Кіріспе

Үнді-американдық компьютер ғылымдарының профессоры Виджай Виркумар Вазирани (; т. 1957 ж.) – Калифорния университетінің Ирвайн қаласындағы Дональд Брен ақпарат және компьютерлік ғылымдар мектебінің ерекше профессор.

Білім және мансап

Вазирәни алғашқыда Делідегі Үндістан технология институтында электр инженериясы мамандығы бойынша оқыған, бірақ екінші курста MIT-ге ауысып, 1979 жылы MIT-ден компьютерлік ғылымдар бакалавры дәрежесін, ал 1983 жылы Берклидегі Калифорния университетінен Ph.D. дәрежесін алды. Оның диссертациясы "Гүлсіз максималды сәйкестіктер" деп аталып, Мануэль Блумның жетекшілігімен жазылған. Гарвард университетінде Майкл О. Рабин және Лесли Валиантпен докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізгеннен кейін, 1984 жылы Корнелл университетінің профессоры болып жұмысқа орналасты. 1990 жылы Делі IIT-ге толық профессор ретінде ауысты, ал 1995 жылы тағы да Джорджия технология институтына көшті. Ол сонымен қатар Берклидегі Калифорния университетінің Маккей атындағы қонақ профессоры және Калифорния технология институтының Әлеуметтік және ақпараттық ғылымдар зертханасының ерекше SISL қонағы болды. 2017 жылы Калифорния университетіне, Ирвинге ерекше профессор ретінде ауысты.

Зерттеу

Вазиранидің ғылыми-зерттеу мансабы алгоритмдерді жобалаумен, сондай-ақ есептеу күрделілігі теориясы, криптография және алгоритмдік ойын теориясы салаларындағы жұмыстармен байланысты. 1980 жылдары ол классикалық максималды сәйкестік мәселесіне және есептеу күрделілігі теориясына, мысалы, оқшаулау леммасы, Валиант-Вазирани теоремасы және кездейсоқ генерация мен шамамен санау арасындағы эквиваленттілікке маңызды үлес қосты. 1990 жылдары ол негізінен шамалау алгоритмдерімен айналысты, желілік дизайн, нысан орналастыру, веб-кеш және кластерлеуде туындайтын мәселелерге қолданған примал-дуалдық схеманы жақтады. 2001 жылдың шілдесінде ол шамалау алгоритмдері бойынша толықтырылған кітап жариялады (Springer Verlag, Берлин). 2002 жылдан бері ол нарық тепе-теңдігінің есептелу мүмкіндігін түсіну жөніндегі жұмыстың алдыңғы қатарында болып, осы тақырыпта кең ауқымды зерттеулер жүргізді. Оның ғылыми нәтижелерінің қатарында Лесли Валиантпен бірлесіп, егер UNIQUE SAT P-ге жатса, онда NP = RP екенін дәлелдеу (Валиант-Вазирани теоремасы), сондай-ақ 1980 жылы Сильвио Микалимен бірлесіп, жалпы графтарда максималды сәйкестіктерді табу алгоритмін жасау бар; соңғысы әлі күнге дейін осы мәселенің ең тиімді алгоритмі болып саналады. 2007 жылы Мехта, Сабери және Умеш Вазиранимен бірге ол AdWords үшін жарнама таңдау мәселесін онлайн сәйкестендіру мәселесі ретінде қалай қоюға болатынын көрсетті және осы мәселені оңтайлы бәсекелестік қатынасымен шешті.

Марапаттар мен құрметтер

2005 жылы Вазирхани мен оның ағасы Умеш Вазирхани (сонымен қатар Калифорния университетіндегі, Берклиде теориялық компьютерлік ғалым) Компьютерлік машиналар қауымдастығының мүшесі ретінде қабылданды. 2011 жылы ол Гуггенхайм стипендиясын алды. 2022 жылы Вазирхани "алгоритмдерді жобалауға, оның ішінде жуықтау алгоритмдерін, есептеу күрделілігі теориясын және алгоритмдік ойын теориясын, сондай-ақ операциялық зерттеулер мен басқару ғылымдарының негізгі салаларына елеулі және тұрақты үлес қосқаны үшін" Джон фон Нейман теориялық сыйлығымен марапатталды.