Кіріспе

Эктопиялық – «сыртқа», «ден тыс» деген мағынаны білдіретін "ecto" префиксі және «орын» деген мағынаны білдіретін "topic" жұрнағынан құралған сөз. Эктопиялық экспрессия – геннің әдетте экспрессияланбайтын жасуша түрінде, тіндерде немесе даму кезеңінде қалыптан тыс экспрессиялануы. Эктопиялық экспрессия термині көбінесе метазоандарды, әсіресе Drosophila melanogaster-ды зерттеу мақсатында қолданылатын зерттеулерде пайдаланылады.

Жұпталған қораптық белок

Адамдағы жұпталған қораптық белок Pax 6 – көз бен ми дамуының негізгі реттеуші гені болып табылатын транскрипция факторы. Дрозофиланың eyeless (ey) гомологының эктопиялық экспрессиясы адамдағы Pax 6-ның қызметін анықтау үшін пайдаланылды. Тіндік спецификалық UAS Gal4 жүйесін қолдану арқылы трансгендік шыбындардың аяқтарында, қанаттарында, тоқылдақтарында және антенналарында ey генін күштеп өрбуге болады, бұл ey генінің атқаратын қызметтерін көрсетеді.

Иіс сезу рецепторлары гендері

Иіс сезу рецепторлары гені (OR) әдетте адам мен тышқанның иіс сезу тінінде өркендейді және оның негізгі функциясы иіс сезуге арналған иіс заттарды қабылдаушы ретінде қызмет етуі болып табылады. Бұл генде ақаулары бар адамдар дәм мен иіс сезу қабілеттерінің бұзылуына шалдығады. Сперматозоидтар мен ұрықтарда, әсіресе эктопиялық экспрессия түрінде OR экспрессияға ұшырайтыны хабарланған. Бір зерттеуде зерттеушілер тышқан моделінде транскрипт деңгейін өлшеу арқылы иіс сезу тініне жатпайтын тіндерде OR гендерінің эктопиялық экспрессиясын анықтады. Олар иіс сезу тінімен салыстырғанда OR генінің экспрессиясы салыстырмалы түрде төмен екенін анықтады, бұл нәтиже басқа тіндерде OR генінің қосымша функциясы жоқ екенін көрсетеді, бірақ OR гендерінің шағын топтары әртүрлі тіндерде функционалдық рөл атқара алатынын ұсынады. Алайда, геннің рөлі әлі толық бағаланбаған. Осылайша, зерттеушілер SSX2-ні әртүрлі жасуша желілеріне, соның ішінде қатерлі ісік модельді жасушаларға экспрессиялау үшін эктопиялық экспрессия принципін қолданды. Олар ісік пайда болуымен байланысты эктопиялық SSX2 экспрессиясының маңызды фенотиптерін анықтады: 1) геномдық тұрақсыздықты дереу тудыру, 2) ісік жасушаларының өсуін ұзақ мерзімді қолдау.