Кіріспе
Швеция ұлттық идентификациялық нөмірі (personnummer) – шведтердің жеке сәйкестендіру нөмірі. Бұл – Швецияда жеке тұлғаларды анықтау үшін кеңінен қолданылатын он цифрлы сан.
The personal identity number (personnummer) is the Swedish national identification number. It is a ten digit number that is widely used in Sweden to identify individuals.
Тарих
1947 жылы енгізілгенде, бұл елдің тұрғындарының барлығын қамтитын алғашқы нөмір болып саналады (АҚШ-тағы әлеуметтік қамсыздандыру нөмірі 12 жылға бұрын пайда болған, бірақ бастапқыда ол бүкіл халықты қамтымады). Нөмірлерді Швецияның салық агенттігі (швед. Skatteverket) халық тізілімінің (швед. Folkbokföring) бөлігі ретінде береді. 1967 жылға дейін ол 9 таңбадан тұрды, содан кейін 10 таңбаға дейін ұзартылды. 1997 жылы автоматтандырылған деректерді өңдеу қажеттілігіне байланысты бұл көрсеткіш 12 таңбаға дейін ұзартылды.
Қолдану
Бұл нөмірді мемлекеттік органдар, денсаулық сақтау, мектептер мен университеттер (мемлекеттік және жекеменшік) пайдаланады. Сондай-ақ банктер (заң бойынша салық мақсаттары үшін және міндетті түрде клиентті сәйкестендіру үшін) және сақтандыру компаниялары (көлік жауапкершілігін сақтандыру және медициналық саяхат сақтандыруын келісу үшін қажет) қолданады. Басқа компаниялар да телефон абоненттігі сияқты кейіннен төленетін қызметтер үшін, мысалы, адамның кредиттік тарихын немесе мекенжайын тексеру үшін, не қарызды өндіріп алу қажет болған жағдайда сұрауы мүмкін. Адам мен жеке нөмір арасындағы байланыс азаматтық тіркеу арқылы, жеке куәліктер арқылы және екінші рет мемлекеттік органдармен, бизнеспен және т.б. байланыстарда нөмірдің кеңінен қолданылуы арқылы орнатылады. Олар банктерде, мемлекеттік органдарда, денсаулық сақтауда және жеке нөмірді пайдаланатын басқа да қызметтерде жеке қызмет көрсету үшін қажет. Көптеген адамдар өздерінің және балаларының толық нөмірін ойланбастан біледі. Жеке тұлғалардың жеке сәйкестендіру нөмірлері Швеция салық органдарынан сұраған кез келген адамға (телефон арқылы, хатпен, тікелей келісім арқылы, бірақ интернет арқылы емес) ашық түрде қол жетімді, бұл Швецияның ақпараттық ашықтық принципіне сәйкес. Дегенмен, осы нөмірлерді компьютерлер арқылы қайта тарату Жалпы деректерді қорғау регламентіне (GDPR) сәйкес жеке деректер туралы заңмен реттеледі.
Формат
Жеке сәйкестендіру нөмірі 10 цифрдан және дефистен тұрады. Алғашқы 6 немесе 8 цифр YYMMDD форматында адамның туған күнін көрсетеді. Автоматтандырылған деректерді өңдеу үшін туған күнінің форматы әдетте сегіз цифрлы, YYYYMMDD болып табылады. Егер нақты күн туған күндер тізімінде болмаса, дұрыс күнге жақын басқа күн қолданылады. Одан кейін дефис және соңғы төрт цифр келеді. Адам 100 жасқа толған жылы дефис плюс таңбасымен ауыстырылады. Біреудің биологиялық ата-анасы туралы жазбалардағы өзгерістер нөмірге әсер етпейді, себебі ол отбасылық жағдаймен байланысты емес. 2009 жылы медициналық зерттеушілер мен Салық органының, Швеция Статистика басқармасының және Ұлттық денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының өкілдері шведтік жеке сәйкестендіру нөмірін қарастырды. 2007 жылдың ақпан айында Швеция Салық агенттігі кейбір елдерде туу туралы куәліктерде қолданылған жеке нөмірлердің белгілі бір күндері, әсіресе кейбір айлардың 1-і, таусылып бара жатқанын атап өтті. Көп жағдайда, қазір қайтыс болған адамдардың нөмірлері нөмірлердің жетіспеуіне байланысты қайта қолданылады, бұл проблемалар тудыруы мүмкін. Швециядағы жеке сәйкестендіру нөмірінің ресми анықтамасы Folkbokföringslagen заңында келтірілген.
Ұқсас сәйкестендіру нөмірлері
Швед жеке нөмірін алмаған адамдар оның орнына координациялық нөмір (samordningsnummer) ала алады. Оны мемлекеттік мекеменің өтініші бойынша Салық агенттігі береді. Бұл жеке тұлға мен агенттік арасындағы байланыс үшін қолданылады, әйтпесе жеке сәйкестендіру нөмірін пайдалану қажет болар еді, мысалы, елде бір жылдан аз уақыт тұратын немесе мүлде тұрмайтын, бірақ мемлекеттік органдармен байланыс қажет болған жағдайда, мысалы, жазғы үйге иелік ету немесе Швецияда ешқашан тұрмаған швед азаматтары үшін. Оның құрылымы да сол сияқты, бірақ туған күнінің саны 60-қа арттырылады (61 мен 91 арасындағы сан шығады). Бұл процедураның себебі – жеке сәйкестендіру нөмірлерінің таусылу қаупі. Еуроодақ/Еуропалық экономикалық аймақ азаматтары үшін координациялық нөмір алу жеке сәйкестендіру нөмірінен оңай, себебі соңғысы кем дегенде бір жылдық жұмыс немесе білім беру туралы куәлік талап етеді, сондықтан көптеген студенттер немесе жұмыс істеушілер алдымен координациялық нөмір алып, кейін жеке сәйкестендіру нөмірін алады. Швециялық жеке куәлік алу үшін жеке сәйкестендіру нөмірі қажет, ал тек координациялық нөмірмен банк шоттарын ашу қиын. Жеке сәйкестендіру нөмірі немесе координациялық нөмірі жоқ, бірақ медициналық көмекке мұқтаж адамдар, мысалы, шетелдік туристер, есінен айырылған адамдар, ерекше күтімді қажет ететін жаңа туған балалар (сау жаңа туған балалар анасының медициналық картасына тіркеледі) және басқа да жағдайларда (мысалы, ВИЧ-тесті сияқты жеке өмірдің құпиялылығын қорғау үшін) уақытша резервтік нөмір (reservnummer) алады, ол тек медициналық көмек көрсету үшін қолданылады. Оларда туған күні (белгілі болса) және нақты жеке сәйкестендіру нөмірі бола алмайтын тағы төрт сан болады. Сонымен қатар, барлық ұйымдар, компаниялар да ұйымдық нөмірге (organisationsnummer) ие. Олар жеке сәйкестендіру нөмірлеріне ұқсас, бірақ "ай" саны 20 немесе одан жоғары болады. Олар салық салу және басқа мақсаттар үшін қолданылады және кассалық чектерге басылып шығарылуы тиіс. Егер қайтыс болған адамның мүлкі толық сатылмаса немесе 1–2 жыл ішінде мұрагерлікке берілмесе, онда болашақ балалар үшін жеке сәйкестендіру нөмірлерін босату мақсатында олар ұйымдық нөмірге қайта тағайындалады. Баспана іздеушілерге Швеция көші-қон агенттігі (Migrationsverket) LMA нөмірін (LMA nummer) береді, ол Lagen om mottagande av asylsökande (Баспана іздеушілерді қабылдау туралы заң) деген сөздердің аббревиатурасы.
Тексеру сомасы
Тексеру сомасын есептеу үшін 10 таңбалы жеке сәйкестендіру нөмірінің әрбір таңбасын 212121 212 санына көбейтіңіз. Соның нәтижесінде алынған көбейтінділер (мысалы, 16 сияқты екі таңбалы көбейтінді 1 + 6-ға айналдырылады) қосылады. Тексеру сомасы – бұл соманың соңғы таңбасынан 10-ды кеміту арқылы шығатын сан (егер соманың соңғы таңбасы нөл болса, онда тексеру сомасы 0 болады). Толық ақпарат алу үшін Luhn алгоритміне жүгініңіз. 12 таңбалы сандар үшін есептеуге алғашқы екі таңба қосылмайды.