Кіріспе

Үнді саясаткері

Живатрам Бхагвандас Крипалани (11 қараша 1888 – 19 наурыз 1982), көпке танымал Ачарья Крипалани, – үнді саясаткері, ең бастысы 1947 жылы билік ауысқан кезде Үндістан Ұлттық Конгресінің президенті болғанымен және Сушета Крипаланидің күйеуі ретінде белгілі. Крипалани – экологияны қорғайтын, мистикалық көзқарастары бар және тәуелсіздік үшін күрескен белсенді, ол ұзақ жылдар бойы Гандилік социалист болды, кейін өмірінің соңында экономикалық оңшыл "Сватантра" партиясына қосылды. Ол Гандиге жақын болды және бір кезде Гандидің ең ынталы шәкірттерінің бірі болды. Ол шамамен он жыл бойы ҮҰК-нің бас хатшысы қызметін атқарды. Білім беру саласында тәжірибесі болды және ҮҰК-ны қайта құру үшін президенттік лауазымға тағайындалды. Партия мен үкімет арасындағы процедуралық мәселелердегі даулар оның үкіметтегі әріптестерімен қарым-қатынасына әсер етті. Крипалани 1920-жылдардағы Ынтымақтастықтан бас тарту қозғалысынан бастап 1970-жылдардағы Төтенше жағдайға дейін, әр буынға таныс болған тұлға.

Ерте өмір

Живатрам (Дживатрам деп те жазылады) Бхагвандас Крипалани 1888 жылы Синд облысының Хайдарабад қаласында дүниеге келген. Пунадағы Фергюсон колледжінде білім алғаннан кейін мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, сосын Оңтүстік Африкадан Ганди қайтқаннан кейін азаттық күресіне қосылды. 1912 жылдан 1917 жылға дейін Крипалани Бихардың Мұзаффарпур қаласындағы Л. С. колледжінде (кейін Гриер ББ колледжі деп аталған) ағылшын тілі мен тарих пәндерінен лекция оқыды. Крипалани 1920 жылдардың басында ынтымақтастықтан бас тарту қозғалысына қатысты. Ол Гуджарат және Махараштрадағы Ганди ашрамдарында әлеуметтік реформалар мен білім беру ісінде жұмыс істеді, кейін Солтүстік Үндістанның Бихар және Біріккен провинцияларына жаңа ашрамдарды ұйымдастыру және оқыту үшін кетті. Азаматтық мойынсұнбау қозғалысы кезінде, сондай-ақ наразылықтарды ұйымдастырғанда және британдық үкіметке қарсы науқастау материалдарды жариялағанда ол көп рет тұтқындалды.

Конгресс басшысы

Криппалани 1928-1929 жылдары Ұлттық Конгресс комитетіне қосылып, оның бас хатшысы болды. Криппалани он жылдан астам уақыт бойы Конгресс партиясының маңызды мәселелеріне, Тұз сатьяграхасын және "Үндістанды тастап кету" қозғалысын ұйымдастыруға белсенді қатысты. Криппалани Үндістанның аралық үкіметінде (1946-1947 жж.) және Үндістанның Конституциялық Ассамблеясында қызмет етті. Осы кезеңде ол Әбул Хашим мен Сарат Боздың Біріккен Бенгал туралы ұсынысын қабылдамады және Бенгал мен Пәнджабты бөлуге шақырды. Ол 12 жыл бойы ҰКК-нің бас хатшысы қызметін атқарды. Білім беру саласында тәжірибесі болғандықтан, ҰКК-ны қайта құру үшін президент болып тағайындалды. Партия мен үкімет арасындағы процедуралық мәселелердегі даулар оның үкіметтегі әріптестерімен қарым-қатынасына әсер етті.

Конгресс төрағасы ретінде және 1950 жылғы сайлау

Валлабхай Пател мен Жавахарлал Нерумен идеологиялық тұрғыдан келіспесе де, ол 1947 жылы Үндістанның тәуелсіздігіне қатысты шешуші жылдары Конгресс президенті болып сайланды. 1948 жылғы қаңтарда Гандинің қазасынан кейін Нехру оның барлық шешімдерде партияның пікірін алу қажеттігі туралы талабын қабылдамады. Нехру, Пателдің қолдауымен, Крипаланиге партияның жалпы принциптер мен бағыттарды белгілеуге құқығы бар екенін, бірақ үкіметтің күнделікті істеріне араласуға мүмкіндік берілмейтінін айтты. Ачарья Крипалани 1982 жылдың 19 наурызында Ахмадабадтағы азаматтық ауруханада 93 жасында дүние салды. Ричард Аттенбороның 1982 жылғы «Ганди» фильмінде Дж. Б. Крипалани рөлін үнді актері Ананг Десай сомдады. Оның «Менің заманым» атты автобиографиясы 2004 жылы Рупа баспасынан жарық көрді. Кітапта ол Конгресс мүшелерін (Рам Манохар Лохия, Махатма Ганди және Хан Абдул Ғаффар Ханнан басқа) Үндістанды бөлу жоспарына келіскені үшін немесе оған бағыныш көрсеткені үшін «әдепсіздікке» кінәлады. Оның туғанына 101 жыл толуына орай 1989 жылдың 11 қарашасында Үндістан почта ведомствосы естелік марка шығарды.

Қызықты деректер

Ачарья Крипалани Маулана Азадбен бір күні дүниеге келді, ол да көрнекті тәуелсіздік күрескері болған. Крипалани 1946 жылы Мирут сессиясында Маулана Азаддан кейін Үндістан Ұлттық Конгресінің президенті болды.

Өмірбаян

Рама Бахадур Раи, Шасват Видрохи Ражнета: Ачарья Дж. Б. Криппалани, Ұлттық кітап қоры, Үндістан, 2013 ж.