Кіріспе

Лондон әуежайы, 1908–1968

Хендон әуежайы – Англияның Лондонында 1908 жылдан 1968 жылға дейін авиацияның маңызды орталығы болған әуежай. Ол Чарлинг-Кросттан солтүстік-батысқа қарай 7 миль (11 км) қашықтықта орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін RAF-тың оны әскери авиацияға резервтеуіне байланысты, ол азаматтық авиацияның ірі хабына ("Ұлыбританияның халықаралық әуе жолдарының Чарлинг-Кросы") айналу мүмкіндігінен айырылды. Бұл жерде алғашқы әуе почтасы, алғашқы қозғалмалы ұшақтан парашютпен секіру, алғашқы түнгі ұшулар және қаланың әуеде қорғалуы сияқты жаңалықтар мен тәжірибелер жүргізілді.

Басталуы

Генри Коксвелл мен Джеймс Глейшер 1862 жылы «Мамонт» деп аталған шарында Хендоннан ұшқан алғашқы адамдар болды. 19 ғасырдың соңында Брент су қоймасындағы шармен ұшу, мереке күндері көпшілік назарына ілігетін тамаша көрініс еді. Хендоннан алғашқы қозғалтқышты ұшу, Highbury қаласындағы Спенсер ағайындылары жасаған 27 метрлік (88 фут) қатаң емес дирижабльмен жасалды. Ол 1909 жылы Уэльс Харп су қоймасынан Генри Спенсер басқаруымен, австралиялық суфражистка Мюриэл Мэтерс жолаушысы ретінде ұшты. Ауадан ауыр ұшуға жасалған алғашқы әрекетті Г. П. Мартин мен Г. Х. Хандсайд Велс Харпта жасады. Олар қонақүйдің бал залында төрт қозғалтқышты моноплан құрастырды, бірақ оны әуеге көтере алмады. Луи Блерионың Ла-Манш арқылы жасаған ұшуынан шабыттанған Эверетт, Эджкамб және Ко компаниясы Хендонға жақын Колиндейлдегі өздерінің зауытында құрастырылатын ұшақпен тәжірибелер жүргізуді бастады, оны сақтау үшін шағын ангар салды. 1908 жылдан 1910 жылға дейін олардың «Шыбық» (Grasshopper) деп аталған ұшағы жерде жылдам қозғалып, қысқа уақытқа жерден көтерілді, бірақ толыққанды әуеге көтеріле алмады. Дегенмен, бұл әрекеттер көп көрерменді қызықтырды. 1906 жылы, Ұлыбританияда қозғалтқышты ұшудан бұрын, Daily Mail газеті авиаторларды Лондоннан Манчестерге немесе кері бағытта ұшуға шақырды, жеңімпазға сыйлық ұсынды. Сапар жиырма төрт сағат ішінде, екіден артық қонусыз аяқталуы керек еді. 1910 жылға қарай ұшақтар мен қозғалтқыштардың дизайны жетілді, сыйлықты жеңуге талпыну мүмкін болды. Сәуір айында Клод Грэм Уайт пен француз авиаторы Луи Полхан бұл сынаққа дайындалды. Грэм Уайт екі рет әрекеттенді, бірақ сәттілік Полханға күлді. Ол болашақ әуежай орнындағы алаңды ұшуға шығу нүктесі ретінде таңдады. 27 сәуірде ол Хендоннан Личфилдке дейін 188 км (117 миль) ұшты, ол сол кезде Ұлыбританиядағы ең ұзақ ұшу болды. 28 сәуірде таңертең ол ұшып, үш сағат 55 минуттан кейін Манчестердің шетіндегі Бернажға жетті, бұл он екі сағаттан сәл астам уақытты алды. Бұл Хендоннан жасалған алғашқы нағыз ұшу болды.

Хендондағы өндіріс

Ұшақтарды өндіру – Грэм Уайт басқарған әуежай қызметінің маңызды бір бөлігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндіріс қарқынды дамыды. 3500 жұмысшыны және материалдарды тасымалдауды жеңілдету үшін Мидленд темір жолы негізгі желіден бір тармақ салды, оған негізгі желіге жақын платформа және әуежайды айналатын зауытқа дейінгі айналма жол кірді. Клод Грэм Уайт Хендонның «халықаралық әуе бағыттарының Чарлинг Кросс» атанды деп сенген, бірақ 1922 жылы Әуе министрлігі оны өз бақылауына алды, нәтижесінде 1925 жылға дейін жалғасқан ұзақ және жағымсыз сот процесі болды, содан кейін Грэм Уайт бұл жерді тастап кетті.

Хендондағы авиацияның соңы

Хендонды әуежай ретінде пайдалану Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын-ақ қауіп төндірді, себебі RAF Хендон жаудың бомбалау шабуылдарының оңай нысанасы болуы мүмкін деп есептелді. Соғыстан кейін әуежай көбірек қолайсыз болып келді, әсіресе ұшу-қону жолақтары тым қысқа болғандықтан, ал ірі тұрғын үйлердің жақын орналасуы жағдайды нашарлатты. RAF 1950-ші жылдарға дейін кешеннің әскери маңыздылығын қорғады, болашақта авиациялық технологияның дамуы базаны қайта пайдалы ете алатынын ескере отырып, бірақ ақырында Хендон қалалық кеңесі мен Лондон округтік кеңесі үйлердің әуежайдан гөрі әлдеқайда қажет екенін дәлелдеді. Соңғы ұшу бөлімі – Метрополитен байланыс эскадрильясы 1957 жылдың қараша айында Хендонды қалдырды. Әуежайға кіреберіс 1967 жылғы «Қылай ондық» фильміндегі «парад» сахнасында көрінеді, бір сәтте фоннан Әуе оқу корпусының 617 еріктілер желкендеу мектебінің Кирби Кадет планері ұшып шығады. 1968 жылдың соңында үш ұшу-қону жолағының екеуі алынып тасталғаннан кейін, Блэкберн Беверли жаңа RAF мұражайында көрмеге қойылды: осы ұшақ Хендонға соңғы рет қонған ұшақ болды. RAF базасы 1987 жылдың 1 сәуірінде толық жабылды. Әуежайдың орнында қазір Грэйм Парк тұрғын үй кешені, Хендон полиция колледжі және RAF мұражайы орналасқан, ол аумақтың оңтүстік-шығыс жағында орналасқан.

Бүгінде Хендон

Бүгінде Хендонда Корольдік әуе күштері мұражайының Лондон филиалы орналасқан, ол Ұлыбританияда авиация мен авиациялық электрониканың дамуында Корольдік әуе күштерінің рөлін көрсетеді. Мұражай бірнеше ғимараттан тұрады, онда түрлі тұрақты көрмелер бар, соның ішінде Британия шайқасы залындағы «Біздің ең жарқын сәтіміз» көрмесі, ол арнайы ойын-сауық парктері мен мұражайларды жобалаумен айналысатын Sarner Ltd компаниясымен жобаланып, өндіріліп, орнатылған. Сондай-ақ, 1903 жылдан 2003 жылға дейінгі ұшу технологиясының маңызды жетістіктерін егжей-тегжейлі баяндайтын «Ұшудың белестері» жүлделі көрмесі, әртүрлі ұшақтар мен тікұшақтар орналасқан екі ғимарат және Бірінші дүниежүзілік соғыстан және авиацияның алғашқы кезеңдерінен қалған ұшақтардың көптеген мысалдары бар Грахам Уайт фабрикасының бір бөлігі де мұражай құрамына кіреді. Мұражай 1972 жылдың 15 қарашасында Лондонның Колиндейл (бұрын Хендонның бір бөлігі болған) аумағында Елизавета II патшайыммен ресми түрде ашылды. Ашылған кезде ангарларда 36 ұшақ орналастырылған. Жылдар өте келе, коллекцияның көлемі едәуір өсті, ал Хендонда көрсетілмеген ұшақтар кішкентай жергілікті ӘӘК бекеттерінің мұражайларында сақталды немесе қойылды. Британия шайқасы мұражайы (кейіннен зал) 1978 жылдың қараша айында Елизавета патшайым анасымен ашылды. 2016 жылдың 3 қазанында Британия шайқасы залы жабылып, қайта жөндеуден өтті. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, мұражайда 100-ден астам ұшақ болды, соның ішінде 137 түнгі миссияны орындаған Avro Lancaster S Sugar және жалғыз толық Hawker Typhoon. 2018 жылы ӘӘК-нің 100 жылдығына арналған көрменің аясында Westland Sea King тікұшағы (бұрын Кембридж герцогы принц Уильям ұшқан), Red Arrows эскадрильясының Gnat жаттығу ұшағы және F 35 Lightning II жасырын истребителінің толық көлемді макеті қосылды.