Кіріспе

Йосемитидегі бірнеше биіктіктегі альпинисттік маршрут, АҚШ Half Dome-ның тұрақты солтүстік-батыс беті АҚШ-тағы алғашқы VI дәрежелі биік қабырғаға көтерілу жолы болды. Оны алғаш рет 1957 жылы Ройал Роббинс, Майк Шеррик және Джерри Галлвас командасы шықты. Оның қазіргі көтерілу рейтингісі VI 5.9 A1 немесе 5.12 еркін көтерілу түрінде. Бұл тау жорығы Солтүстік Американың елу классикалық тау жорығы деп аталады және бүкіл әлемде классикалық болып саналады. Алғашқы рет бес күндік көтеріліс жасалса, қазір көбісі екі күнде орындалады. Маршруттың ең жылдам көтерілу рекорды 1:22 және 2012 жылдың мамыр айының соңында Алекс Хоннольд жеке көтерілу кезінде орнатылды, ол бұған дейін 2008 жылы бірінші еркін жеке көтерілуді тіркеген болатын. Бұл 1999 жылдың қазан айында Джим Херсон мен Ханс Флориннің 1:53 жылдамдығында жасаған ұзақ уақытқа созылған рекордты жақсартты.

Тарих

Йосемити аңғарындағы барлық негізгі қабырғалар мен құрылымдар 1950-ші жылдардың ортасына дейін Half Dome және El Capitan солтүстік-батыс бетінен басқа, көтерілді. Эль Капитан, оның қорқынышты 3000 фут бетінде, кем дегенде бірнеше жыл бойы сөз болған жоқ, ал Half Dome, 2000 фут бетінде, одан да көп басқаруға болатын, логикалық келесі мақсат ретінде қалды. Оны алғаш рет 1954 жылы Дик Лонг, Джим Уилсон және Джордж Мандатори өрлеп көтерілді. Алайда олар артқа шегінуден бұрын тек 175 футқа көтеріле алды. Бұл жартастан өтуге 1955 жылы Джерри Галлвас, Дон Уилсон, Ройал Роббинс және Уоррен Хардинг барынша тырысты. Бес күн ішінде 500 метрге көтерілгеннен кейін бұл топ та кері шегінді. Галлвас пен Роббинс Галлвастың жаңа хромды молибден пітондарымен қаруланған Майк Шерикті жалдап алып, 1957 жылдың 24 маусымында жолға шықты. Бес күннің ішінде олар бірнеше кедергілерге тап болып, қиындықтардың барлығын жеңіп шықты. Жер бетінен ұшып шыққаннан бес күн өткен соң олар шыңның басына жетті. Уоррен Хардинг бұл оқиғаға орай Half Dome таудың артқы жағына, жаяу жүргіншілер жолы арқылы өрлеп шықты. Ол Марк Пауэлл мен Билл "Долт" Фейерермен бірге маршрутты тағы да сынап көруді жоспарлаған, бірақ оны табысты команда жеңіп алды. Алайда Хардинг жеңімпаз команданы жылы лебізбен құттықтады. Маршрут алғаш рет 3 күндік түрткіде (болт сатыларын айналып өту үшін үш нұсқамен) 1976 жылы Арт Хигби мен Джим Эриксон 5.12c жылдамдығында еркін шықты. Бұрын ешқашан таудан шықпаған олар 1972 жылдан бастап жылына бір рет бес рет көтерілуді бастады. Олар әрқашан 3 сауық бергеннен кейін кері шегінуге мәжбүр болды; алдынғы және мүмкін болатын еркін сызықты іздеу кезінде жарықтардан лас жерді алып тастауға тырысу қиын болды. 1976 жылы олар жасаған 24 биіктік биіктік, 5.12 төрт биіктігі және 5.11 үш биіктігі, сол кезде Йосемитидегі ең қиын ұзақ биіктік болды. Кейінгі жылдары басқа альпинистер жаңа вариацияларды тапты, олар тек 5.12 а-ға еркін көтерілуге мүмкіндік берді. 2008 жылы Алекс Хоннольд бірнеше репетициядан кейін 2 сағат 50 минутта маршруттың алғашқы еркін жеке көтерілуін жасады. 2015 жылы шілде айының төртінші жексенбісінде Регулярлық Солтүстік-Батыс бетінде үлкен тас құлау болды, бұл 10 және 11-ші алаңдарды қатты өзгертті. 2016 жылдың қыркүйегінде Йосемити ұлттық паркі альпинист-рейнджерлері оның жағдайын бағалау үшін маршрутқа көтерілді. Түнгі батыс бетінің тұрақты бағыты, көбінесе, тас құлау қаупі бар аймақтардан аулақ жүреді. Алайда Half Dome-дағы тау жыныстарының көп бөлігі альпілік сипатта, және олар жиі өте ерігіш болады. Жақын болашақта Half Dome-дағы басқа жолдардан көбірек тау жыныстары лақтырылады деген болжам бар.