Кіріспе

XIV ғасырдағы итальяндық Майорка картографы Анжелино Дульсерт (1339 ж. шамамен), бәлкім Анжелино де Далорто (1320-жылдар шамамен) деген атпен де белгілі, ал шын аты Анжелино де Дюльчето немесе Дюльчети болған, немесе мүмкін Анжели Дюльцет, – итальяндық Майорка картографы. Ол 14 ғасырдағы екі танымал портлан картасының авторы: 1325 жылғы "Далорто" картасы және 1339 жылғы "Дулсерт" картасы. Соңғысы Палмада жасалған алғашқы портлан картасы болып есептеледі және Майорка картография мектебінің негізін қалаушысы саналады. Ол Лондонда сақталатын, күні көрсетілмеген және авторлық қолтаңбасы жоқ үшінші картаның да авторы деп саналады.

Өмірбаян

Анжелино Дулкети/Долсет/Далорто/Дулсерт туралы дерлік ештеңе белгілі. Басым пікір бойынша, ол Лигуриялық итальян, Генуяда білім алған және 1320 немесе 1330 жылдары Майоркаға көшіп келген. Анжелино "Далорто" бұрын белгілі генуэздік "Делл'Орто" әулетімен байланысты деп есептелген. Олардың Қара теңізде және Азия саудасында белсенді болғандығы мәлім, мысалы, 1340 жылы Папа Бенедикт XII Каффаның бұрынғы генуэздік губернаторы және Алтын Орданың хан Өзбек елшісі Петраней да Лортоны қабылдағанын айтқан. Анжелино Далортоның отбасының сауда үйінің коммерциялық өкілі ретінде Майоркаға көшіп келгені және тегінің каталон тілінде жақсырақ дыбысталатын түрі ретінде 'Дулсерт' есімін алғаны болжамдалған. Дегенмен, соңғы зерттеулерде карталардағы қолтаңбалардың бұрын дұрыс оқылмағаны айтылады, 1325 жылғы картадағы "Dalorto" "Dulceto" деп, ал 1339 жылғы картадағы "Dulcert" іс жүзінде "Dulceti" деп оқылуы керек. Бұл Анжелиноның Дюльчето немесе Дюльчедодан, Генуядан жағалау бойында орналасқан Италияның кішкентай қаласынан шыққандығын көрсетеді. Бұл оның Майоркаға қоныс аударған итальяндық иммигрант болғаны туралы кең таралған пікірді күшейтеді. Алайда, басқалар "Долсет" тегінің ертерек Майорка жазбаларында кездесетінін атап өткен. Анжелино Дулкети/Долцет/Далорто/Дулсерттің кім екені және ұлты ғалымдар арасында ұзаққа созылған даудың тақырыбы болып келді, көбінесе ұлттық сезімдермен шиеленіседі. Дюлькерттің толыққанды каталондық екенін дәлелдеуге тырысатын ғалымдар Далорто мен Дюлькерттің екі бөлек адам екенін, ал каталондық Дюлькерт генуэздік Далортодан "шабыдаланған" болуы мүмкін екенін айтады. Pujades (2007) осы дауға қысқаша тоқталып, қорытындылайды:

Далорто 1325 картасы

Ангелино "Далорто" 1325 жылы жасалған (қазір 1330 жылға түзетілген) портлан картасымен танымал, ол Флоренциядағы Принц Корсини коллекциясында жекеменшікке тиесілі. Оның қолтаңбасы бұрын "Hoc opus fecit Angelinus de Dalorto ano dñi MCCXXV de mense martii composuit hoc" деп оқылған (кейін "Angelinus de Dulceto" және "ano dñi MCCXXX" деп оқылды, соның салдарынан есімі "Dulceto" деп, ал жылы 1330 жылға түзетілді). Көп жағынан алғанда, 1325 жылғы Далорто портланы еуропалық портландардағы генуялық және майоркалық картографиялық мектептер арасындағы өткелді білдіреді. Көбінесе Далорто жағалауға шоғырланған итальяндық стильді ұстанады, бұл оның генуялық әріптесі Пьетро Весконттің ерте портландарынан көрініс табады, бірақ ол ішкі аймақтардың егжей-тегжейлі суреттемелерін, мысалы, кішкентай қалаларды, тау тізбектерін және өзендерді қосу арқылы оның қарапайымдылығынан да алыстай бастайды, бұл тенденция кейінірек майоркалық мектепте гүлденеді. Шындығында, Далортоның кейбір егжей-тегжейлі суреттері стандартты майоркалық стильді болжайды (мысалы, Қызыл теңіздің қызыл түспен боялуы, Атлас тауларының пальма сияқты пішіні, тауық аяғы тәрізді Альпілер, Дунайдың "төбешіктері"). Географиялық білім саласындағы жетістіктерінің бірі – Далорто картасы бұрынғыларына қарағанда Солтүстік Еуропаны (әсіресе Балтық теңізін) жақсы көрсетеді. Далорто картасы сонымен қатар аңызға толы Бразил аралын алғаш рет Ирландияның оңтүстік-батысындағы дөңгелек дискі тәрізді арал ретінде бейнелейді. Ол "Insula de montonis siue de brazile" ("қой аралы (?) немесе Бразилия") деген жазумен белгіленген.

Дульсерт 1339 картасы

Ангелино "Дулкерт" 1339 жылғы портолан картасымен танымал, ол Франциядағы Париждегі Франция Ұлттық кітапханасында сақталады (B.696). Оның қолтаңбасында: "ano MCCCXXXVIIII mense Augusto Angelino Dulcert in civitate Maioricarum composuit" деп жазылған. Бұрынғы картадан өзгешелігі, ол бір пергамент бетіне емес, екі пергамент бетіне жасалған, олар біріктіріліп, 75 × 102 см өлшемді бір картаны құрайды. Пальма қаласында жасалған Дулкерт картасы 1339 жылы Майорка картографиялық мектебінің негізін қалаушысы деп есептеледі. Оның кейбір ерекшеліктері Далорто картасында бұрыннан болғанымен, ол ішкі суреттерде одан да әрі кетіп, әсіресе адамдардың кішкентай суреттерін қосады. Көп жағынан, Дулкерт 1339 картасы 1325 жылғы Далорто картасына өте ұқсас. Алайда, портоланның түйіндемелері мен түсіндірмелері латын тілінде жазылған және онда генуэздік немесе венециялық портоландарда кездеспейтін ерекшеліктер бар. 1339 жылғы Дулкерт картасы Канар аралдарының бірі – Лансароте аралының ең алғашқы заманауи бейнесі ретінде белгілі, ол Insula de Lanzarotus Marocelus деп аталған, бұл генуэздік теңізші Ланцелотто Малочеллоға сілтеме, және аралды белгілеу үшін генуэздік қалқан бекітілген (бұл әдетті болашақ картографтар да сақтап қалған). Дулкерт сондай-ақ Мадейра аралдарына ұқсайтын аралдарды таныстырады, олар Капрария және Канар аралдары деп аталады (классикалық дәуірдегі екі Бақытты аралдың атаулары, мысалы, Птолемейде кездесетін). Македониямен байланысты ең көне геральдикалық бейне, қазірге дейін сақталған немесе табылған, – Дулкерт 1339 картасындағы Скопье байрағы, оның құрамы: алтын түсті екі басты қызыл түсті бүркіт. "Скопи" қаласының атының үстінде "Сербия" (Сербия) деп жазылған.

Лондон 1340 ж. картасы

ХХ ғасырда үшінші карта пайда болды, ол қол қойылмаған және оның ерекшеліктеріне байланысты Анжелино Дулсети/Дулсет/Далорто/Дулсертоға жатқызылады. Ол Ұлыбритания, Лондон қаласындағы Британ кітапханасында сақталады (Add. MS.25691). Ол 1340 жылдар шамасында жасалған деп саналады, бірақ кейбір ғалымдар оның Далортоның 1325 жылғы картасынан ертерек болуы мүмкін екенін ұсынады.