums and singles. Among his songs, "Ti si mi u krvi" (from eponymous album) is widely considered one of the most popular ballads of ex Yugoslav music.
Ерте өмір
Сараевода туған, Босния және Герцеговина PR, Югославия ФРП-де босниялық серб ата-аналары – Любинье (Герцеговина) маңындағы Влаховичи ауылынан полиция әкімшісі Владимир Чолич және Требиньеден (Шығыс Герцеговина) үй шаруасымен айналысқан Стана Чоличтің ұлы Чолич, кіші інісі Драганмен бірге өсті. Спортқа ерте қызығушылық танытқан ол, ФК Железничардың жастар құрамында футбол қақпашысы болды, кейін жеңіл атлетикаға ауысып, 100 метрлік жүгіру мен ұзындыққа секіруде де жақсы нәтижелер көрсетті. Бір кезде 100 метрді 11,3 секундта жүгірген, ол қатысқан түрлі жарыстарда үнемі жоғары орындарға ие болды (біреуінде болашақ жұлдыз Ненад Стекичтен кейін келді). Чолич спортта мансап жасаудан бас тарды, себебі ол тұрақты түрде бәсекелесуге қажетті тәртіптің өзінде жоқ екенін сезінді. Сараевода өскен Чолич, өзі тұратын Грбавица маңындағы Скендерия (Сараево) ауданындағы Владимир Перич Вальтер атындағы бастауыш мектепке барды. Ол сонымен қатар музыка мектебінде гитара оқыды. Бос уақытында түрлі мектептік концерттерге қатысып, "Пионерское театры" (Жастар театры) қойылымдарында ойнады.
Алғашқы жылдар
Чолич кішкентай кезінен-ақ музыкаға қызығушылық танытты. Досы Брако Исовичпен бірге, олар көршілес аудандағы бейресми және спонтанды парктегі жиындарда гитара ойнады, осылайша жергілікті жерде "Čola i Isa sa Grbavice" деп танылды. Ол кезде Чолич Югославия және Италия фестивальдерінде басым болған поп-шлягер музыкасын үлгі етіп алуға тырысты. Оның алғашқы махаббаты белградтық Милена Миятович болды. Оның алғашқы маңызды әншілік тәжірибесі 1967 жылы Югославия Республикасы күнін тойлау үшін Черногория жағалауында болған кезде болды. Отбасының Баошичи жағажайындағы ағаш үйінде тұрған он жеті жасар Чоличті досы Недим Идризович жақын жердегі Биеладағы әуесқой ән байқауына қатысуға көндірді. Жасөспірім "The Beatles" тобының "Lady Madonna" әнін орындап, екінші орынды жеңіп алды. Күтпеген жетістігінен шабыттанған Чолич Сараевоға оралғаннан кейін көп ұзамай "Mladi i lijepi" деп аталған алғашқы тобына қосылды. Оның осы топтағы қатысуы 1969 жылы орта мектепті бітіргенге дейін жалғасты, содан кейін ол екі жарым жыл бойы Чоличпен бірге болған Ambasadori тобының екі құрамына өтуді шешті.
Елшілер
Чолич оларға қосылған кезде, Ambasadori ерекше құрылымды қолданды: іс жүзінде әскери жамылғы тобы болғандықтан, музыканттардың барлығы, оркестр жетекшісі Слободан Вуйовичті қоспағанда, Югослав Халық Армиясының (JNA) офицерлері болды. Олардың репертуары 1960-шы жылдардағы ритм-энд-блюз (Чикаго, Отис Реддинг, Уилсон Пикетт және т.б.), сондай-ақ сол күнгі және өткен жылдардағы Югославияның міндетті хиттерінен, ал соңында топ мүшелері жазған бірнеше авторлық әндерден тұрды. Уақыт өте келе топқа көбірек концерттер ұсыныла бастады, бірақ әскери бөлігінің көптеген шақыруларға қатыса алмайтындығы себепті, олардың көп бөлігіне бас тартуға тура келді. Осы ерекше жағдайдың мүмкіндіктерін шектегенін көрген Вуйович пен Чолич 1970 жылы Novi ambasadori тобын құрып, барабаншы Перика Стоянович, органшы Владо Правдич, саксофонист Ләлә Стефанович және бассист Златко Холдты шақыруға шешім қабылдады. Жаңа құраммен топ репертуарын кеңейтіп, R&B-ден басқа Led Zeppelin, Blood, Sweat & Tears, Creedence Clearwater Revival және т.б. әндерін де орындады. 1970 жылдың жазында Novi ambasadori Дубровникте Indexi тобымен бір айлық концерттік тур жасады, бұл олардың алғашқы тур тәжірибесі болды. Келесі қадам – 1971 жылы Сараевода өткен жылдық фестивальде қатысу болды, онда олар "Plačem za tvojim usnama" әнімен 7-орынды иеленді. Ән авторы Зденко Рунжич бұл әнді The Tremeloes тобының "Suddenly You Love Me" әнінен (Риккардо Дель Турконың "Uno tranquillo" әнінің кавері) көшіргенін мойындады, тіпті әнге ресми түрде қолы қойды. Бірақ фестиваль қатысушылары бұл плагиатты байқамады және топ даудан құтылды. Ән тіпті "Plačem za tvojim usnama" / "Zapjevaj" 7 дюймдік синглі ретінде жарық көрді және күтпегендей жақсы сатылды. Vaš šlager sezone бағдарламасындағы өнер көрсету де маңызды болды, өйткені бұл топтың алғашқы теледидардағы көрсетілімі болды және оларды үлкен аудиторияға таныстырды. Сол теледидар көрермендерінің бірі – Югославия музыкасының ықпалды және танымал тұлғасы Корнелие Ковач болды, ол Чоличтің "таза теноры мен сахнадағы жақсы бейнесіне" қызығушылық танытты. Чоличке Indexi тобында әнші Даворин Поповичтің орнын толтыру үшін "қосалқы роль" ұсынылды, тіпті ол олармен бірнеше рет бірге өнер көрсетті.
Корни тобы
Осы арада, 1971 жылдың жазында Чолич ақыры Корнелие Ковачпен бетпе-бет кездесті. Ковач Чоличтің Мостарда өнер таныстырып тұрғанын көруге келді және оны өзінің «Корни група» тобына, олардың бұрынғы әншісі Дадо Топичтің орнына шақырды. «Amabasadori» тобынан айырмашылығы, «Корни група» өз шығармаларын орындады және музыкаға көбірек зерттеумен және жауапкершілікпен қарады, сондықтан Чолич бұл мүмкіндікті дереу пайдаланды. 1971 жылдың 10 қыркүйегінде жиырма жастағы Чолич туған қаласынан шығып, өзінің жаңа тобына қосылу үшін астана Белградқа көшіп келді. Дегенмен, «Корни група» тобындағы уақыты өте қысқа және нәтижелі болмады, себебі ол топтың қалған мүшелерімен музыкалық жағынан толыққандай үйлесе алмады, олардың прогрессивті рок стиліне енуі қиын болды. Ол олармен «Kukavica», «Gospa Mica gazdarica» және «Pogledaj u nebo» атты үш әнді жазды, олардың барлығы PGP RTB компаниясының 7 дюймдік синглінде жарық көрді. «Gospa Mica gazdarica» әні жас жігіттің өзінен үлкен үй иесіне оны төсегіне кіргізуді сұрап, жалбарынуынан құралған сәл осал сөздеріне байланысты шағын дау тудырды – бұл Чоличтің сол кездегі өміріне сілтеме еді, өйткені ол үйден тыс, жалға алынған пәтерлерде тұрып жатқан. Көптеген шағымдардың нәтижесінде ән радио эфирінен алынып тасталды. Бірақ, Чолич пен Ковач Чоличтің жеке карьерасын бастауы дұрыс екеніне келісті. Белградқа келгеннен кейін алты ай өткен соң ол Сараевоға оралып, өзінің жеке карьерасына тырысуға бел буды.
Алғашқы іс-әрекеті: Шлагер фестивальдері
1972 жылғы 15 сәуірде Чоличтің алғашқы жеке қатысуы Сараеводағы байқау фестивалінде болды. Ол үшінші көрермендер жүлдесін және Кемаль Монтено жазған "Sinoć nisi bila tu" әнін орындағаны үшін жүлде алды, бұл ән бастапқыда Иосипа Лисачқа арналған еді, бірақ ол соңғы сәтте одан бас тартты. Ковачтың жетекшілігімен Чолич жеке орындаушы ретінде бірден танымал болды. 1972 жылғы 20 мамырда екеуі Милена Дравич пен Драган Николич жүргізген өте танымал белградтық телешоуда қонақ ретінде пайда болды. Сол жылы Чолич "Stara pjesma" әнімен Сплит фестивалінде, Приштина фестивалінде және "Moj bol" әнімен Скопье фестивалінде өнер көрсетті, содан кейін Indexi, Bisera Veletanlić, Sabahudin Kurt және Sabina Varešanovićпен бірге Кеңес Одағына гастрольдік сапарға шықты.
"Евровидение" және басқа да фестивальдар
Содан кейін оның алғашқы үлкен жетістігі болды, ол оны жұлдыздық жолға түсірді. Кемал Монтено жазған "Gori vatra" әнімен Опатия фестивалінде жеңіс алып, Чолич 1973 жылғы 7 сәуірде Люксембургте өткен "Евровидение" ән байқауында Югославияны өкілдік етті. Ән жақсы нәтиже көрсетпесе де, ел ішінде кең танылып, құрметті әнге айналды. "Евровидениеде" алған әйгілілігінің арқасында Чолич келесі екі жыл бойы Югославияның түрлі фестивальдеріне қатысып, көп жетістіктерге қол жеткізді. 1974 жылғы 23 қарашада Белградта өткен Hit parada фестивалінде ол Корнелие Ковач жазған "Ona spava" әнімен жеңіске жетті. Келесі жылы, 1975 жылы, Чолич Ковачтың әндерімен бірнеше фестивальде жеңіс тудырды – "April u Beogradu" әнімен "Beogradsko proleće" фестивалінде және "Zvao sam je Emili" әнімен "Vaš šlager sezone" фестивалінде. Сол жылдары түрлі фестивальдерде орындаған басқа әндері: "Bling blinge blinge bling" (1973 Vaš šlager sezone, авторы – Zdenko Runjić), "Ljubav je samo riječ" (1974 Beogradsko proleće, авторы – Vojkan Borisavljević) және "Zelena si rijeka bila" (1974 Vaš šlager sezone, авторы – Kemal Monteno). Шамамен сол кезде ол WEA лейблінің неміс бөлімшесімен келісімшартқа отырды және сол нарық үшін екі сингл жазды. Неміс продюсерлері оның есімін тұтынушылардың айтуына қиындық тудырады деп ойлап, оны Dravco деп таныстырды. Бірақ Чолич көп ұзамай Германияға көшуге ниеті болмағандықтан, сол елдегі мүмкіндіктерін одан әрі зерттеуден бас тартты.
Дебюттік альбом
Оның тұңғыш жеке альбомы 1975 жылы Jugoton шығарған Ti i ja (You and I) болды. Корнелие Ковачтың тығыз бақылауымен жазылған альбом Čolić-ке "Vagabund", "Igraš se vatrom" және "Loše vino" (Арсен Дедич пен Горан Брегович жазған) сияқты танымал әндерді сыйлады. Альбомның мұқабасын Драган С. Стефанович жасады, ол Čolić-пен көп жылдар бойы серіктес болды. Čolić-тің бейнесі әсіресе қыздар мен әйелдерге ұнады, бұл оның мансабының басты ерекшелігіне айналды. Сол жылы оның танымалдылығының күрт өсуіне байланысты PGP RTB "Zdravko Čolić" деген атпен оның фестивальдік синглдерінен жинақ шығарды. Бұған дейін-ақ үлкен жетістіктерге қол жеткізген Čolić 1976 жылы Загреб фестивалі сияқты шараларға қатысуын жалғастырды, онда ол күтпеген жерден төртінші орынды иеленді, "Ti si bila, uvijek bila" әнін орындады. Жыл соңында ол Indexi тобымен Югославия бойынша гастрольдік сапарға шықты. Белградтағы концерттен кейін оның жаңа танымалдығы Юготон дүкенінде автограф беру кезінде анық көрінді – қыздардың көпшілігі дүкенге асығып, оған жақындау үшін терезе әйнегін сындырып жіберді. Келесі жылы, 1977 жылы, ол фестивальдік сапарды соңғы рет жасады, бірінші Загребте "Živiš u oblacima" әнімен, содан кейін де Загребте Патриоттық әндер фестивалінде өнер көрсетті. Бұл ән жақын арада 7 дюймдік пластинкада шығарылып, 300 000 дана сатылды.
Көпшілік танымал
Оның екінші альбомы Ako priđeš bliže (Егер сіз жақындасаңыз), сол жылдың соңында жарық көрді және одан да табысты болды, оның музыкасына қыздар арасында үлкен қызығушылық тудырып, жаппай шу көтерілді. Альбомның көшірмелеріне сұраныс өте жоғары болды, алғашқы екі аптада ғана 50 000 дана сатылды. Альбомда оның ең танымал және ұнаған әндері бар, мысалы, "Glavo luda", "Zagrli me", "Juče još", "Pjevam danju, pjevam noću", "Jedna zima sa Kristinom" және "Produži dalje". 1978 жылдың 1 сәуірінде ол 150 000 дана сатылған альбомды қолдау мақсатымен Lokice Dance Group тобымен Югославия СФР-і бойынша ауқымды гастрольдік сапар бастады. Чолич кейде сахнада гитарада ойнай бастады. Putujući zemljotres (Саяхаттағы жер сілкінісі) турын Макса Чатович ұйымдастырып, бүкіл елге таратып, елде бұрын-соңды көрілмеген құбылысқа айналды. Сахнаға асығып келе жатқан қыздардың айқай-шуы әр қалада қайталанды. Турдың мәдени шыңы 1978 жылдың 5 қыркүйегінде Белградтағы Red Star FC стадионында өтті, онда 70 000 адам қатысты, бірақ Чолич бірнеше ай бұрын Белградтағы Hala Pionir-де 4 және 8 сәуірде өткен екі толық сатылған концерттің де өкілі болды. Сол түні сахнада Чоличті Крис Николз клавишада, ал Дадо Топич бас гитарада қолдады, сондай-ақ Корнелие Ковач, Арсен Дедич, Кемаль Монтено, Йосип Бочек, Trio Strune және RTV Белград әншілер квинтеті қонақ ретінде өнер көрсетті. Чолич пен оның үлкен туры музыкалық шекараны асып, мәдени құбылысқа айналды. Сондықтан үлкен Белград концерті алдында журналист Душан Савкович пен кинорежиссер Йован Ристич Чолич туралы фильм түсіруге шешім қабылдады. Савкович бастапқы сценарийді жазды, бірақ фильм 90 минуттық Pjevam danju, pjevam noću деректі фильміне айналды, ол Чоличтің Белград концертінен бастап, сол кезге дейінгі мансабын көрсетеді. Белград концертінен екі күн өткен соң, Чолич турының салтанатты финалына туған қаласы Сараеводағы Кошево стадионында қатысты, бірақ жаңбыр концерттің көп бөлігін тоқтатты. Альбомның сатылымының соңғы кезеңінде 700 000 данадан астам сатылды, ал 1990 жылдары қайта басылғанда миллионнан асты. Чолич сонымен қатар неміс WEA директоры Зигги Лохтың назарына ілікті, ол Белград концертін көргеннен кейін оның келісімшартын жаңартқысы келді. "Jedina" және "Zagrli me" әндерімен бірге неміс нарығына арналған "I'm Not a Robot Man" / "Light Me" диско-синглы шығарылды. Алайда, Чолич екінші рет Германияға көшуден бас тартты және 1978 жылдың 14 қарашасында Югослав армиясында міндетті әскери қызметке шақырылды. Сол кезде 27 жастағы Чолич Вальеводағы бөлімшеге тағайындалды, кейін Белградқа, содан кейін Пожаревацқа ауыстырылды. 10 ай қызметтен кейін 1979 жылдың 14 қыркүйегінде әскери қызметтен босатылды.
1980 жылдар
Әскерден оралғаннан кейін Чолич үшінші альбомы бойынша жұмыс істей бастады, ол 1980 жылдың көктемінде "Zbog tebe" деген атпен жарық көрді; ол тағы да көптеген хиттер әкелді, соның арқасында Чоло Югославиядағы ең танымал поп орындаушысының орнын нығайтты. 1984 жылы Чолич туған қаласы Сараеводан Люблянаға көшіп, Горан Бреговичпен Kamarad лейблі арқылы жеке бизнес ашты. Одан кейін ол бес жыл бойы Загребте тұрды. 1988 жылы оның "Jastreb" хиті жарық көрді. 1989 жылы ол Белградқа қайта оралды.
Қайта оралу
1990 жылы шыққан "Da ti kažem šta mi je" альбомынан кейін Чолич 1997 жылдың соңына дейін жаңа альбом шығармады, содан кейін "Коммуна" лейблімен "Kad bi moja bila" альбомымен қайта оралды және бұрынғы танымалдылығын қайта жеңіп алды. Келесі жылы ол Сава орталығында тоғыз концерт өткізді, барлық билеттер сатылып кетті. 2010 жылы ол "Kad pogledaš me preko ramena" тур аясында Сараеводағы Асим Ферхатович Хасе стадионында 60 000-нан астам көрерменнің алдында үлкен концерт берді. 2011 жылдың 25 маусымында ол өміріндегі ең ірі концертін өткізді: Белградтағы Ушчеде 100 000-нан астам адам қатысты. Оның осы күнге дейінгі ең үлкен концерті 40 жылдық сахналық өмірін мерекеледі.
Жеке өмір
Босния соғысы басталғанда Чолич Белградқа көшіп, содан бері онда тұрып келеді. Ол Сараево университетін экономика мамандығы бойынша бітірген. Чолич әйелі Александра Алексичпен үйленген және екі қызы бар.